Δικτάτορας εκτός κάδρου: Το πορτρέτο που άνοιξε τον διάλογο
Η έκθεση της «Π» προκάλεσε ένα ιστορικό ερώτημα. Να μπει ή να μείνει έξω από το κάδρο με τους Αχαιούς πρωθυπουργούς ο δικτάρορας Γεώργιος Παπαδόπουλος;
Ενα άδειο κάδρο μπορεί να πει περισσότερα από χίλιες εικόνες. Στην έκθεση της εφημερίδας «Πελοπόννησος» για τους αχαιούς πρωθυπουργούς, η απουσία του πορτρέτου του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου δεν πέρασε απαρατήρητη. Αντίθετα, έγινε αφορμή για μια συζήτηση με ιστορικές, πολιτικές, επιστημονικές, αλλά και ηθικές προεκτάσεις: Μπορεί η Ιστορία να διαγράφει πρόσωπα ή οφείλει να τα παρουσιάζει με το πραγματικό τους αποτύπωμα; Ανοίγουμε τον δημόσιο διάλογο, φιλοξενώντας διαφορετικές προσεγγίσεις και οπτικές. Σήμερα τον χορό των παρεμβάσεων ανοίγουν η βουλευτής της Νέας Αριστεράς Σία Αναγνωστοπούλου, η καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πατρών Ελλη Λεμονίδου και ο διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γενεύης και διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Μελέτης Μελετόπουλος.
Ελλη Λεμονίδου: «Με ρητή αναφορά στην ιδιαιτερότητα»
Το ζήτημα της συμπερίληψης ή μη του Γεωργίου Παπαδόπουλου σε μια έκθεση με πορτρέτα πρωθυπουργών της Ελλάδας με καταγωγή από την Αχαΐα, γεννά ένα ερώτημα με επιστημονική, αλλά και ηθική διάσταση: Κατά πόσο είναι σωστό να συμπεριλαμβάνεται σε μια τέτοια παρουσίαση ένα πρόσωπο που ανήλθε στο πρωθυπουργικό αξίωμα στο πλαίσιο ενός δικτατορικού καθεστώτος, έχοντας μάλιστα πρωτοστατήσει στην κατάληψη της εξουσίας με πραξικοπηματικό τρόπο τον Απρίλιο του 1967; Το ερώτημα, ωστόσο, μπορεί να διατυπωθεί και με εντελώς διαφορετικό τρόπο: Κατά πόσο έχει ο επιμελητής το δικαίωμα να αφαιρέσει από την έκθεση και, επί της ουσίας, να διαγράψει από την ιστορική αποτύπωση ένα πρόσωπο που, έστω και υπό ένα ιδιάζον, εντελώς αντιδημοκρατικό καθεστώς, άσκησε, επί σειρά ετών μάλιστα, πρωθυπουργικά καθήκοντα στη χώρα;
Η απάντηση σε αυτό το ακανθώδες ζήτημα θα μπορούσε να δοθεί μέσω της συμπερίληψης μεν του πορτρέτου του Γεωργίου Παπαδόπουλου στην έκθεση, αλλά με μια ρητή αναφορά στην ιδιαιτερότητα της περίπτωσής του, όπως, για παράδειγμα, με τοποθέτηση σχετικής μνείας (ενδεικτικά: «Πρωθυπουργός δικτατορικού καθεστώτος») κάτω από το όνομά του. Σε μια εναλλακτική εκδοχή, θα μπορούσε να εξεταστεί η πλήρης απουσία του πορτρέτου και του ονόματος του Γεωργίου Παπαδόπουλου από την έκθεση, με ρητή ωστόσο επισήμανση, σε ευδιάκριτο σημείο του χώρου της έκθεσης και στο σχετικό με αυτήν υλικό, ότι έχουν συμπεριληφθεί σε αυτήν μόνο οι δημοκρατικά εκλεγμένοι πρωθυπουργοί με αχαϊκή καταγωγή.
Σία Αναγνωστοπούλου: «Μνήμη ή λήθη;»
Το ερώτημα «μνήμη ή λήθη», επίκαιρο πάντα για τους ιστορικούς, επικαιροποιήθηκε στον δημόσιο χώρο με αφορμή την έκθεση της εφημερίδας «Πελοπόννησος» που περιλαμβάνει και πολιτικές προσωπικότητες της Αχαΐας που θήτευσαν στα αξιώματα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού και του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων. Η έκθεση εντάσσεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της εφημερίδας για τα 140 χρόνια έκδοσής της.
Η συζήτηση αφορά τη συμπερίληψη στην έκθεση του δικτάτορα Γιώργου Παπαδόπουλου στους θεσμικούς παράγοντες του κράτους, με καταγωγή από την Αχαΐα. Επρεπε να συμπεριληφθεί ή όχι ο δικτάτορας στην έκθεση; Το ερώτημα είναι νόμιμο, ειδικά αυτές τις μέρες της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, αυτή την εποχή που τα φασιστικά στοιχεία επιδιώκουν να «πάρουν πάλι κεφάλι», με τελευταίο επεισόδιο τη βιαιοπραγία φασιστών εναντίον μαθήτριας Σχολείου της Πάτρας ή της «αρχηγικής εμφάνισης» του ηγέτη της εγκληματικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή» την 28η Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη.
Φυσικά η εφημερίδα «Πελοπόννησος» δεν συμπεριέλαβε τον δικτάτορα ουδέτερα στους πολιτειακούς παράγοντες. Το λευκό κάδρο αντί φωτογραφίας του στην έκθεση και οι επεξηγήσεις για το τι ήταν (δικτάτορας) δηλώνει την πρόθεση της εφημερίδας να υπενθυμίσει ότι η περιοχή μας, εκτός από τους δημοκρατικά εκλεγμένους πολιτειακούς παράγοντες, ατύχησε να δώσει στη χώρα και έναν δικτάτορα. Το κενό φωτογραφίας κάδρο δηλώνει, ίσως με υπαινικτικό αλλά χωρίς αμφισημίες τρόπο, ότι η δικτατορία συμβολίζει το κενό της δημοκρατίας. Αποκαθιστά στον δημόσιο χώρο τη μνήμη, το «δεν ξεχνώ» της δικτατορίας: στραγγάλισμα της δημοκρατίας.
Θα μπορούσε να λείπει, έστω και η οποιαδήποτε αναφορά, στον δικτάτορα από την έκθεση; Θα μπορούσε! Η λήθη είναι κάποιες φορές σωτήρια για τη δημοκρατία. Ωστόσο, στην εποχή της αμφισβήτησης των δεινών του τόπου από την επταετή δικτατορία, της αμφισβήτησης της ίδιας της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, της «γήτευσης» που προσπαθούν να ασκήσουν ακροδεξιά και φασιστικά μορφώματα, η μνήμη πρέπει να καλλιεργείται με ένταση και διαρκή ανάδειξη των διακυβευμάτων της εποχής, της τότε και της σημερινής. Το «δεν ξεχνώ» των εχθρών της δημοκρατίας είναι, θεωρώ, μια διαρκής υπόμνηση: η δημοκρατία δεν είναι δώρο εξ ουρανού. Η υπεράσπισή της επαφίεται στο δημοκρατικό φρόνημα των Ελλήνων και των Ελληνίδων.
Με αυτή την έννοια δεν είμαι υπέρ της μη συμπερίληψης του δικτάτορα στην έκθεση. Είμαι ωστόσο υπέρ της διακριτής θέσης σε σχέση με τους άλλους πολιτειακούς παράγοντες, στην κατηγορία «δικτάτορες από την Αχαΐα». Διαβάζω ότι στο Ελαιοχώρι της Δυτικής Αχαΐας, τόπο καταγωγής του δικτάτορα, γίνεται «έρανος» τον τελευταίο καιρό για ανέγερση της προτομής του. Μια ξεχωριστή, διακριτή, «φωναχτή» και ουδόλως υπαινικτική, κατηγορία «δικτάτορες από την Αχαΐα»- με τον Παπαδόπουλο σε αυτήν, ίσως να έκανε τους συμπατριώτες μας και άλλους νοσταλγούς της Χούντας να συνειδητοποιήσουν ότι μαζεύουν λεφτά για έναν εχθρό του λαού. Και ίσως ακόμα καλύτερα, να υπήρχαν στην έκθεση οι φωτογραφίες των νεκρών του Πολυτεχνείου από την περιοχή μας.
Κάποιες φορές η μνήμη πρέπει να ουρλιάζει!
Μελέτης Μελετόπουλος: «Οικειοποιήθηκε τα εθνικά σύμβολα και τα απαξίωσε»
Στην έκθεση της εφημερίδας «Πελοπόννησος» με τα πορτρέτα των αχαιών Προέδρων και πρωθυπουργών υπάρχει μεν θέση με το ονοματεπώνυμο «Γεώργιος Παπαδόπουλος», αλλά απουσιάζει εκκωφαντικά η φωτογραφία του.
Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ασφαλώς βαρύνεται με την κατάλυση του μεταπολεμικού κοινοβουλευτισμού, ο οποίος, παρότι προβληματικός, έδινε, πάντως, μια δημοκρατική διέξοδο στις αλλεπάλληλες κοινοβουλευτικές κρίσεις της εποχής.
Τον Μάιο του 1967 επρόκειτο να διεξαχθούν εκλογές από την κυβέρνηση Κανελλοπούλου, οι οποίες θα απέδιδαν κάποιο αποτέλεσμα που δεν μάθαμε ποτέ. Αντί γι΄ αυτό συνελήφθησαν από την ομάδα Παπαδόπουλου, ο πρωθυπουργός, οι αρχηγοί των κομμάτων, το σύνολο της κυβερνήσεως κι αιχμαλωτίστηκε ο Βασιλιάς στο ανάκτορο του Τατοϊου. Οσοι αξιωματικοί αντέδρασαν, συνελήφθησαν και κακοποιήθηκαν. Στρατιωτικές προσωπικότητες μεγάλης κλίμακας, όπως ο ναύαρχος Εγκολφόπουλος και ο στρατηγός Παπανικολάου, ήρωες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πολεμιστές του Εμφυλίου και βετεράνοι της Κορέας, κακοποιήθηκαν από κατώτερα όργανα της στρατιωτικής ασφάλειας. Επεβλήθη ένα καθεστώς το οποίο άσκησε βία, σε φοιτητές, μαθητές, διανοουμένους και καταξιωμένες προσωπικότητες της ελληνικής κοινωνίας. Ολα αυτά προκάλεσαν το τεράστιο κύμα απαξίωσης της Χούντας που εκδηλώθηκε μετά την πτώση της. Επίσης η οικειοποίηση-κατάχρηση των εθνικών συμβόλων από τον Παπαδόπουλο και το καθεστώς του, οδήγησε στην πρωτοφανή απαξίωσή τους μετά το 1974. Η έννοια έθνος, το δημοτικό τραγούδι, η καθαρεύουσα και πολλές άλλες θεμελιώδεις έννοιες που συγκροτούν την εθνική μας ταυτότητα, έγιναν μισητές σε ένα μέρος της κοινής γνώμης λόγω της ταύτισής τους με το δικτατορικό καθεστώς.
Ο Παπαδόπουλος απέφυγε τους πειραματισμούς και κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του χρησιμοποίησε έμπειρους τεχνοκράτες, καθηγητές του Πολυτεχνείου και του Πανεπιστημίου, πρώην στελέχη των κυβερνήσεων της ΕΡΕ και οικονομικούς παράγοντες στη διαμόρφωση και άσκηση της οικονομικής του πολιτικής. Ελαβε πολλά φιλολαϊκά μέτρα, κυρίως υπέρ των αγροτών, με αποτέλεσμα να αποκτήσει κάποια δημοφιλία στην ύπαιθρο. Αυτό είχε ως συνέπεια τη συνέχιση της αναπτυξιακής πορείας της χώρας, τουλάχιστον μέχρι το 1973, οπότε η ελληνική οικονομία επλήγη από έντονο πληθωρισμό. Στο σημείο εκείνο και μετά τη βίαιη καταστολή του Κινήματος του Ναυτικού, τον Μάιο του 1973, καθώς και τα γεγονότα της Νομικής που είχαν προηγηθεί, ο δικτάτορας αποφάσισε να προχωρήσει σε μερική πολιτικοποίηση, ώστε να μεταθέσει το βάρος της ευθύνης της διαχείρισης της κρίσης σε κάποιου είδους κοινοβουλευτική κυβέρνηση, κρατώντας ο ίδιος τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής, των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Αυτήν την αποστολή ανέθεσε στον ιδιοφυή κι επιτυχημένο υπουργό Συντονισμού της κυβέρνησης Παπάγου, Σπύρο Μαρκεζίνη, αλλά το όλο εγχείρημα βυθίστηκε αύτανδρο με τα τραγικά γεγονότα του Πολυτεχνείου.
Ο Παπαδόπουλος, τέλος, βαρύνεται με την απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο – είτε ήταν δική του απόφαση είτε του επεβλήθη και την ανέχτηκε, προκειμένου να μην προκληθεί σύρραξη με την Τουρκία. Αυτό άνοιξε τον δρόμο στην εισβολή του «Αττίλα».
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
Από το Δίκτυο
Πώς καθαρίζεις σωστά τις ξύλινες κουτάλες
Το Αρσάκειο Δημοτικό Πατρών στην Διεθνή Έκθεση Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου
Apple Home Collection: Ξεκίνησαν οι προπαραγγελίες
Πώς φτιάχνεις σπιτική μαγιονέζα χωρίς να κόψει
Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και τέλεση μνημοσύνων στην Φανερωμένης Αιγίου
