Ποιες εξετάσεις αξίζει να βάλεις στη ζωή σου μετά τα 40
Μετά τα 40, η πρόληψη γίνεται ένας απλός τρόπος να φροντίζεις τον εαυτό σου πιο συνειδητά, χωρίς άγχος και χωρίς υπερβολές
Οι εξετάσεις μετά τα 40 δεν είναι λόγος να κοιτάς το ημερολόγιο σαν να άρχισε ξαφνικά αντίστροφη μέτρηση. Δεν σημαίνουν ότι πρέπει να μπεις σε έναν μαραθώνιο εξετάσεων, ούτε να αντιμετωπίζεις κάθε μικρή ενόχληση σαν απειλή. Σημαίνουν κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο χρήσιμο: ότι ήρθε η ώρα να οργανωθείς.
Γιατί μετά τα 40, το σώμα μπορεί να συνεχίζει κανονικά την καθημερινότητά του, να δουλεύει, να τρέχει, να ξενυχτά, να αγχώνεται και να αντέχει. Μόνο που ορισμένοι κίνδυνοι δεν κάνουν πάντα θόρυβο. Η πίεση, η χοληστερίνη, το σάκχαρο, το βάρος, η καρδιά και κάποιοι προληπτικοί έλεγχοι μπορούν να δείξουν νωρίς πράγματα που δεν φαίνονται στον καθρέφτη.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ως βασικούς μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου για χρόνια νοσήματα την αυξημένη αρτηριακή πίεση, το αυξημένο σάκχαρο, τα μη φυσιολογικά λιπίδια και το υπερβάλλον βάρος ή την παχυσαρκία. Με άλλα λόγια, τα «βαρετά» νούμερα του check-up είναι συχνά αυτά που λένε την πιο σοβαρή ιστορία.
Πίεση, χοληστερίνη, σάκχαρο: η βασική τριάδα
Αν υπάρχει ένα σημείο από το οποίο αξίζει να ξεκινήσει κανείς, είναι αυτό. Η αρτηριακή πίεση μπορεί να είναι αυξημένη χωρίς να δίνει συμπτώματα. Δεν χρειάζεται να ζαλιστείς, να πονέσει το κεφάλι σου ή να νιώσεις κάτι «περίεργο» για να υπάρχει θέμα.
Το ίδιο ισχύει και με τη χοληστερίνη. Μετά τα 40, η συζήτηση δεν είναι μόνο αν η τιμή είναι λίγο πάνω ή λίγο κάτω. Είναι τι σημαίνει συνολικά για την καρδιά σου, ειδικά αν υπάρχει κάπνισμα, υπέρταση, οικογενειακό ιστορικό, παραπάνω βάρος ή καθιστική ζωή. Η American Heart Association σημειώνει ότι μετά τα 40 ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να υπολογίζει τον δεκαετή κίνδυνο για καρδιαγγειακό νόσημα ή εγκεφαλικό.
Στην ίδια λογική μπαίνει και το σάκχαρο, μαζί με την HbA1c, τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, που δείχνει μια πιο συνολική εικόνα της ρύθμισης του σακχάρου το προηγούμενο διάστημα. Η USPSTF συστήνει έλεγχο για προδιαβήτη και διαβήτη τύπου 2 σε ενήλικες 35 έως 70 ετών που έχουν υπέρβαρο ή παχυσαρκία.
Δεν είναι εξετάσεις για να σε αγχώσουν. Είναι εξετάσεις για να μη χρειαστεί να αιφνιδιαστείς.
Η καρδιά δεν περιμένει πάντα να τη νιώσεις
Ο καρδιαγγειακός έλεγχος μετά τα 40 δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να κάνουν τις ίδιες εξετάσεις. Συνήθως ξεκινά από τα απλά: πίεση, λιπίδια, σάκχαρο, βάρος, περίμετρο μέσης, οικογενειακό ιστορικό και τρόπο ζωής.
Από εκεί και πέρα, ο γιατρός αποφασίζει αν χρειάζεται κάτι περισσότερο, όπως ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπέρηχος καρδιάς ή άλλος έλεγχος. Η ουσία είναι να μη λειτουργεί κανείς με τη λογική «αφού δεν πονάω, είμαι εντάξει». Στην πρόληψη, το ζητούμενο είναι ακριβώς να μη φτάσεις στο σημείο να πονέσεις.
Οι έλεγχοι για καρκίνο που μπαίνουν στη συζήτηση
Για τις γυναίκες, η μαστογραφία είναι από τους βασικούς προληπτικούς ελέγχους. Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης για τον καρκίνο του μαστού απευθύνεται σε γυναίκες 45 έως 74 ετών με ΑΜΚΑ, ασφαλισμένες και ανασφάλιστες. Διεθνώς, η USPSTF συστήνει μαστογραφία ανά δύο χρόνια για γυναίκες 40 έως 74 ετών.
Για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, το ελληνικό πρόγραμμα δωρεάν εξετάσεων αφορά γυναίκες 21 έως 65 ετών με ΑΜΚΑ. Για τις ηλικίες 21-29 προβλέπεται Pap test, ενώ για τις ηλικίες 30-65 HPV-DNA test, με βάση τα κριτήρια του προγράμματος.
Για άνδρες και γυναίκες, ο έλεγχος για καρκίνο παχέος εντέρου γίνεται όλο και πιο σημαντικός στη δημόσια συζήτηση. Η USPSTF συστήνει screening σε ενήλικες 45 έως 75 ετών. Στην Ελλάδα, το σχετικό πρόγραμμα αφορά άνδρες και γυναίκες 50 έως 69 ετών, ενώ το Υπουργείο Υγείας έχει διευκρινίσει ότι το self test δεν διαγιγνώσκει καρκίνο, αλλά ανιχνεύει αίμα στα κόπρανα, εύρημα που χρειάζεται αξιολόγηση όταν είναι θετικό.
Για τους άνδρες, το PSA για τον προστάτη δεν είναι μια εξέταση που πρέπει να μπαίνει μηχανικά σε όλους. Η απόφαση χρειάζεται συζήτηση με γιατρό, κυρίως μετά τα 50 ή νωρίτερα όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ή αυξημένος κίνδυνος. Η USPSTF αναφέρει ότι για άνδρες 55 έως 69 ετών η απόφαση για PSA πρέπει να είναι εξατομικευμένη, μετά από ενημέρωση για πιθανά οφέλη και κινδύνους.
Μάτια, δέρμα και νεφρά: οι έλεγχοι που συχνά ξεχνάμε
Μετά τα 40, πολλοί θυμούνται τα μάτια μόνο όταν αρχίζουν να απομακρύνουν το κινητό για να διαβάσουν. Όμως ο οφθαλμολογικός έλεγχος δεν αφορά μόνο τους βαθμούς. Η American Academy of Ophthalmology συστήνει έλεγχο για οφθαλμικές παθήσεις γύρω στην ηλικία των 40, καθώς τότε μπορούν να εντοπιστούν πρώιμα σημάδια προβλημάτων που δεν έχουν δώσει ακόμη συμπτώματα.
Το δέρμα επίσης αξίζει προσοχή, ειδικά σε μια χώρα όπου ο ήλιος δεν είναι ακριβώς περιστασιακός επισκέπτης. Δεν χρειάζεται πανικός με κάθε ελιά, αλλά χρειάζεται παρατήρηση. Η American Academy of Dermatology προτείνει τον κανόνα ABCDE για ύποπτες αλλαγές σε σπίλους: ασυμμετρία, ακανόνιστα όρια, αλλαγές στο χρώμα, διάμετρος και κυρίως εξέλιξη, δηλαδή αλλαγή σε μέγεθος, σχήμα ή χρώμα.
Η νεφρική λειτουργία δεν είναι απαραίτητα ξεχωριστό μεγάλο κεφάλαιο για όλους στα 40. Έχει όμως ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχουν υπέρταση, διαβήτης, καρδιαγγειακή νόσος, παχυσαρκία ή οικογενειακό ιστορικό. Το National Kidney Foundation αναφέρει τον διαβήτη και την υψηλή πίεση ως τις δύο συχνότερες αιτίες χρόνιας νεφρικής νόσου.
Ποιες εξετάσεις δεν χρειάζεται να κάνεις άκριτα
Εδώ είναι το σημείο που ξεχωρίζει η πρόληψη από την υπερβολή. Δεν χρειάζονται όλοι κάθε χρόνο έναν τεράστιο κατάλογο με βιταμίνες, ορμόνες, δείκτες, εξειδικευμένες απεικονίσεις και εξετάσεις «για καλό και για κακό».
Ο θυρεοειδής, η βιταμίνη D, ο σίδηρος, οι ορμονικοί έλεγχοι, οι καρκινικοί δείκτες ή πιο σύνθετες εξετάσεις μπορεί να έχουν νόημα όταν υπάρχουν συμπτώματα, ιστορικό, φάρμακα, προηγούμενα ευρήματα ή συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη. Όχι επειδή κάποιος τα είδε σε ένα πακέτο check-up.
Το ίδιο ισχύει και για την οστική πυκνότητα. Η USPSTF συστήνει screening για οστεοπόρωση σε γυναίκες 65 ετών και άνω, καθώς και σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες κάτω των 65 όταν υπάρχουν παράγοντες αυξημένου κινδύνου. Άρα μετά τα 40 αξίζει να μιλήσεις για την υγεία των οστών, όχι απαραίτητα να κάνεις εξέταση χωρίς λόγο.
Το καλύτερο check-up μετά τα 40 δεν είναι το πιο μεγάλο ούτε το πιο ακριβό. Είναι αυτό που ταιριάζει στο φύλο, το ιστορικό, τις συνήθειες, τους κινδύνους και την πραγματική ζωή σου. Δεν χρειάζεται να πανικοβληθείς. Χρειάζεται να σταματήσεις να το αφήνεις για «κάποια στιγμή» και να αρχίσεις να το βλέπεις σαν μια απλή, ώριμη κίνηση φροντίδας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Ποιες 10 μορφές καρκίνου συνδέονται άμεσα με το αλκοόλ
- Η Νο1 συνήθεια που πρέπει να κόψετε για να χάσετε βάρος
- Μπορούμε να γερνάμε πιο υγιείς; Η πρωτεΐνη που λειτουργεί σαν «συνεργείο» για τα κύτταρα
- Μόνιμα κουρασμένοι; Οι καθαρές τροφές που μεταμορφώνουν τα επίπεδα της ενέργειάς σου
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
