Έχουμε γούστο ή ο αλγόριθμος μάς έμαθε τι να μας αρέσει;
Ακούμε τα ίδια τραγούδια, βλέπουμε τις ίδιες σειρές, φοράμε τις ίδιες αισθητικές, αποθηκεύουμε τις ίδιες εικόνες. Κάπου ανάμεσα στο TikTok, το Netflix, το Spotify και τα endless scrolls, το προσωπικό γούστο έγινε πιο μπερδεμένη υπόθεση από όσο θέλουμε να παραδεχτούμε.
Κάποτε έλεγες «μου αρέσει αυτό» και κάτι σήμαινε. Ένα τραγούδι που βρήκες τυχαία σε ένα ραδιόφωνο. Μια ταινία που είδες επειδή την πρότεινε ένας φίλος που εμπιστευόσουν. Ένα βιβλίο που τράβηξες από ένα ράφι χωρίς να ξέρεις πολλά. Ένα ρούχο που σου κόλλησε στο μάτι σε μια βιτρίνα. Μικρές επιλογές, λίγο ακατάστατες, λίγο δικές σου, λίγο τυχαίες.
Σήμερα, πριν προλάβεις να καταλάβεις τι σου αρέσει, κάτι το έχει ήδη προβλέψει. Το TikTok σπρώχνει το επόμενο βίντεο, το Netflix ανοίγει σειρά προτάσεων, το Spotify σου φτιάχνει λίστες, το Instagram καταλαβαίνει ότι στάθηκες μισό δευτερόλεπτο παραπάνω σε ένα παλτό, ένα σπίτι, ένα τραγούδι, ένα πρόσωπο. Οι ίδιες οι πλατφόρμες περιγράφουν ανοιχτά ότι οι προτάσεις τους στηρίζονται σε αλληλεπιδράσεις, ιστορικό θέασης, προτιμήσεις, likes, σχόλια, αναζητήσεις και άλλα σήματα συμπεριφοράς.
Το γούστο που έρχεται έτοιμο
Το ερώτημα ακούγεται σχεδόν αστείο, μέχρι να γίνει προσωπικό: μου αρέσει στ’ αλήθεια αυτό ή μου το έδειξαν αρκετές φορές μέχρι να μου φανεί οικείο;
Το βλέπουμε παντού. Στα τραγούδια που γίνονται viral πριν προλάβουν να γίνουν τραγούδια. Στις «aesthetics» που αλλάζουν κάθε λίγες εβδομάδες. Στα σπίτια που μοιάζουν βγαλμένα από το ίδιο Pinterest board. Στα ρούχα που περνούν από το «κανείς δεν το φοράει» στο «το φοράνε όλοι» μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Στα βιβλία που δεν ανακαλύπτονται τόσο από αναγνώστες, όσο από στοίβες στο TikTok.
Ο Guardian έθεσε πρόσφατα το ερώτημα σχεδόν ωμά: «έχω επηρεαστεί ή αυτό είμαι πραγματικά εγώ;». Το κείμενο περιγράφει μια εποχή όπου το προσωπικό γούστο, άλλοτε σημάδι ταυτότητας, γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτο μέσα σε έναν μηχανισμό που σε ταΐζει τάσεις, μικρο-αισθητικές και έτοιμες επιθυμίες.
Το δύσκολο είναι ότι ο αλγόριθμος σπάνια σε πιέζει με θόρυβο. Σε κερδίζει με άνεση. Σου δείχνει κάτι που μοιάζει αρκετά κοντά σε εσένα. Μετά κάτι ακόμη. Ύστερα κάτι σχεδόν ίδιο. Σε λίγο, δεν ψάχνεις. Αναγνωρίζεις.
Από την ανακάλυψη στην επιβεβαίωση
Το streaming άλλαξε τη σχέση μας με την ανακάλυψη. Στο Netflix, η ίδια η πλατφόρμα εξηγεί ότι το σύστημα προτάσεων αξιοποιεί στοιχεία όπως τι βλέπεις, πότε το βλέπεις, ποιες συσκευές χρησιμοποιείς και πώς αξιολογείς περιεχόμενο, ώστε να σου εμφανίζει τίτλους που θεωρεί πιθανό να σε ενδιαφέρουν.
Αυτό είναι πρακτικό. Κανείς δεν θέλει να χαθεί για σαράντα λεπτά ψάχνοντας τι θα δει. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ευκολία γίνεται τρόπος σκέψης. Όταν αντί να δοκιμάσουμε κάτι ξένο προς εμάς, επιλέγουμε διαρκώς κάτι που ήδη μοιάζει με όσα έχουμε καταναλώσει.
Το ίδιο συμβαίνει και στη μουσική. Το Spotify παρουσίασε το 2026 το Taste Profile, ένα εργαλείο που επιτρέπει στους χρήστες να βλέπουν πώς η πλατφόρμα καταλαβαίνει το μουσικό τους γούστο και να το επηρεάζουν πιο συνειδητά. Η ίδια η ύπαρξη μιας τέτοιας λειτουργίας λέει πολλά: το γούστο μας έχει γίνει πλέον κάτι που χαρτογραφείται, αναλύεται, διορθώνεται, εκπαιδεύεται.
Κάπου εκεί η ανακάλυψη γίνεται επιβεβαίωση. Το σύστημα δεν σε στέλνει πάντα εκεί που δεν θα πήγαινες ποτέ. Συχνά σε κρατά σε μια πιο άνετη εκδοχή του εαυτού σου.
Το TikTok και η ταχύτητα της επιθυμίας
Το TikTok έκανε κάτι ακόμα πιο ριζικό. Μείωσε τον χρόνο ανάμεσα στο «βλέπω» και στο «θέλω». Ένα τραγούδι, ένα πρόσωπο, μια φράση, ένα μακιγιάζ, ένα βιβλίο, ένα φόρεμα, ένα ταξίδι, όλα μπορούν να περάσουν από το feed στην επιθυμία σχεδόν ακαριαία.
Η πλατφόρμα έχει εξηγήσει ότι το For You feed διαμορφώνεται από συνδυασμό παραγόντων, όπως αλληλεπιδράσεις, πληροφορίες βίντεο, captions, ήχοι, hashtags και ενδείξεις ενδιαφέροντος ή μη ενδιαφέροντος από τον χρήστη.
Η λεπτομέρεια είναι πως το TikTok δεν περιμένει πάντα να δηλώσεις ποιος είσαι. Σε παρατηρεί μέχρι να το μαντέψει. Πόση ώρα στάθηκες σε ένα βίντεο. Τι ξαναείδες. Τι προσπέρασες. Τι άφησες να παίξει μέχρι τέλους. Ποια μουσική άντεξες για περισσότερα από τρία δευτερόλεπτα.
Έρευνα για την ενίσχυση περιεχομένου στο TikTok έδειξε ότι οι αλγόριθμοι μπορούν να ενισχύσουν γρήγορα περιεχόμενο που ταιριάζει με τα ενδιαφέροντα ενός λογαριασμού, με έντονη εξατομίκευση και σταδιακή μείωση της ποικιλίας στο περιεχόμενο που εμφανίζεται.
Το feed γίνεται καθρέφτης, μόνο που ο καθρέφτης έχει και χέρι. Σε δείχνει όπως είσαι, σε σπρώχνει και λίγο προς τα εκεί που θέλει να σε κρατήσει.
Γιατί όλα μοιάζουν ίδια;
Αν όλοι έχουμε «προσωποποιημένο» περιεχόμενο, γιατί τόσο συχνά καταλήγουμε στα ίδια;
Ίσως επειδή ο αλγόριθμος λατρεύει το αναγνωρίσιμο. Θέλει πράγματα που πιάνουν γρήγορα. Εικόνες που καταλαβαίνεις με την πρώτη. Ήχους που μπορούν να κοπούν σε δεκαπέντε δευτερόλεπτα. Αισθητικές που αντιγράφονται εύκολα. Προτάσεις που γίνονται template.
Έτσι γεννιούνται οι μικρές ομοιομορφίες της καθημερινότητας. Τα ίδια τραπέζια στα καφέ. Τα ίδια βίντεο με «πρωινές ρουτίνες». Τα ίδια σπίτια σε μπεζ αποχρώσεις. Τα ίδια «must read» βιβλία. Τα ίδια ταξίδια για τις ίδιες φωτογραφίες. Το ίδιο πρόσωπο του «διαφορετικού».
Το παράδοξο είναι σκληρό: ποτέ δεν είχαμε τόση πρόσβαση σε τόσα πράγματα, και όμως συχνά κινούμαστε σε μικρές, καλοφωτισμένες επαναλήψεις.
Πώς ξαναβρίσκεις δικό σου γούστο;
Το προσωπικό γούστο δεν είναι καθαρό από επιρροές. Ποτέ δεν ήταν. Πάντα μας διαμόρφωναν φίλοι, περιοδικά, ραδιόφωνα, τηλεόραση, γειτονιές, δισκάδικα, βιβλιοπωλεία, μεγαλύτερα αδέλφια, άνθρωποι που θαυμάζαμε. Η διαφορά είναι πως αυτές οι επιρροές είχαν πρόσωπο, συγκυρία, αμηχανία, κουβέντα. Δεν λειτουργούσαν ασταμάτητα, μετρώντας κάθε μας κίνηση.
Το γούστο θέλει τριβή. Θέλει να βαρεθείς λίγο. Να δεις κάτι που δεν σε κερδίζει αμέσως. Να ακούσεις έναν δίσκο δεύτερη φορά. Να διαβάσεις κάτι που δεν είναι «για σένα». Να μπεις σε μια ταινία χωρίς να ξέρεις αν θα την αγαπήσεις. Να αφήσεις χώρο για το λάθος.
Ο αλγόριθμος δεν εξαφανίζεται. Ούτε χρειάζεται να κάνουμε πως μπορούμε να ζήσουμε έξω από την εποχή μας. Μπορούμε όμως να κρατήσουμε μικρές άμυνες. Να ρωτάμε ανθρώπους, όχι μόνο πλατφόρμες. Να ψάχνουμε έξω από το feed. Να μην αγοράζουμε αμέσως ό,τι μας έπεισε ένα βίντεο των δέκα δευτερολέπτων. Να αφήνουμε κάποιες επιλογές να ωριμάσουν πριν γίνουν «δικές μας».
Γιατί στο τέλος το γούστο δεν είναι απλώς τι βλέπεις, τι ακούς ή τι φοράς. Είναι ο τρόπος που φτιάχνεις σχέση με τον κόσμο. Αν αυτή η σχέση περνά αποκλειστικά μέσα από συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν την προσοχή σου, τότε κάτι δικό σου αρχίζει να θολώνει. Ίσως η πιο τίμια ερώτηση δεν είναι αν έχουμε ακόμη προσωπικό γούστο. Είναι πόσο συχνά του δίνουμε την ευκαιρία να μας εκπλήξει.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
