Η έκπληξη φαίνεται στα μάτια: Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν διαστέλλονται οι κόρες

Μια ξαφνική έκπληξη μπορεί να φανεί στα μάτια μας πριν καν προλάβουμε να συνειδητοποιήσουμε τι ακριβώς συνέβη. Οι κόρες των ματιών μπορούν να διασταλούν ακόμη και όταν ο φωτισμός παραμένει ακριβώς ο ίδιος, και νέα μελέτη φωτίζει τι μπορεί να συμβαίνει εκείνη τη στιγμή στον εγκέφαλο.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αντίδραση αυτή συνοδεύει τη στιγμή κατά την οποία ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι η πραγματικότητα δεν ταιριάζει πλέον με αυτό που περίμενε και αρχίζει να προσαρμόζει γρήγορα τις προσδοκίες του στα νέα δεδομένα.

Το πείραμα που έδειξε πώς αντιδρά ο εγκέφαλος στο απρόσμενο

Στη μελέτη συμμετείχαν 63 ενήλικες, οι οποίοι έπρεπε επανειλημμένα να προβλέψουν ποια χρώματα επρόκειτο να εμφανιστούν σε μία οθόνη.

Αφού έβλεπαν το αποτέλεσμα, αναπαρήγαγαν αυτό που είχαν παρατηρήσει και στη συνέχεια έκαναν νέα πρόβλεψη.

Το κρίσιμο σημείο ήταν ότι δεν είχαν όλα τα απροσδόκητα χρώματα την ίδια σημασία. Ορισμένα αποτελούσαν ένδειξη ότι η κατάσταση είχε πραγματικά αλλάξει, ενώ άλλα ήταν απλώς μεμονωμένες ασυνήθιστες εμφανίσεις.

Όταν ένα αποτέλεσμα έδινε ισχυρό σήμα αλλαγής, οι κόρες των συμμετεχόντων διαστέλλονταν περισσότερο.

Ταυτόχρονα, οι καταγραφές του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος έδειχναν ισχυρότερη δραστηριότητα σε ένα στοιχείο που ονομάζεται P3a, ένα ηλεκτρικό μοτίβο που καταγράφεται από τη δραστηριότητα του εγκεφάλου.

Μετά την έκπληξη άλλαζαν και οι προβλέψεις τους

Το εντυπωσιακότερο στοιχείο δεν ήταν μόνο η αντίδραση των ματιών.

Μετά την εμφάνιση απροσδόκητων πληροφοριών, οι συμμετέχοντες στηρίζονταν λιγότερο σε όσα περίμεναν προηγουμένως και προσάρμοζαν περισσότερο τη μετέπειτα μάθησή τους σε αυτό που είχε μόλις συμβεί.

Με άλλα λόγια, όταν το περιβάλλον έστελνε ένα αρκετά ισχυρό μήνυμα ότι «οι κανόνες άλλαξαν», ο εγκέφαλος έδειχνε να περιορίζει την επιρροή των προηγούμενων προσδοκιών.

Η έκπληξη, επομένως, δεν φαίνεται να είναι απλώς μια στιγμιαία συναισθηματική αντίδραση. Μπορεί να συνοδεύει μια γρήγορη διαδικασία νοητικής προσαρμογής.

Ο μικρός μηχανισμός του εγκεφάλου πίσω από την αντίδραση

Στο επίκεντρο της ερμηνείας των ερευνητών βρίσκεται ο υπομέλας τόπος, γνωστός και ως locus coeruleus, μια μικρή περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους.

Η συγκεκριμένη περιοχή συνδέεται με τη νορεπινεφρίνη, έναν χημικό αγγελιοφόρο που συμμετέχει μεταξύ άλλων στην εγρήγορση, την προσοχή και την προσαρμογή.

Το σύστημα αυτό αναφέρεται ως LC-NE, από τις αγγλικές ονομασίες locus coeruleus–norepinephrine.

Τα απροσδόκητα γεγονότα φαίνεται να ενεργοποιούν αυτόν τον μηχανισμό. Η σύντομη αύξηση της διέγερσης μπορεί να λειτουργεί σαν ένα είδος εσωτερικής «επαναφοράς»: ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ότι το μοντέλο με το οποίο ερμήνευε μέχρι εκείνη τη στιγμή τον κόσμο ίσως δεν είναι πλέον αρκετά αξιόπιστο.

Έτσι μειώνει προσωρινά την εξάρτησή του από τις παλιές προσδοκίες και γίνεται περισσότερο δεκτικός σε καινούργιες πληροφορίες.

Γιατί ανοίγουν οι κόρες χωρίς να αλλάζει το φως

Το μέγεθος της κόρης δεν ελέγχεται μόνο από τον φωτισμό.

Σημαντικό ρόλο έχει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, δηλαδή το τμήμα του νευρικού συστήματος που ρυθμίζει αυτόματα λειτουργίες του οργανισμού χωρίς να χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια.

Η ενεργοποίηση του συμπαθητικού συστήματος μπορεί να προκαλέσει διαστολή των κορών, ενώ η παρασυμπαθητική δραστηριότητα συμβάλλει στη συστολή τους.

Γι’ αυτό και έντονες καταστάσεις, όπως η διέγερση ή η έκπληξη, μπορούν να αλλάξουν το μέγεθος της κόρης ακόμη και όταν δεν έχει αλλάξει καθόλου το φως γύρω μας.

Μπορούν τα μάτια να δείξουν ότι απελευθερώθηκε νορεπινεφρίνη;

Όχι.

Αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διευκρινίσεις της έρευνας.

Οι επιστήμονες κατέγραψαν το μέγεθος της κόρης και την εγκεφαλική δραστηριότητα μέσω ΗΕΓ ως έμμεσους δείκτες της διέγερσης που σχετίζεται με το σύστημα LC-NE.

Δεν μέτρησαν απευθείας την απελευθέρωση νορεπινεφρίνης ούτε κατέγραψαν άμεσα τη δραστηριότητα των νευρώνων του υπομέλανα τόπου στους συμμετέχοντες.

Επιπλέον, το μέγεθος της κόρης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων ο φωτισμός, η συναισθηματική κατάσταση, η διέγερση και ορισμένα φάρμακα.

Μια διασταλμένη κόρη δεν αποτελεί, επομένως, από μόνη της απόδειξη συγκεκριμένης εγκεφαλικής διαδικασίας και πολύ περισσότερο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος «ανάγνωσης» των σκέψεων ενός ανθρώπου.

Γιατί ο εγκέφαλος χρειάζεται να εγκαταλείπει τις προσδοκίες του

Οι προσδοκίες είναι εξαιρετικά χρήσιμες στην καθημερινή λειτουργία του εγκεφάλου.

Τον βοηθούν να ερμηνεύει γρηγορότερα όσα συμβαίνουν γύρω του και να προβλέπει τι είναι πιθανό να ακολουθήσει.

Αυτό το πλεονέκτημα, όμως, μπορεί να μετατραπεί σε εμπόδιο όταν οι συνθήκες αλλάζουν απότομα.

Εάν ο εγκέφαλος εξακολουθούσε να εμπιστεύεται ένα παλιό μοτίβο ενώ το περιβάλλον έχει αλλάξει, οι προβλέψεις του θα γίνονταν όλο και λιγότερο αποτελεσματικές.

Η σύντομη αντίδραση διέγερσης φαίνεται να βοηθά ακριβώς σε αυτό το σημείο: μειώνει την επιρροή του παλιού πλαισίου και αυξάνει την προσοχή σε αυτό που συμβαίνει τώρα.

Η έκπληξη μπορεί έτσι να κάνει προσωρινά τον εγκέφαλο πιο ευέλικτο.

Είναι οι διασταλμένες κόρες πάντα σημάδι έκπληξης;

Όχι. Η διαστολή των κορών αποτελεί φυσιολογική αντίδραση σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις.

Οι κόρες μεγαλώνουν όταν υπάρχει λιγότερο φως, ενώ το μέγεθός τους μπορεί επίσης να επηρεαστεί από άγχος, ενθουσιασμό, πόνο, συναισθηματική διέγερση ή φαρμακευτικές ουσίες.

Γι’ αυτό η εικόνα των ματιών από μόνη της δεν μπορεί να αποκαλύψει με αξιοπιστία τι αισθάνεται ή τι σκέφτεται ένας άνθρωπος.

Πότε μια αλλαγή στις κόρες χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Άλλο πράγμα είναι η σύντομη φυσιολογική διαστολή που προκαλεί μια έντονη συναισθηματική ή γνωστική αντίδραση και άλλο μια επίμονη ή ασυνήθιστη μεταβολή.

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν εμφανίζεται ξαφνικά σημαντική διαφορά στο μέγεθος της μίας κόρης σε σχέση με την άλλη ή όταν η αλλαγή συνοδεύεται από συμπτώματα όπως σοβαρός πονοκέφαλος, σύγχυση, αδυναμία ή πρόσφατος τραυματισμός στο κεφάλι.

Η νέα έρευνα, πάντως, αφορά τη φυσιολογική αντίδραση που παρατηρείται όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται αντιμέτωπος με κάτι απροσδόκητο.

Τα ευρήματά της δείχνουν ότι αυτή η μικρή, σχεδόν ανεπαίσθητη αλλαγή στα μάτια μπορεί να συνοδεύει μια πολύ μεγαλύτερη διαδικασία: τη στιγμή κατά την οποία ο εγκέφαλος εγκαταλείπει μια προσδοκία που δεν λειτουργεί πλέον και αρχίζει να μαθαίνει ξανά από όσα συμβαίνουν γύρω του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Πρόγραμμα «Προλαμβάνω»: Δωρεάν εξετάσεις για 4 νόσους από τον Σεπτέμβριο, στέλνονται 5,3 εκατ. παραπεμπτικά
• Έμφραγμα: Ποιο χάπι μειώνει τον κίνδυνο δεύτερου επεισοδίου – Τι έδειξε μεγάλη μελέτη
• Ο μικρός σπόρος με μεγάλα οφέλη για την υγεία
• Ιός του Δυτικού Νείλου: Γιατί αυξήθηκαν τα κρούσματα
• Μνήμη και συγκέντρωση: Οι τροφές που δίνουν «καύσιμο» στον εγκέφαλο

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News