Από τον ET στα UFO του Πενταγώνου: Γιατί κάθε εποχή φτιάχνει τους δικούς της εξωγήινους
Το Πεντάγωνο δίνει ξανά στη δημοσιότητα υλικό για ανεξήγητα εναέρια φαινόμενα και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ επιστρέφει στο σινεμά με το Disclosure Day. Οι εξωγήινοι, όμως, δεν ήταν ποτέ μόνο θέμα επιστημονικής φαντασίας. Κάθε δεκαετία τούς φαντάστηκε αλλιώς, γιατί κάθε εποχή είχε άλλους φόβους, άλλες ελπίδες και άλλη ανάγκη να κοιτάξει τον ουρανό.
Το ενδιαφέρον για τα UFO επέστρεψε για τα καλά στη δημόσια συζήτηση. Οι ΗΠΑ έδωσαν στη δημοσιότητα νέο πακέτο αποχαρακτηρισμένων αρχείων και βίντεο για UAP, τα λεγόμενα «ανεξήγητα εναέρια φαινόμενα», ενώ η επίσημη πλατφόρμα PURSUE συγκεντρώνει υλικό που αφορά ανεπίλυτες υποθέσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει επιβεβαίωση εξωγήινης ζωής. Την ίδια στιγμή, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ο σκηνοθέτης που όσο λίγοι συνέδεσε το σινεμά με την ιδέα της επαφής με το άγνωστο, επιστρέφει με το Disclosure Day, μια ταινία που πατά πάνω στην παλιά ανθρώπινη φαντασίωση: τι θα συνέβαινε αν μια μέρα η αλήθεια για τους εξωγήινους δεν ήταν πια μυστικό.
Η συγκυρία μοιάζει σχεδόν κινηματογραφική. Από τη μία, κρατικά αρχεία, βίντεο, λέξεις όπως «διαφάνεια», «αποχαρακτηρισμός», «ανεξήγητα φαινόμενα». Από την άλλη, σκοτεινές αίθουσες, μεγάλα ερωτήματα, μουσική, εικόνες και ο Σπίλμπεργκ να ξαναπιάνει ένα θέμα που τον ακολουθεί από τις Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου και τον E.T. μέχρι τον Πόλεμο των Κόσμων. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο αν υπάρχει κάτι εκεί έξω. Το πιο ενδιαφέρον είναι γιατί εμείς επιμένουμε να το φανταζόμαστε ξανά και ξανά.
Διαβάστε επίσης: Νέο φάκελο με βίντεο από UFO έδωσε η κυβέρνηση Τραμπ
Οι εξωγήινοι του Ψυχρού Πολέμου
Στη δεκαετία του ’50 οι εξωγήινοι έφταναν στη Γη φορτωμένοι με τον φόβο της εποχής. Ψυχρός Πόλεμος, πυρηνική απειλή, κατασκοπεία, αντικομμουνιστική υστερία, άγχος για το «άλλο» που μπορεί να εισβάλει αθόρυβα στην κοινωνία.
The Day the Earth Stood Still
Οι ταινίες με ιπτάμενους δίσκους και εισβολείς από το διάστημα δεν ήταν απλώς φανταστικές ιστορίες. Ήταν τρόπος να μιλήσει η Αμερική για την απειλή που ένιωθε, χωρίς να την ονομάζει πάντα ευθέως. Στο The Day the Earth Stood Still ο επισκέπτης από το διάστημα φτάνει με προειδοποίηση για την αυτοκαταστροφική πορεία της ανθρωπότητας. Στο The War of the Worlds η εισβολή γίνεται θέαμα μαζικού τρόμου. Στο Invasion of the Body Snatchers ο πιο μεγάλος φόβος δεν είναι το τέρας που φαίνεται, αλλά ο άνθρωπος δίπλα σου που μπορεί να μην είναι πια ο ίδιος.
The War of the Worlds
Οι εξωγήινοι εκείνης της περιόδου ήταν συχνά εισβολείς, κατάσκοποι, απειλές μεταμφιεσμένες. Έρχονταν από τον ουρανό, αλλά στην πραγματικότητα κουβαλούσαν τους φόβους της Γης.
Invasion of the Body Snatchers
Η δεκαετία του ’60 και το μεγάλο άλμα
Η δεκαετία του ’60 έφερε τη διαστημική κούρσα, την τεχνολογική αισιοδοξία, αλλά και μια πιο φιλοσοφική ματιά στο σύμπαν. Ο άνθρωπος ετοιμαζόταν να πατήσει στη Σελήνη και το σινεμά άρχισε να κοιτάζει το διάστημα όχι μόνο ως πεδίο απειλής, αλλά και ως χώρο υπαρξιακής αναζήτησης.
2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος
Το 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος του Στάνλεϊ Κιούμπρικ δεν έδωσε εξωγήινους με μάτια, στόματα και πλοκάμια. Έδωσε κάτι πολύ πιο ψυχρό και μυστηριώδες: έναν μονόλιθο, μια παρουσία, ένα σημάδι ανώτερης νοημοσύνης που σπρώχνει την ανθρωπότητα σε επόμενα στάδια. Το άγνωστο εδώ δεν έχει πρόσωπο. Έχει σιωπή.
Σε αυτή τη δεκαετία, ο εξωγήινος αρχίζει να γίνεται λιγότερο τέρας και περισσότερο ερώτημα. Ποιος είμαστε μέσα στο σύμπαν; Είμαστε μόνοι; Και αν δεν είμαστε, μπορούμε να καταλάβουμε αυτό που θα συναντήσουμε;
Τα ’70s: Δυσπιστία, αλλά και ανάγκη για επαφή
Μετά το Βιετνάμ, το Watergate και τη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, οι εξωγήινοι της δεκαετίας του ’70 πήραν δύο πολύ διαφορετικές μορφές.
Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου
Από τη μία, ο Σπίλμπεργκ γύρισε τις Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου το 1977 και έφτιαξε μια από τις πιο τρυφερές, ανήσυχες και ανοιχτές ταινίες για την επαφή με το άγνωστο. Εκεί οι εξωγήινοι δεν είναι εισβολείς. Είναι κάλεσμα. Είναι ήχος. Είναι φως. Είναι κάτι που τραβά τους ανθρώπους μακριά από την καθημερινότητά τους, επειδή αισθάνονται ότι πίσω από αυτό υπάρχει μια απάντηση που δεν βρίσκουν στη ζωή τους.
Από την άλλη, το 1979, το Alien του Ρίντλεϊ Σκοτ γύρισε την εξωγήινη ζωή στο σκοτάδι. Εκεί το άγνωστο δεν θέλει να επικοινωνήσει. Θέλει να εισβάλει στο σώμα, να γεννηθεί μέσα από αυτό, να επιβιώσει με κάθε κόστος. Ο εξωγήινος γίνεται βιολογικός εφιάλτης, κλεισμένος σε διαδρόμους, μέταλλο, ιδρώτα και τρόμο.
Alien
Η ίδια δεκαετία έφτιαξε λοιπόν δύο αντίθετες εκδοχές: τον εξωγήινο ως ελπίδα επαφής και τον εξωγήινο ως τρόμο που σε καταλαμβάνει από μέσα.
Τα ’80s και ο εξωγήινος που ήθελε να γυρίσει σπίτι
Αν υπάρχει ένας εξωγήινος που άλλαξε για πάντα τη σχέση του κοινού με το είδος, αυτός είναι ο E.T.. Το 1982 ο Σπίλμπεργκ πήρε την ιδέα του εξωγήινου και την έβγαλε από τα εργαστήρια, τα στρατιωτικά αρχεία και τις εισβολές. Την πήγε σε ένα παιδικό δωμάτιο, σε μια οικογένεια με ρωγμές, σε ένα παιδί που ένιωθε μόνο.
E.T.
Ο E.T. δεν τρόμαζε επειδή ήταν διαφορετικός. Συγκινούσε επειδή ήταν ξένος, χαμένος και ευάλωτος. Η μεγάλη φράση δεν ήταν πολεμική. Ήταν «E.T. phone home». Ο εξωγήινος έγινε φίλος, παιδί, καθρέφτης της μοναξιάς, ανάγκη για τρυφερότητα.
The Thing
Η δεκαετία του ’80 είχε και πιο σκοτεινές εξωγήινες μορφές, όπως το The Thing του Τζον Κάρπεντερ, όπου κανείς δεν ξέρει ποιος είναι ακόμη άνθρωπος και ποιος έχει μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο. Είχε και τον Predator, όπου ο εξωγήινος γίνεται κυνηγός και η ανθρώπινη επιβίωση επιστρέφει στη ζούγκλα. Όμως ο E.T. έμεινε ως η πιο δυνατή εικόνα: ο εξωγήινος που δεν ήρθε να καταστρέψει τον κόσμο, αλλά να μας θυμίσει την ανάγκη να αγαπηθούμε.
Τα ’90s: Η εισβολή έγινε blockbuster
Στη δεκαετία του ’90, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η απειλή έγινε πιο θεαματική, πιο μαζική, πιο χολιγουντιανή. Το Independence Day του 1996 είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα: τεράστια διαστημόπλοια πάνω από μεγάλες πόλεις, παγκόσμιος πανικός, καταστροφή μνημείων, ολόκληρη η ανθρωπότητα απέναντι σε έναν κοινό εχθρό.
Independence Day
Εδώ ο εξωγήινος δεν είναι αίνιγμα. Είναι θέαμα. Είναι blockbuster. Είναι το μεγάλο καλοκαιρινό γεγονός, η καταστροφή που χωρά σε ποπ κορν, ειδικά εφέ και ηρωικούς λόγους. Η μεταψυχροπολεμική εποχή αναζητούσε νέο εχθρό και το σινεμά τον βρήκε στον ουρανό.
Men in Black
Την ίδια περίοδο, το Men in Black έπαιξε με τη συνωμοσιολογία και τη μετέτρεψε σε κωμωδία. Οι εξωγήινοι ζουν ήδη ανάμεσά μας, η κυβέρνηση το ξέρει, μυστικές υπηρεσίες διαχειρίζονται το χάος, και όλα αυτά μπορούν να γίνουν διασκεδαστικά. Η καχυποψία δεν εξαφανίζεται. Απλώς αποκτά μαύρα γυαλιά, χιούμορ και στυλ.
Τα 2000s και ο φόβος μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η εικόνα της εισβολής άλλαξε ξανά. Η καταστροφή δεν ήταν πια μόνο θέαμα. Είχε μνήμη, σκόνη, πανικό, ανθρώπους που τρέχουν σε δρόμους χωρίς να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει.
Πόλεμος των Κόσμων
Ο Πόλεμος των Κόσμων του Σπίλμπεργκ, το 2005, κουβαλά έντονα αυτή την ατμόσφαιρα. Η επίθεση έρχεται σχεδόν χωρίς εξήγηση, οι άνθρωποι δεν έχουν έλεγχο, οι πόλεις καταρρέουν, η οικογένεια προσπαθεί απλώς να επιβιώσει. Ο εξωγήινος εδώ δεν είναι αντικείμενο θαυμασμού. Είναι τρόμος, απώλεια προσανατολισμού, αίσθηση ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγα λεπτά.
District 9
Στα 2000s και στις αρχές των 2010s, ταινίες όπως το District 9 έδειξαν και μια άλλη πλευρά: τον εξωγήινο ως πρόσφυγα, ως αποκλεισμένο, ως σώμα πάνω στο οποίο προβάλλονται ρατσισμός, φόβος, κρατική βία και κοινωνική υποκρισία. Εκεί το ερώτημα αντιστρέφεται. Δεν μας ενδιαφέρει μόνο τι είναι οι εξωγήινοι. Μας ενδιαφέρει τι κάνουμε εμείς όταν έχουμε δύναμη πάνω σε κάτι διαφορετικό.
Τα 2010s και η ανάγκη να ακούσουμε
Το 2016, το Arrival του Ντενί Βιλνέβ γύρισε την εξωγήινη επαφή σε κάτι πιο ήσυχο και πιο βαθύ. Δεν είχε ως κέντρο τη μάχη, αλλά τη γλώσσα. Η ηρωίδα, μια γλωσσολόγος, καλείται να καταλάβει πώς επικοινωνούν τα όντα που έχουν φτάσει στη Γη, πριν η παγκόσμια ένταση οδηγήσει σε σύγκρουση.
Arrival
Το Arrival ανήκει σε μια εποχή που αρχίζει να καταλαβαίνει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι πάντα ο άλλος, αλλά η αδυναμία μας να τον ακούσουμε. Ο εξωγήινος δεν είναι εδώ μόνο για να μας απειλήσει. Είναι εδώ για να δοκιμάσει τη γλώσσα μας, την υπομονή μας, την πολιτική μας ψυχραιμία, την ικανότητά μας να σκεφτούμε πέρα από τον φόβο.
Σε αυτή τη δεκαετία, η επιστημονική φαντασία έγινε πιο εσωτερική. Το διάστημα, ο χρόνος, η μνήμη, η απώλεια και η επικοινωνία μπήκαν στο ίδιο κάδρο. Οι εξωγήινοι έγιναν τρόπος να μιλήσουμε για το πένθος, για τη μητρότητα, για τις επιλογές που θα κάναμε ακόμη κι αν ξέραμε από πριν ότι θα πονέσουν.
Τα 2020s: UAP, αλγόριθμοι και δυσπιστία
Σήμερα, τα UFO δεν επιστρέφουν με τον ίδιο τρόπο που εμφανίζονταν στις παλιές ταινίες. Δεν είναι μόνο ιπτάμενοι δίσκοι. Είναι βίντεο χαμηλής ανάλυσης, στρατιωτικά αρχεία, αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, κυβερνητικές πλατφόρμες, επιστημονικές επιτροπές, podcast, ντοκιμαντέρ, θεωρίες, αντιθεωρίες και ατελείωτη συζήτηση στο διαδίκτυο.
Το ενδιαφέρον έχει μετακινηθεί. Δεν ρωτάμε μόνο «υπάρχουν εξωγήινοι;». Ρωτάμε «ποιος ξέρει τι;», «γιατί το μαθαίνουμε τώρα;», «μπορούμε να εμπιστευτούμε τα βίντεο;», «τι είναι αληθινό σε μια εποχή deepfakes και τεχνητής νοημοσύνης;». Η NASA χρησιμοποιεί πλέον τον όρο UAP, Unidentified Anomalous Phenomena, για να περιγράψει φαινόμενα που χρειάζονται επιστημονική διερεύνηση, χωρίς να τα φορτώνει εξαρχής με συμπεράσματα.
Disclosure Day
Σε αυτό ακριβώς το κλίμα έρχεται και το Disclosure Day. Ο Σπίλμπεργκ δεν επιστρέφει απλώς σε ένα αγαπημένο του θέμα. Επιστρέφει σε μια στιγμή που το κοινό είναι έτοιμο να ξανακούσει την ερώτηση, αλλά ίσως δεν είναι έτοιμο να εμπιστευτεί καμία απάντηση.
Τελικά, οι εξωγήινοι μιλούν για εμάς
Η ιστορία των εξωγήινων στο σινεμά είναι, στην πραγματικότητα, μια ιστορία για την ανθρωπότητα. Στα ’50s φοβόμασταν την εισβολή. Στα ’60s κοιτούσαμε το σύμπαν με δέος. Στα ’70s θέλαμε επαφή αλλά φοβόμασταν την απώλεια ελέγχου. Στα ’80s ζητήσαμε έναν φίλο. Στα ’90s κάναμε την καταστροφή υπερθέαμα. Στα 2000s ξαναζήσαμε τον τρόμο της επίθεσης. Στα 2010s προσπαθήσαμε να ακούσουμε. Σήμερα αναρωτιόμαστε αν θα πιστεύαμε καν την αλήθεια αν την είχαμε μπροστά μας.
Κάθε εποχή έφτιαξε τους εξωγήινους που μπορούσε να αντέξει. Άλλοτε τέρατα, άλλοτε σωτήρες, άλλοτε παιδιά, άλλοτε εισβολείς, άλλοτε πρόσφυγες, άλλοτε σιωπηλές παρουσίες που μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε τον εαυτό μας.
Ίσως γι’ αυτό το θέμα δεν παλιώνει. Γιατί οι εξωγήινοι δεν είναι μόνο εκεί έξω. Είναι η μορφή που δίνουμε κάθε φορά στο άγνωστο. Στον φόβο μας, στην ελπίδα μας, στη μοναξιά μας, στη δυσπιστία μας, στην ανάγκη μας να πιστέψουμε ότι ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από όσα βλέπουμε.
Και κάθε φορά που ένα νέο βίντεο εμφανίζεται, κάθε φορά που μια ταινία ξανασηκώνει το βλέμμα προς τον ουρανό, το ίδιο παλιό ερώτημα επιστρέφει. Όχι μόνο αν είμαστε μόνοι. Αλλά τι είδους άνθρωποι θα αποδειχθούμε αν κάποτε μάθουμε ότι δεν είμαστε.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
