Πριν γίνει Κάβα Δανιηλίδος: Οι άγνωστες ιστορίες του κτιρίου που χτύπησε η φωτιά στην Achaia Clauss

«Πάνω από το bar μέναμε τέσσαρες οικογένειες».

Μερικές φορές μία πρόταση αρκεί για να αλλάξει τον τρόπο που κοιτάζεις ένα ολόκληρο κτίριο.

Η φράση ανήκει στον Γιάννη Μάλλιο και έχει μείνει καταγεγραμμένη σε μια συνέντευξη που έδωσε το 2005, όταν ξεφύλλιζε παλιές φωτογραφίες της Achaia Clauss και προσπαθούσε να τοποθετήσει ξανά ανθρώπους πίσω από παράθυρα που είχαν πάψει προ πολλού να είναι παράθυρα σπιτιών.

Το «bar» για το οποίο μιλούσε δεν ήταν κάποιο χαμένο σημείο του συγκροτήματος.

Ήταν το κτίριο που οι νεότερες γενιές έμαθαν ως Κάβα Δανιηλίδος.

Εκεί, θυμόταν, είχε γεννηθεί ο πατέρας του.

Εκεί γεννήθηκε το 1929 και ο ίδιος.

Και είναι το ίδιο κτίριο που βρέθηκε, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, στο επίκεντρο της φωτιάς της 5ης Σεπτεμβρίου 2026.

Οι φλόγες είναι η είδηση.

Η ιστορία, όμως, αρχίζει πολύ νωρίτερα.

Πριν από τους επισκέπτες, τις ξεναγήσεις και τις φωτογραφίες μπροστά στα βαρέλια, εκεί υπήρχαν άνθρωποι που απλώς επέστρεφαν σπίτι.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Achaia Clauss: Σώθηκαν τα ιστορικά κρασιά, κάηκε μέρος της μνήμης 165 χρόνων – Θλίψη προκαλούν οι εικόνες ΦΩΤΟ

Ένας τόπος που άλλαξε πολλά ονόματα

Ακόμη και τα ονόματα λένε τη δική τους ιστορία.

Στα παλαιότερα συμβόλαια η περιοχή στην οποία απλώθηκε το κτήμα εμφανίζεται ως Ριγανόκαμπος. Αργότερα συναντά κανείς το Landgut, το Gutland, ακόμη και το «Γερμανικό Βουνό», όπως το αποκαλούσαν γερμανικοί οδηγοί της εποχής. Με τα χρόνια επικράτησε τελικά το απλούστερο και πιο πατρινό: Κλάους.

Και πίσω από το Gutland κρύβεται μία από εκείνες τις μικρές ιστορίες που επιβιώνουν περισσότερο από τα επίσημα ονόματα.

Ένας γερμανικός οδηγός του τέλους του 19ου αιώνα, το Patras und seine Weine, αποδίδει την ονομασία στη μικρή Αμαλία, κόρη του Gustav Clauss: αντί για το γερμανικό Landgut, δηλαδή κτήμα, εκείνη φέρεται να αντέστρεφε τη λέξη και να έλεγε Gutland.

Το παιδικό γλωσσικό μπέρδεμα έμεινε.

Και ίσως ταιριάζει παράξενα στην ιστορία του τόπου.

Γιατί πίσω από ένα όνομα που έφτασε έως εμάς μέσα από την ιστορία ενός παιδιού, έμελλε να μεγαλώσουν πολλά άλλα.

Θεοδώρειον, «Bar», Κάβα Δανιηλίδος

 

 

 

Το κτίριο που χτυπήθηκε από τη φωτιά είχε κι αυτό περισσότερες από μία ζωές.

Στο Ιστορικό Αρχείο συναντάται ως Θεοδώρειον ή Theodoreum, όνομα που συνδέεται με τον Γερμανό Theodor Hamburger και αφορά ολόκληρο το κτίσμα, από το υπόγειο μέχρι το ανώγειο.

Αργότερα έμεινε περισσότερο γνωστό ως «Bar», επειδή στο ισόγειό του προσφερόταν το κέρασμα στους επισκέπτες. Πολύ αργότερα επικράτησε η ονομασία Κάβα Δανιηλίδος.

Κάπως έτσι χάθηκε σιγά σιγά από την καθημερινή γλώσσα το Θεοδώρειον.

Ακόμη πιο εύκολα χάθηκε από τη μνήμη κάτι άλλο:

ότι επάνω από αυτό το «bar» υπήρχαν σπίτια.

Μια οινοποιία που έγινε μικρή πολιτεία

Ο Gustav Clauss δεν δημιούργησε από την πρώτη στιγμή ένα χωριό.

Το χωριό δημιουργήθηκε μαζί με τη δουλειά.

Το 1861, στα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης, ο Clauss έφερε στο κτήμα τον συνεργάτη του Francesco Malia από τη Μάλτα, μαζί με την οικογένειά του. Καθώς οι εργασίες αυξάνονταν προσλαμβάνονταν κι άλλοι άνθρωποι, αρκετοί από τους οποίους εγκαθίσταντο εκεί οικογενειακώς.

Χτίστηκαν κατοικίες.

Αποθήκες.

Κελάρια.

Εργαστήρια.

Στάβλος.

Βαρελοποιείο.

Και σιγά σιγά δίπλα στην παραγωγή κρασιού οργανωνόταν μια καθημερινή ζωή.

Στα τέλη του αιώνα η κλίμακα είχε ήδη μεγαλώσει πολύ. Απογραφή του 1899 υπολογίζει περίπου 140 απασχολουμένους στην εταιρεία. Δεν έμεναν όλοι κατ’ ανάγκην πίσω από τα τείχη – υπήρχαν και εργαζόμενοι που έφταναν από την ευρύτερη περιοχή –, αλλά ο οικισμός είχε πια αποκτήσει δική του κοινωνική υπόσταση.

Γερμανοί, Έλληνες, Ιταλοί και Μαλτέζοι συναντώνται στην ιστορία του.

Και γύρω τους η Πάτρα και τα κοντινά χωριά δεν έμεναν έξω από την πύλη.

Το Σαραβάλι έστελνε και… νύφες

Αυτό φαίνεται ίσως καλύτερα στις οικογενειακές ιστορίες.

Στην αφήγηση της Ολυμπίας Μάλλιου, όπως την αξιοποιεί ο Νίκος Μπακουνάκης στην ιστορική του έρευνα, το γειτονικό Σαραβάλι επιστρέφει ξανά και ξανά.

Από εκεί έρχονταν γυναίκες που παντρεύονταν άνδρες της οινοποιίας – πιθανότατα, όπως εκτιμά ο ιστορικός, κόρες ή αδελφές εποχικών εργατών που δούλευαν στους αμπελώνες και στον τρύγο.

Έτσι η Gutland δεν ήταν ποτέ ένα αποκομμένο «γερμανικό χωριό» στο ύψωμα.

Τα τείχη υπήρχαν.

Η ζωή όμως περνούσε από μέσα τους.

Από τον Francesco Malia στον Γιάννη και την Ολυμπία

Αν υπάρχει μία οικογένεια που μπορεί σχεδόν μόνη της να αφηγηθεί αυτή τη συνέχεια, είναι οι Μάλλιοι.

Ο Francesco Malia έμεινε τόσο δεμένος με τα πρώτα χρόνια του κτήματος ώστε, όταν πέθανε το 1881, ο Clauss τοποθέτησε στη μνήμη του μαρμάρινη επιγραφή.

Το κείμενό της τον αποκαλεί «πρώτο κάτοικο της Gutland» και θυμίζει πως έζησε εκεί είκοσι χρόνια, αρκετά ώστε να δει, όπως αναφέρει η ίδια η επιγραφή, να γεννιέται γύρω του μια «ανθισμένη αποικία».

Η οικογένεια έμεινε.

Δεκαετίες αργότερα, ο απόγονός του Γιάννης Μάλλιος γεννήθηκε μέσα στα τείχη το 1929.

Το 1946, στα 17 του, έπιασε δουλειά στην Achaia Clauss. Έμεινε εκεί για περίπου σαράντα χρόνια και το σπίτι του μέσα στο συγκρότημα το αποχωρίστηκε μόλις το 2003.

Και η αλυσίδα δεν σταματά στον Μεσοπόλεμο.

Στην έρευνα του Μπακουνάκη συναντάμε την Ολυμπία Μάλλιου, πέμπτη γενιά της οικογένειας, να γεννιέται μέσα στην οινοποιία το 1958, σε κατοικία πίσω από το σημερινό Αυτοκρατορικό Κελάρι.

Το 1958 δεν είναι ο μακρινός 19ος αιώνας.

Είναι η Ελλάδα που μόλις έχει βγει από τον πόλεμο και τον Εμφύλιο και αρχίζει να αλλάζει.

Κι όμως, μέσα στην Achaia Clauss εξακολουθεί να γεννιέται ακόμη μια γενιά κατοίκων.

Το φως κρατούσε όσο η γεννήτρια

Υπάρχουν μεγάλες ιστορικές ημερομηνίες.

Και υπάρχουν λεπτομέρειες που εξηγούν μια εποχή καλύτερα από τις ημερομηνίες.

Ο Μάλλιος θυμόταν την πετρελαιοκίνητη γεννήτρια που τροφοδοτούσε τα παλιά μηχανήματα.

Κάποια στιγμή, θυμόταν, από εκεί πήραν φως και τα σπίτια.

Όσο η γεννήτρια δούλευε, υπήρχε ηλεκτρικό.

Όταν σταματούσε, έμεναν οι λάμπες.

Στην ίδια αφήγηση μιλούσε για μια περίοδο κατά την οποία θυμόταν 22 οικογένειες να ζουν στο συγκρότημα.

Και δύο φορές την εβδομάδα ένα αυτοκίνητο εξυπηρετούσε αυτή τη μικρή κοινότητα.

Οι οικογένειες έγραφαν τι χρειάζονταν.

Ψωμί.

Τρόφιμα.

Τα απαραίτητα.

Ένας εργαζόμενος κατέβαινε για τα ψώνια και επέστρεφε για τη διανομή.

Άλογα, κριθάρι και οι μάστορες της μικρής πολιτείας

Στη μνήμη του ίδιου ανθρώπου είχε μείνει και το αλώνι.

Εκεί έσπερναν κριθάρι για τα άλογα που χρησιμοποιούνταν στις άμαξες και στα κάρα.

Το οινοποιείο είχε τους δικούς του μόνιμους τεχνίτες: μαραγκό, σοβατζή και άλλους μάστορες.

Και όταν ένα σπίτι χρειαζόταν επισκευή, δεν ερχόταν κάποιο εξωτερικό συνεργείο.

«Δικοί μας μάστορες», θυμόταν ο Μάλλιος.

Μια επιχείρηση είχε φτάσει να λειτουργεί λίγο σαν χωριό.

Κι όμως, υπήρχε και σχολείο

Κάπου ανάμεσα στα κελάρια, στα σπίτια και στα εργαστήρια μεγάλωναν παιδιά.

Και η ιστορική έρευνα για τη Gutland καταγράφει και σχολείο για τα παιδιά των εργαζομένων, ενώ το ίδιο το αρχειακό υλικό αναφέρεται στη μέριμνα για τη στοιχειώδη εκπαίδευσή τους.

Δεν έχουν σωθεί με την ίδια καθαρότητα όλες οι λεπτομέρειες της καθημερινής λειτουργίας του.

Αλλά η παρουσία του είναι αρκετή για να καταλάβει κανείς την κλίμακα της κοινότητας.

Σπίτια.

Εργασία.

Παιδιά.

Εκπαίδευση.

Κάπου εδώ η λέξη «οινοποιείο» αρχίζει να μην αρκεί.

Δύο εκκλησίες κάτω από τον ίδιο ουρανό

Η πολυεθνική σύνθεση της Gutland άφησε και πιο στέρεα ίχνη.

Σε λογιστικό βιβλίο της εταιρείας υπάρχει εγγραφή της 6ης Μαρτίου 1922 για δαπάνες λειτουργιών που είχαν τελεστεί στον ορθόδοξο Απόστολο Θωμά και στον καθολικό Άγιο Γεώργιο.

Η παρουσία καθολικού παρεκκλησίου του Αγίου Γεωργίου τεκμηριώνεται ήδη από το 1899.

Οι άνθρωποι δεν μοιράζονταν απαραίτητα την ίδια γλώσσα ή το ίδιο δόγμα.

Μοιράζονταν όμως τον ίδιο τόπο.

Οι γυναίκες που έφτιαχναν μουσταλευριά

Οι επίσημες ιστορίες μιας βιομηχανίας γεμίζουν συνήθως με ιδρυτές, διευθυντές και οινοποιούς.

Η καθημερινότητα έχει άλλους πρωταγωνιστές.

Κι όταν οι παλιές αναμνήσεις επιστρέφουν στη ζωή μέσα στην Achaia Clauss, εμφανίζονται ονόματα που δύσκολα θα έμπαιναν σε ένα εταιρικό χρονικό.

Η κυρα-Νίτσα.

Η κυρα-Ολυμπία.

Η Αγγελική.

Η Νένα.

Η Ελένη.

Γυναίκες που, όταν ο μούστος ζύμωνε και η μυρωδιά του απλωνόταν στην αυλή, έφτιαχναν μουσταλευριά με τριμμένο καρύδι και τις λεγόμενες «κοτσίδες», με ολόκληρα καρύδια βουτηγμένα μέσα της.

Έξω από τα τείχη υπήρχαν και ληστές

Η ρομαντική εικόνα των πύργων έχει και μια πολύ πιο πρακτική εξήγηση.

Στον 19ο αιώνα η ληστεία στην ύπαιθρο αποτελούσε πραγματικό πρόβλημα και το αρχειακό υλικό συνδέει έναν από τους πρώτους πύργους, με τις πολεμίστρες του, με την ανάγκη να βρίσκουν καταφύγιο οι κάτοικοι της Gutland σε περίπτωση κινδύνου.

Σε παρουσίαση του ψηφιοποιημένου αρχείου γίνεται λόγος ακόμη και για σκοπευτήριο, όπου εργαζόμενοι μπορούσαν να εξασκούνται στη χρήση όπλων για το ενδεχόμενο επίθεσης ληστών.

Και ύστερα υπάρχει ο Λίγκος.

Η ιστορία που έχει μείνει στο αρχείο θέλει τον αρχιληστή να παραμονεύει το 1869 περισσότερο από μία εβδομάδα σε μια ρεματιά περιμένοντας τον Clauss, με σκοπό να τον απαγάγει για λύτρα.

Δεν τα κατάφερε ποτέ.

Το περιστατικό έμεινε τόσο βαθιά στη μνήμη του κτήματος ώστε αργότερα τοποθετήθηκε εκεί μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή «Ενέδρα Λίγκου».

Μια φωτογραφία με όλους μέσα

Υπάρχει μια παλιά φωτογραφία της κοινότητας που αξίζει να κοιτάξει κανείς περισσότερο από λίγα δευτερόλεπτα.

Δεν δείχνει μόνο εργάτες.

Δείχνει άνδρες.

Γυναίκες.

Παιδιά.

Οι φορεσιές, η στάση των σωμάτων, η θέση των προσώπων μέσα στο κάδρο αποκαλύπτουν πολύ περισσότερα από μια απλή ομαδική φωτογραφία. Υπάλληλοι και στελέχη, εργάτες, γυναίκες από τα γύρω χωριά, παιδιά, άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής συνυπάρχουν στην ίδια εικόνα.

Ίσως γι’ αυτό αυτή η φωτογραφία να λέει τελικά περισσότερα για τη Gutland από οποιοδήποτε κτίριο.

Γιατί πίσω από την πέτρα, τα βαρέλια και την επιβλητική αρχιτεκτονική, η πραγματική ιστορία του τόπου ήταν οι άνθρωποι που τον κατοίκησαν.

Το ρολόι σταμάτησε, η μνήμη όχι

Η φωτιά του Σαββάτου κατέστρεψε το εσωτερικό της Κάβας Δανιηλίδος, το εσωτερικό του παρακείμενου πύργου και το ιστορικό ρολόι.

Η Achaia Clauss έχει ήδη δηλώσει ότι το ιστορικό ρολόι θα αποκατασταθεί και θα χτυπήσει ξανά.

Κι όταν συμβεί αυτό, δεν θα είναι απλώς μια επισκευή.

Θα είναι η στιγμή που ένας τόπος με τόσο παρελθόν θα ξαναβρεί τον ρυθμό του.

Και η Gutland θα ακουστεί ξανά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Achaia Clauss: «Το ρολόι θα χτυπήσει ξανά» – Η επόμενη μέρα μετά τη μεγάλη φωτιά, τι άφησε πίσω της

Πηγές: Ιστορικό Αρχείο Achaia Clauss – Ονομάτων Επίσκεψις, Ιστορικό Αρχείο – Γιάννης Μάλλιος και ο οικισμός της Gutland, Ιστορικό Αρχείο – Μπαρμπα-Γιάννης Μάλλιος: Στο παλαιό οινοποιείο, Ιστορικό Αρχείο – Achaia Clauss και Θέατρο, Μέρος 5ο, Book Press – Γκούτλαντ

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News