Πόσο ακόμη μπορεί να αυξάνεται το αμερικανικό χρέος;

Νίκος Μαρούδας

Υπάρχουν αριθμοί που κάποια στιγμή παύουν να είναι απλώς αριθμοί. Το αμερικανικό δημόσιο χρέος πλησιάζει πλέον τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Για δεκαετίες, ο κόσμος έμαθε να θεωρεί τα αμερικανικά ομόλογα ως ένα από τα ασφαλέστερα καταφύγια του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η αμερικανική κυβέρνηση δανειζόταν, εξέδιδε νέο χρέος, αναχρηματοδοτούσε το παλιό και οι αγορές, στη συντριπτική τους πλειονότητα συνέχιζαν να εμπιστεύονται ότι η υποχρέωση θα εκπληρωθεί.

Αλλά σήμερα υπάρχει ένα ερώτημα που γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοηθεί: Μέχρι πού μπορεί να συνεχιστεί αυτή η διαδικασία; Το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος του χρέους. Βρίσκεται στην ταχύτητα με την οποία αυτό αυξάνεται και, κυρίως, στο κόστος της αναχρηματοδότησής του.

Oταν ένα παλιό ομόλογο που εκδόθηκε με επιτόκιο περίπου 1,5% λήγει και αντικαθίσταται από νέο χρέος με επιτόκιο περίπου 3,5%, το κράτος δεν πληρώνει απλώς το παλιό του χρέος. Μεταφέρει το χρέος στο μέλλον με ακριβότερο κόστος.

Και όταν αυτό συμβαίνει σε τρισεκατομμύρια δολάρια, η διαφορά του επιτοκίου παύει να είναι λογιστική λεπτομέρεια.

Γίνεται πρόβλημα προϋπολογισμού. Γίνεται πρόβλημα οικονομικής πολιτικής. Και κάποια στιγμή μπορεί να γίνει πρόβλημα εμπιστοσύνης.

Το ίδιο το αμερικανικό Congressional Budget Office δεν προβλέπει σταθεροποίηση. Αντίθετα, εκτιμά ότι το χρέος που βρίσκεται στα χέρια του κοινού θα αυξηθεί από περίπου 32,1 τρισ. δολάρια στο τέλος του 2026, σε περίπου 56,2 τρισ. το 2036. Την ίδια περίοδο, τα ετήσια δημοσιονομικά ελλείμματα παραμένουν τεράστια.

Ενας μηχανισμός φαύλος κύκλος

Aρα, η αμερικανική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε έναν μηχανισμό που μοιάζει με φαύλο κύκλο:
έλλειμμα → νέο χρέος → αναχρηματοδότηση → υψηλότεροι τόκοι → μεγαλύτερο έλλειμμα → ακόμη περισσότερο χρέος.

Μέχρι σήμερα, το σύστημα λειτουργεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να λειτουργεί για πάντα με τον ίδιο τρόπο. Το μεγάλο όπλο των ΗΠΑ είναι ακόμη η εμπιστοσύνη. Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα του αμερικανικού χρέους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μια συνηθισμένη υπερχρεωμένη χώρα. Το δολάριο παραμένει το σημαντικότερο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου και τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στοιχείο του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Γι’ αυτό και η κρίση δεν θα ξεκινήσει απαραίτητα επειδή κάποια μέρα οι ΗΠΑ «δεν θα μπορούν να πληρώσουν». Μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Από μια αλλαγή στην αντίληψη των επενδυτών. Για όσο διάστημα οι επενδυτές θεωρούν ότι τα αμερικανικά ομόλογα είναι το ασφαλέστερο καταφύγιο, το αμερικανικό κράτος μπορεί να δανείζεται τεράστια ποσά.

Τι θα συμβεί, όμως, αν κάποια στιγμή η αγορά αρχίσει να απαιτεί αισθητά υψηλότερες αποδόσεις για να συνεχίσει να χρηματοδοτεί το αμερικανικό χρέος;

Τότε το πρόβλημα γίνεται αυτοτροφοδοτούμενο.

-Υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν μεγαλύτερες δαπάνες τόκων.
-Μεγαλύτερες δαπάνες τόκων σημαίνουν μεγαλύτερα ελλείμματα.
-Μεγαλύτερα ελλείμματα σημαίνουν περισσότερη έκδοση ομολόγων.
-Και περισσότερα ομόλογα μπορεί να σημαίνουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις αποδόσεις.

Πότε γίνεται επικίνδυνο;

Αυτή είναι η ερώτηση που κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια. Δεν υπάρχει ένας μαγικός αριθμός χρέους που πάνω από αυτόν προκαλείται αυτόματα κρίση.
Το 100% του ΑΕΠ μπορεί να είναι διαχειρίσιμο για μια χώρα και καταστροφικό για μια άλλη. Το ίδιο ισχύει και για τα επιτόκια. Το πραγματικό όριο δεν είναι ένας αριθμός. Είναι η στιγμή που η εμπιστοσύνη αρχίζει να υποχωρεί γρηγορότερα απ’ όσο το σύστημα μπορεί να την αποκαταστήσει.

Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος. Oχι απαραίτητα η χρεοκοπία των ΗΠΑ. Αλλά η απώλεια της βεβαιότητας ότι το αμερικανικό χρέος θα παραμένει πάντοτε το απόλυτο ασφαλές καταφύγιο.

Hδη οι αγορές παρακολουθούν στενά το κόστος του αμερικανικού δανεισμού και τις τεράστιες ανάγκες χρηματοδότησης. Μόλις πριν λίγες ημέρες, το αμερικανικό Treasury αύξησε την εκτίμησή του για τον δανεισμό του τρίτου τριμήνου του 2026 στα $739 δισ., ενώ για το τέταρτο τρίμηνο προβλέπει άλλα $628 δισ.

Οι αριθμοί είναι τεράστιοι. Και το σημαντικότερο είναι ότι δεν αφορούν ένα έκτακτο γεγονός. Αφορούν την καθημερινή λειτουργία του συστήματος.

Θα είναι αυτό η αιτία του επόμενου κραχ;

Εδώ αρχίζει το μεγάλο «ίσως».
Iσως η αφορμή να είναι μια μεγάλη χρηματιστηριακή διόρθωση.
-Iσως μια κρίση στην αγορά ομολόγων.
-Iσως μια απότομη άνοδος των αποδόσεων.
-Iσως μια κρίση εμπιστοσύνης στο δολάριο.
-Iσως μια γεωπολιτική κρίση.
-Iσως κάτι που σήμερα κανείς δεν έχει φανταστεί.

Γιατί τα μεγάλα χρηματιστηριακά κραχ σπάνια προκαλούνται από ένα και μοναδικό γεγονός.
Συνήθως υπάρχει ένα σύστημα που έχει ήδη συσσωρεύσει υπερβολές και περιμένει μια αφορμή. Και τότε η αφορμή μπορεί να είναι μικρότερη από το πρόβλημα που τελικά προκαλεί. Αυτό συνέβη πολλές φορές στην οικονομική ιστορία. Η αιτία υπήρχε ήδη. Η αφορμή ήταν αυτή που έλειπε.

Το ερώτημα που κανείς δεν μπορεί να απαντήσει
Πόσο ακόμη μπορεί να αυξάνεται το αμερικανικό χρέος; $40 τρισ.; $50 τρισ.; $60 τρισ.; $100 τρισ.;
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τον ακριβή αριθμό. Το ίδιο το CBO προβλέπει ότι, με τις σημερινές δημοσιονομικές συνθήκες, το ομοσπονδιακό χρέος που κατέχει το κοινό θα φτάσει το 120% του ΑΕΠ το 2036.
Aρα το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται. Το ερώτημα είναι πότε η αύξησή του θα αρχίσει να δημιουργεί μια αντίδραση που το ίδιο το σύστημα δεν θα μπορεί εύκολα να ελέγξει.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση της εποχής μας. Eνας κόσμος που έμαθε να ζει με όλο και περισσότερο χρέος, όλο και περισσότερο χρήμα και όλο και μεγαλύτερες αποτιμήσεις στις αγορές, κάποια στιγμή θα πρέπει να αντιμετωπίσει τον λογαριασμό.
-Δεν γνωρίζουμε πότε.
-Δεν γνωρίζουμε από πού θα ξεκινήσει.
-Δεν γνωρίζουμε ποια θα είναι η αφορμή.
Αλλά γνωρίζουμε κάτι: Το χρέος δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται. Αναχρηματοδοτείται. Ακριβαίνει.

Και κάποια στιγμή η αγορά αποφασίζει πόσο αξίζει η εμπιστοσύνη της. Ισως τότε να μην έχει σημασία ποιος είχε δίκιο.
Iσως να έχει σημασία μόνο ποιος πρόλαβε να δει την αλλαγή. Γιατί το μεγαλύτερο κραχ δεν αρχίζει όταν όλοι καταλάβουν ότι υπάρχει πρόβλημα. Αρχίζει όταν οι περισσότεροι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει.
Και μέχρι τότε, το μόνο που μπορούμε να γράφουμε είναι: Iσως. Iσως αύριο. Iσως σε πέντε χρόνια. Iσως πολύ αργότερα.
Iσως όμως η αφορμή να βρίσκεται ήδη μέσα στο ίδιο το σύστημα.
Και να περιμένει…

* Ο Νίκος Μαρούδας είναι οικονομικός αναλυτής, χρηματιστηριακός σύμβουλος.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News