ΜΙΚΡΕΣ ΑΓΓΕΛΙΕΣ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ VIDEO

Ενημέρωση απο την Εφημερίδα «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ»


ΜΑΓΝΗΣ


Μαρμαρωμένος ποιητής*



Από τη Στέγη Γραμμάτων πρέπει να φεύγεις προφασιζόμενος τον βιαστικό. Αν δεν το κάνεις, εάν παραδεχθείς πως έχεις χρόνο διαθέσιμο, την έχεις άσχημα: Ο Νίκος Μπακρόζης και ο Σπύρος Δεμαρτίνος δεν θα αφήσουν βιβλιοθήκη για βιβλιοθήκη, ράφι για ράφι, συρτάρι για συρτάρι από το οποίο δεν θα ανασύρουν μια έκδοση, ένα απόκτημα, ένα κειμήλιο, ένα χειρόγραφο, ένα σκίτσο, μια αραβική εγγραφή σε βιβλίο συγχαρητηρίων, που να μη στο επιδείξουν με ενθουσιασμό, σαν τους χομπίστες των γραμματοσήμων ή τους συλλέκτες παλαιών αντικειμένων. Με κάτι τέτοια κατάφερε η Καλυψώ να κρατήσει τον Οδυσσέα στο νησί της επτά χρόνια. Μακάρι η ζωή μας να ήταν μόνο το χθες της, αλλά έχουμε και άλλες δουλειές. Κατορθώνεις να αποδράσεις ενώ ο Μπακρόζης σε κυνηγάει με ένα βιβλιο ποιημάτων μιας μοναχής και πριν ο Δεμαρτίνος προλάβει να κλειδώσει την πόρτα. Στις σκάλες, σε περιμένει μια ακόμα δοκιμασία: Πλησιάζοντας στο ισόγειο, σου κόβεται η ανάσα: Ένας ηλικιωμένος κύριος σε καρφώνει στα μάτια, με έντονο βλέμμα που λαμπυρίζει κάτω από φρύδια πυκνά, ενώ εσύ νόμιζες ότι είχες ξεφύγει. Υπάρχουν λοιπόν τρεις φρουροί εδώ και όχι δύο; Η καρδιά σου έρχεται στη θέση της. Δεν είναι παρά η φωτογραφία του ποιητή σε φυσικό μέγεθος, αναρτημένη στη βάση του κλιμακοστασίου.
Ο Παλαμάς δεν πέθανε ποτέ, όπως συμβαίνει άλλωστε σε κάθε μεγάλη ή και μικρή φυσιογνωμία που της τυχαίνει να μνημονεύεται, πολύ περισσότερο όταν η μνεία αυτή δεν μένει στα επίπεδα του νοσταλγικού ή του παθητικού αλλά παίρνει παραγωγική διάσταση, γίνεται δηλαδή η βάση για δημιιουργία η οποία προεκτείνει τα πρόσωπα στο μέλλον. Αυτή είναι μια μετά θάνατον ζωή χωρίς μεταφυσικές προδιαγραφές. Στον παράδεισο πολλά μπορεί να κάνει κανείς- λένε όσοι πήγαν- σίγουρα όμως δεν δημιουργεί. Η μετατροπή της μνήμης των ανθρώπων σε δημιουργική δραστηριότητα είναι πολύ πιο παραγωγική. Ο Σολωμός, ο Καβάφης, ο Ελύτης, ο Παλαμάς είπαν πολλά μετά τον θάνατό τους, με στόματα άλλων.
Ο Παλαμάς δεν πέθανε ποτέ, αλλά στην πόλη όπου γεννήθηκε είχε περιέλθει σε μια μαρμαρωμένη κατάσταση, εξαιτίας της ακινησίας και της φθοράς του πατρικού σπιτιού του. Ενας ευρηματικός δημιουργός θα μπορούσε ίσως να παραλληλίσει τη στασιμότητα αυτή με την ίδια την αφασική κατάσταση της πόλης, η οποία, βυθιζόμενη από την εποχή της αστικής ακμής σε μια συνθήκη απώλειας ταυτότητας και προσανατολισμού, υπέστη ένα κενό συνείδησης. Οι άνθρωποι που ακουμπούσαν στο παρελθόν λιγόστευαν και ατονούσαν σαν κοίτασμα δυναμικής. Οι άνθρωποι που στο μεταξύ είχαν έλθει, δεν ακουμπούσαν πουθενά πέρα από τους συνεκτικούς ιστούς του κόμματος, του συνδικαλισμού, των κοινών μεταπολιτευτικών σημείων αναφοράς που ελάχιστα όμως αποτελούσαν συνέχεια των παλαιών ανέμων.
Η λύση δόθηκε από έναν άνθρωπο που είχε στην ψυχή του τους παλαιούς αυτούς ανέμους, αλλά τους είχε διαφυλάξει εντός του, διαβιώντας σε μια ρωγμή του χρόνου, σε άλλο ημισφαίριο.
Λίγες εβδομάδες πριν την απόδοση της αναπλασμένης οικίας σε νέα χρήση, έχοντας ξεναγηθεί στο σπίτι από το ενθουσιώδες δίδυμο με το οποίο αρχίσαμε την ιστορία μας, είχαμε τιτλοφορήσει το θέμα , για λογαριασμό της «Πελοποννήσου», με τη φράση Ο Ποιητής Επιστρέφει στο Σπίτι. Εννοούσαμε ότι η επιστροφή αυτή θα είχε το νόημα και τις συνέπειες που έχουν οι κανονικές επιστροφές. Το σπίτι φωταγωγείται, οι κουρτίνες ανοίγουν, η καρδιά της οικίας χτυπάει ξανά, οι σελίδες χάνουν το κίτρινο χρώμα τους, οι λέξεις μπαίνουν σε παράταξη και περιμένουν να πάρουν εντολή για την επόμενη ρίμα.
Η Επιστροφή ασφαλώς δεν αποσκοπούσε σε μια αποκλειστική, μονοσήμαντη αναβίωση του παλαμισμού και στενή μελέτη του καλλιτεχνικού έργου του ποιητή, αλλά είχε μια ευρύτερη επιδίωξη. Την ανασύσταση της οικίας ως κοιτίδας και συμβόλου ενός πολυεπίπεδου φαινομένου, του οποίου ο Παλαμάς υπήρξε συνδημιουργός, κρίκος και γέννημα, ταυτοχρόνως. Αυτό έγινε κατά μείζονα λόγο με κινήσεις της Στέγης Γραμμάτων, έγινε όμως και με μεμονωμένες πρωτοβουλίες.
Μέσα στα δύο αυτά χρόνια, δόθηκε η ευκαιρία για επαναπροσέγγιση του Παλαμικού έργου. Εγιναν ημερίδες, εδώ και στη βιβλιοθήκη, τα οποία μάλιστα ενεργοποίησαν φοιτητές της φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Πάτρας και άλλους λογοτεχνικούς κύκλους, έγιναν εκδόσεις των Απάντων του ποιητή, έγιναν εκδόσεις άλλων λογοτεχνικών έργων, αναδείχθηκε το θεατρικό έργο του Παλαμά, αναβίωσε το λογοτεχνικό του μνημόσυνο του '43, γεγονός με ιστορική- πατριωτική διάσταση, βγήκε στο φως αρχειακό υλικό, τροφοδοτήθηκαν δημοσιογραφικά ένθετα, ξεναγήθηκαν σχολεία από διάφορα μέρη της χώρας αλλά και εκδρομείς, οργανώθηκαν φιλολογικά βραδυνά, δόθηκαν αφορμές για ερευνητικά και εκδοτικά εγχειρήματα, έγιναν εκθέσεις, υπήρξε παραγωγική δικτύωση με το πανίσχυρο και πλούσιο σε αποθέματα Ιδρυμα Παλαμά και άλλους φορείς. Η Στέγη έκανε αρκετά ευδιακριτα βήματα προς την καθιέρωσή της ως πνευματικό κύτταρο της πόλης, με ακτινοβολία ευρύτερης εμβέλειας. Τα βήματα αυτά δεν ήταν θορυβώδη -γιατί κατά τη γνώμη μας η Στέγη είναι υπέρ το δέον διακριτική και σεμνή- αλλά βρίσκονται προς τη σωστή κατεύθυνση. Εχουν βέβαια ανάγκη από συνέργειες, δεδομένου ότι η Στέγη δεν προβλέπεται να αποκτήσει δική της στελεχιακή δομή και οργάνωση σε επίπεδο τμημάτων, ώστε να αποτελέσει πολιτιστικό- πνευματικό οργανισμό, κάτι που ισχύει για περίοπτα, διάσημα και επικυριαρχα ιδρύματα του κέντρου, που πολλές φορές ασκούν ηγετικό ρόλο στο πολιτιστικό γίγνεσθαι, διαμορφώνοντας τάσεις, την ατζέντα των μέσων ενημέρωσης, αλλά και την ίδια την πολιτιστική δημιουργία, προκαλώντας ενίοτε και αποφάσεις πολιτικές.
Πολιτισμός, ωστόσο, δεν είναι μόνο η δημιουργία. Πολιτισμός είναι η ατομική και συλλογική μας σύνδεση με τον πολιτισμό. Η Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς αποδείχθηκε καταλύτης στην αφύπνιση πρωτοβουλιών που καταδεικνύουν την εγγραφή του ποιητή και της εποχής του στο ντι εν έι της πόλης. Οι εμβληματικοί ποιητές, πέρα από τη δράση τους, αναγνωρίζονται ως σύμβολα της συλλογικής ζωής. Εάν ο Καβάφης είναι η Αλεξάνδρεια και ο Ελύτης είναι το Αιγαίο, ο Παλαμάς είναι ένα σχήμα συνώνυμο ή έστω παραπεμπτικό μιας Πάτρας που μεταδίδει στον σημερινό χρόνο απόηχους ακμής, ενεργητικότητας και προοδευτισμού και πυροδοτεί, έστω σε μια κοινωνική μειοψηφία, το αίτημα μιας συλλογικής επιστροφής. Υπό την έννοια αυτή, δεν βρισκόμαστε στη Στέγη Γραμμάτων, αλλά στην οικία Παλαμά, με τον ποιητή παρόντα, ως πολύ νεαρό κάτοικο Πατρών. Βλέπουμε με τα μάτια του την πόλη, όπως τη γνώρισε, ακούμε τους ήχους της, τα πιάνα της, τα γαλλικά της, τις βρισιές των αχθοφόρων. Η ίδια η έννοια των Γραμμάτων έχει συνειρμικές συνδηλώσεις πολυδιάστατες, που ξεκινούν από το άρωμα των τυπωμένων βιβλίων και επεκτείνονται σαν μια ανασύνθεση ενός ολόκληρου κόσμου, ο οποίος υπήρχε και τώρα διεκδικεί ένα δικαίωμα αναβιωσης, με σκοπό να συμβάλει στον επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας Πατρινός και να χαράξει νέες κατευθύνσεις τροχοδρομημένες πάνω στις καταβολές και τις ρίζες.
Είθισται να μεμψιμοιρούμε με τη στερεότυπη διατύπωση ότι ο πολιτισμός αφορά λίγους, αλλά αυτό είναι εσφαλμένο. Ο πολιτισμός αφορά τους πάντες, ακόμα και όταν δεν τον υποψιάζονται. Ο πολιτισμός είναι αυτό που μένει, είναι αυτό που οδηγεί, είναι αυτό που μας ερμηνεύει, είναι αυτό που διασφαλιζει τη συνοχη μας και διευρύνει τις κοινές μας αναφορες.
Στα σπίτια των ποιητών γεννηθήκαμε όλοι. Και εδώ επιστρέφουμε. Είναι νομοτέλεια και ανάγκη. Γιατί είμαστε τα γράμματα που γράφτηκαν κάποτε. Και τα γράμματα που δεν γράφτηκαν ακόμα.

*Εισήγηση στην παρουσίαση του βιβλίου του Λεωνίδα Καρνάρου «Η Πάτρα και ο Εθνικός μας Ποιητής Κωστής Παλαμάς» που έγινε με την ευκαιρία της συμπλήρωσης δύο ετών από τα εγκαίνια της Στέγης, Δευτέρα 13 Ιανουαρίου. Η παρουσίαση έγινε από τον φιλόλογο Φώτη Δημητρόπουλο. Για τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της οικίας Παλαμά και τη γενικότερη πολεοδομική ταυτότητα της Πάτρας των μετεπαναστατικών χρόνων, μίλησε η αρχιτέκτων Χαρά Γιαννοπούλου




Αποστολή με E-mail Εκτύπωση












Πελοπόννησος
 
 





Τελευταία [18:15:14]