Κοιμήθηκαν στις 2 Σεπτεμβρίου και ξύπνησαν στις 14: Πού πήγαν οι 11 χαμένες ημέρες

Το ημερολόγιο της Βρετανίας για τον Σεπτέμβριο του 1752 μοιάζει να έχει τυπωθεί λάθος. Μετά την 1η και τη 2α ημέρα του μήνα ακολουθούν η 14η, η 15η και η 16η. Οι έντεκα ενδιάμεσες ημερομηνίες απουσιάζουν.

Το βράδυ της 2ας Σεπτεμβρίου οι άνθρωποι κοιμήθηκαν κανονικά και σηκώθηκαν λίγες ώρες αργότερα. Η επόμενη ημέρα, όμως, δεν καταγράφηκε ως 3 Σεπτεμβρίου. Με απόφαση του βρετανικού Κοινοβουλίου ονομάστηκε 14 Σεπτεμβρίου 1752.

Κανένας δεν έζησε έντεκα ημέρες λιγότερο. Εκείνο που άλλαξε ήταν η αρίθμηση του χρόνου, μαζί με έναν ολόκληρο μηχανισμό συμβολαίων, εορτών, γενεθλίων και δημόσιων αρχείων.

Το ημερολόγιο είχε απομακρυνθεί από τον ουρανό

Η αιτία βρισκόταν στο Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο είχε καθιερώσει ο Ιούλιος Καίσαρας. Υπολόγιζε τη διάρκεια του έτους σε 365 ημέρες και έξι ώρες, γι’ αυτό πρόσθετε μία ημέρα κάθε τέσσερα χρόνια.

Ο πραγματικός ηλιακός χρόνος είναι ελαφρώς μικρότερος, περίπου 365 ημέρες, πέντε ώρες, 48 λεπτά και 46 δευτερόλεπτα. Η διαφορά των περίπου έντεκα λεπτών τον χρόνο φαίνεται αμελητέα. Ύστερα από αιώνες, όμως, είχε μετακινήσει το ημερολόγιο σε σχέση με τις εποχές και την εαρινή ισημερία.

Ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ επιχείρησε να διορθώσει το πρόβλημα το 1582. Το νέο σύστημα αφαίρεσε δέκα ημερομηνίες και άλλαξε τον κανόνα των δίσεκτων ετών. Τα έτη που τελειώνουν σε δύο μηδενικά θα ήταν πλέον δίσεκτα μόνο όταν διαιρούνται ακριβώς με το 400. Έτσι το 1600 και το 2000 παρέμειναν δίσεκτα, ενώ το 1700, το 1800 και το 1900 όχι.

Μέχρι να αποφασίσει η Βρετανία να ακολουθήσει τη μεταρρύθμιση, η διαφορά είχε αυξηθεί σε έντεκα ημέρες. Η διαφορά ανάμεσα στο Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο εξακολουθεί να γίνεται ορατή ακόμη και σήμερα, κυρίως στις διαφορετικές ημερομηνίες εορτασμού του Πάσχα.

Γιατί η Βρετανία περίμενε 170 χρόνια

Η δυσπιστία απέναντι στο Γρηγοριανό ημερολόγιο δεν αφορούσε μόνο την αστρονομία. Η μεταρρύθμιση έφερε την υπογραφή ενός καθολικού Πάπα, σε μια Ευρώπη που είχε διαιρεθεί από τη Μεταρρύθμιση και τις θρησκευτικές συγκρούσεις.

Οι καθολικές χώρες υιοθέτησαν πρώτες το νέο ημερολόγιο. Στις προτεσταντικές κοινωνίες η αλλαγή αντιμετωπίστηκε ως απόπειρα παπικής επιβολής. Η Βρετανία παρέμεινε στο παλαιό σύστημα επί 170 χρόνια, παρότι οι συναλλαγές της με την ηπειρωτική Ευρώπη γίνονταν όλο και πιο περίπλοκες. Η ίδια ημέρα μπορούσε να εμφανίζεται με διαφορετική ημερομηνία σε δύο επιστολές, εμπορικά έγγραφα ή διπλωματικές συμφωνίες.

Τη λύση έδωσε ο Calendar (New Style) Act του 1750. Ο νόμος όρισε ότι μετά τη 2α Σεπτεμβρίου 1752 θα ακολουθούσε η 14η Σεπτεμβρίου. Η Βρετανία και οι αποικίες της περνούσαν οριστικά στο Γρηγοριανό ημερολόγιο.

Άλλαξε ακόμη και η πρώτη ημέρα του έτους

Η μεταρρύθμιση δεν περιορίστηκε στον Σεπτέμβριο. Μέχρι τότε, για τους επίσημους και νομικούς υπολογισμούς στην Αγγλία, το έτος άρχιζε στις 25 Μαρτίου.

Μια ημερομηνία όπως η 10η Φεβρουαρίου 1731 ανήκε στο έτος 1731 σύμφωνα με την παλαιά βρετανική αρίθμηση, αλλά στο 1732 για τις χώρες όπου το νέο έτος άρχιζε ήδη την 1η Ιανουαρίου. Σε επιστολές και αρχεία συναντούσε κανείς ακόμη και διπλή χρονολογία, όπως «1731/32», για να περιοριστεί η σύγχυση.

Από την 1η Ιανουαρίου 1752, η Βρετανία καθιέρωσε ως έναρξη του έτους την ημερομηνία που χρησιμοποιούμε και σήμερα. Η αλλαγή των έντεκα ημερών ακολούθησε τον Σεπτέμβριο.

Το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρά στην περίπτωση του Τζορτζ Ουάσινγκτον. Η γέννησή του είχε καταγραφεί στις 11 Φεβρουαρίου 1731 με το παλαιό σύστημα. Μετά τη μεταρρύθμιση, η ημερομηνία μετατράπηκε σε 22 Φεβρουαρίου 1732. Δεν άλλαξε μόνο η ημέρα, αλλά και το έτος.

Τι έγινε με ενοίκια, τόκους και συμβόλαια

Η αφαίρεση έντεκα ημερομηνιών δημιουργούσε ένα πρακτικό ερώτημα: θα μπορούσε ένας ιδιοκτήτης να ζητήσει το ενοίκιο νωρίτερα; Θα έληγε μια μίσθωση χωρίς να έχει συμπληρωθεί ο συμφωνημένος χρόνος; Τι θα συνέβαινε με τους τόκους, τις παραδόσεις εμπορευμάτων ή τη συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας;

Οι συντάκτες του νόμου είχαν προβλέψει το πρόβλημα. Το έκτο άρθρο όριζε ότι οι οικονομικές και νομικές υποχρεώσεις θα εξακολουθούσαν να υπολογίζονται με βάση τον πραγματικό αριθμό των ημερών. Ενοίκια, τόκοι και συμβόλαια δεν μπορούσαν να απαιτηθούν νωρίτερα εξαιτίας της αλλαγής. Το ίδιο ίσχυε για τη λήξη μιας μαθητείας, μιας υπηρεσίας ή μιας μίσθωσης, καθώς και για την ενηλικίωση.

Η λεπτομερής αυτή πρόβλεψη φανερώνει ότι οι ανησυχίες των πολιτών δεν ήταν παράλογες. Ένα κράτος μπορούσε να διαγράψει ημερομηνίες από το ημερολόγιο, αλλά δεν έπρεπε να επιτρέψει σε κάποιον να μετατρέψει αυτή τη διαγραφή σε οικονομικό κέρδος.

Οι περίφημες ταραχές μάλλον δεν έγιναν ποτέ

Στη δημοφιλή αφήγηση, εξαγριωμένοι Βρετανοί ξεχύθηκαν στους δρόμους φωνάζοντας «Δώστε μας πίσω τις έντεκα ημέρες μας». Η ιστορία επαναλαμβάνεται εδώ και δεκαετίες σε βιβλία, άρθρα και επετειακές αναφορές.

Τα στοιχεία για εκτεταμένες «ταραχές του ημερολογίου», ωστόσο, είναι εξαιρετικά αδύναμα. Η φράση έγινε διάσημη κυρίως μέσα από το έργο του Γουίλιαμ Χόγκαρθ An Election Entertainment. Στην ταραχώδη σκηνή μιας προεκλογικής συγκέντρωσης διακρίνεται ένα πανό με το σύνθημα «Give us our Eleven Days». Το Βρετανικό Μουσείο καταγράφει το συγκεκριμένο πανό στην περιγραφή του έργου.

Ο πίνακας ολοκληρώθηκε λίγα χρόνια μετά την αλλαγή και σατίριζε το πολιτικό κλίμα της εποχής. Δεν αποτελεί φωτογραφική καταγραφή μιας πραγματικής εξέγερσης. Μεταγενέστεροι συγγραφείς φαίνεται ότι αντιμετώπισαν τη σάτιρα ως ιστορική μαρτυρία και μετέτρεψαν το πανό σε σύνθημα ενός μαζικού κινήματος για το οποίο δεν έχουν βρεθεί πειστικά τεκμήρια. Η σχετική ιστορική έρευνα αντιμετωπίζει πλέον τις περίφημες ταραχές ως μύθο ή, τουλάχιστον, ως μεγάλη υπερβολή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι υποδέχθηκαν την αλλαγή αδιάφορα. Το παλαιό ημερολόγιο είχε δεθεί με τοπικά πανηγύρια, γεωργικές εργασίες, επετείους και θρησκευτικές γιορτές. Ορισμένες κοινότητες συνέχισαν για χρόνια να τηρούν έθιμα σύμφωνα με την παλιά ημερομηνία.

Τι χάθηκε τελικά

Σήμερα, ακόμη και η εποχική αλλαγή της ώρας κατά 60 λεπτά αρκεί για να προκαλέσει συζητήσεις, λάθη σε προγράμματα και αναστάτωση στον ύπνο. Το 1752 η παρέμβαση ήταν πολύ μεγαλύτερη: το κράτος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρη η κοινωνία ονόμαζε και κατέγραφε τις ημέρες της.

Οι έντεκα ημέρες δεν αφαιρέθηκαν από τη ζωή κανενός. Εξαφανίστηκαν έντεκα ονομασίες ημερομηνιών, ώστε το ημερολόγιο να συμφωνήσει ξανά με τον ουρανό και με τις χώρες που είχαν ήδη υιοθετήσει το νέο σύστημα.

Γι’ αυτό ο Σεπτέμβριος του 1752 στα βρετανικά αρχεία αρχίζει με μια αλλόκοτη ακολουθία: 1, 2, 14, 15. Δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος. Είναι η στιγμή κατά την οποία ένας νόμος άλλαξε το όνομα της επόμενης ημέρας.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News