«Ειρήνη»: Ενα ξέφρενο πανηγύρι πάνω στα ερείπια του πολέμου

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Η «Ειρήνη» που παρουσιάστηκε το βράδυ της Πέμπτης 3 Σεπτεμβρίου στο Θερινό Δημοτικό Θέατρο, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, δεν άφησε κενή ούτε σπιθαμή της σκηνής. Γεμάτη λόγο, μουσική, σώματα, χρώμα, ατάκες, μιμήσεις και συναίσθημα, έφτασε στην Πάτρα ως μια γνήσια θεατρική εξτραβαγκάντζα: υπερβολική όσο και τα ανθρώπινα πάθη που ανέβασε στη σκηνή.

Ο υπότιτλος «Μια επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη» περιγράφει με ακρίβεια την ελευθερία αυτής της διασκευής. Ο Νίκος Καραθάνος στη σύλληψη και τη σκηνοθεσία, ο Φοίβος Δεληβοριάς στη διασκευή, στο πρωτότυπο κείμενο και στα τραγούδια και ο Άγγελος Τριανταφύλλου στη σκηνοθετική και μουσική συνεργασία κρατούν τον πυρήνα της κωμωδίας του 421 π.Χ.: ένας απλός άνθρωπος, εξαντλημένος από τον πόλεμο, αποφασίζει να κάνει το αδιανόητο και να φέρει πίσω την Ειρήνη.

Μόνο που εδώ ο Τρυγαίος γίνεται Τρυγαία και γύρω της ξεσπά ένα σύμπαν που χωρά λαϊκό πανηγύρι, συναυλία, επιθεώρηση, πολιτική σάτιρα, παραμύθι και slapstick κωμωδία. Ολα μπορούν να συμβούν, αρκεί να υπηρετούν τον πυρετό της παράστασης.

Οταν η υπερβολή αποκτά ρυθμό

Η σκηνοθεσία χτίζει έναν κόσμο άναρχο, πυκνό και διαρκώς κινούμενο. Η υπερβολή γίνεται η σκηνική γραμματική με την οποία η παράσταση μιλά για τον φόβο, την απληστία, τον έρωτα, το πένθος και την ελπίδα. Τα συναισθήματα εμφανίζονται στη φυσική τους κλίμακα: ακατάστατα, αντιφατικά και κάποτε παράλογα.

Τα σκηνικά της Εύας Μανιδάκη αξιοποιούν ευφυώς τα πιο ταπεινά υλικά. Σακούλες σκουπιδιών, καλάμια, μια καλύβα, ζώα και ένας κάδος-κάνθαρος συνθέτουν έναν φτωχό, γήινο κόσμο, ο οποίος με γρήγορες μεταμορφώσεις γίνεται τόπος απογείωσης, ουρανός και Κάτω Κόσμος. Οι εναλλαγές έχουν φαντασία και καθαρότητα, ακόμη κι όταν γύρω τους επικρατεί ελεγχόμενο χάος.

Το slapstick βρίσκεται παντού: πτώσεις, γκριμάτσες, συγκρούσεις, σώματα που μπλέκονται και ξαναβρίσκουν τον ρυθμό τους. Η κίνηση της Αμαλίας Μπένετ και τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη ενισχύουν την αίσθηση ενός αλλόκοτου πανηγυριού, ενώ ο πολυπρόσωπος θίασος δουλεύει ως πραγματικό σύνολο. Οι ηθοποιοί μπαίνουν και βγαίνουν από πρόσωπα, εποχές και διαθέσεις με την ταχύτητα ζωντανού κόμικ.

Η Τρυγαία οδηγεί τον θίασο

Η μεταμόρφωση του Τρυγαίου σε Τρυγαία δίνει στην ιστορία νέο βάρος. Την αναμέτρηση με τον Πόλεμο αναλαμβάνει μια γυναίκα του μόχθου, από εκείνες που κρατούν τη ζωή όρθια ενώ άλλοι αποφασίζουν την καταστροφή της.

Η Γαλήνη Χατζηπασχάλη κλέβει την παράσταση. Εχει ορμή, αμεσότητα και θαυμάσιο κωμικό ένστικτο, αλλά αφήνει να φαίνεται διαρκώς και η κόπωση της ηρωίδας. Η Τρυγαία της είναι γήινη και παράτολμη, τραχιά και τρυφερή. Με μια κίνηση προκαλεί γέλιο και με την επόμενη θυμίζει πόσο απελπισμένος πρέπει να είναι κάποιος για να πιστέψει ότι μπορεί να σταματήσει μόνος του έναν πόλεμο.

Ο Θανάσης Αλευράς είναι απολαυστικός. Πίσω από τις μιμήσεις και την εξωστρέφεια υπάρχει μεγάλη κωμική ακρίβεια. Ξέρει πότε να κρατήσει μια παύση, πώς να ολοκληρώσει μια ατάκα μόνο με το βλέμμα και με ποιον τρόπο να στραφεί προς το κοινό χωρίς να σπάσει τον κόσμο της παράστασης.

Η Ζέτα Μακρυπούλια, ως Ειρήνη με τη λάμψη μιας «Μις Υφηλίου», συμπυκνώνει ένα από τα πιο πικρά αστεία της βραδιάς. Οι άνθρωποι αγαπούν την ειρήνη ως ωραία εικόνα, τελετουργική ευχή και φωτογενές σύμβολο· η καθημερινή διατήρησή της αποδεικνύεται πολύ δυσκολότερη.

Η συμπερίληψη φαίνεται στην πράξη, στη σύνθεση του θιάσου και στην ισότιμη θέση κάθε σκηνικής παρουσίας. Διαφορετικά σώματα, ηλικίες και τρόποι έκφρασης συγκροτούν μια ανοιχτή κοινότητα, χωρίς «μηνύματα» και άλλοθι καλών προθέσεων.

Η μουσική παίρνει μέρος

Η μουσική των Φοίβου Δεληβοριά και Άγγελου Τριανταφύλλου αποτελεί κινητήρια δύναμη της παράστασης. Τα τραγούδια σχολιάζουν, ειρωνεύονται, αφηγούνται και ανοίγουν δρόμο στη συγκίνηση. Η ζωντανή παρουσία των μουσικών δίνει νεύρο στις σκηνές, ενώ ο Δεληβοριάς βρίσκεται οργανικά μέσα στη δράση, ως ένας ακόμη συντελεστής του σκηνικού κόσμου.

Ο ήχος κινείται με άνεση από την ψυχεδέλεια και το ροκ στο λαϊκό πανηγύρι και την ελληνική τραγουδοποιία. Η μουσική αλλάζει μαζί με τις διαθέσεις του έργου και κρατά ενωμένα τα ετερόκλητα υλικά του. Ακόμη και στις πιο θορυβώδεις στιγμές, υπάρχει μελωδική γραμμή και σαφής δραματουργική λειτουργία.

Μαζί της έρχεται και η σημερινή πραγματικότητα. Ο «Φραπές», η Αθήνη-Τσούνη και η θρυλική σφαλιάρα της, τηλεοπτικές σκηνές, πολιτικές χειρονομίες και ατάκες από ριάλιτι που έχουν γίνει memes περνούν μέσα από τη σκηνή και αναγνωρίζονται ακαριαία. Η παράσταση χρησιμοποιεί το παρόν όπως ο Αριστοφάνης χρησιμοποιούσε το δικό του: ως πρώτη ύλη για σάτιρα.

Κάποιες από αυτές τις αναφορές φωτίζουν εύστοχα το παράλογο της εποχής. Αλλες κερδίζουν κυρίως το στιγμιαίο γέλιο και πιθανότατα θα γεράσουν γρηγορότερα. Είναι το ρίσκο μιας κωμωδίας που επιλέγει να λερωθεί από την επικαιρότητα.

Και ξαφνικά, η σιωπή

Οι δύο δυνατότεροι μονόλογοι φτάνουν όταν η ασταμάτητη μηχανή της παράστασης χαμηλώνει απότομα τον ρυθμό της. Ο αγρότης που έγινε στρατιώτης και καλείται να επιστρέψει στη ζωή μετά το τέλος του πολέμου αφήνει στην άκρη τη νίκη και μιλά για όσα μένουν μέσα στον άνθρωπο όταν τα όπλα σωπάσουν, για τη δυσκολία να ξαναγίνει αυτός που ήταν.

Υστερα έρχεται η Ζηνοδώρα, η θεατρική μητέρα του Αριστοφάνη και γίνεται η κάθε μάνα. Εκείνη που βλέπει το παιδί της να στέκεται απέναντι στην εξουσία και φοβάται πως η φωνή του θα έχει τίμημα. Ο ποιητής κατεβαίνει για λίγο από το βάθρο· πίσω από τη δημόσια μορφή του φαίνεται ο γιος για τον οποίο κάποιος αγωνιά.

Οι μονόλογοι αυτοί έχουν την ίδια ένταση με τις ξέφρενες κωμικές σκηνές, μόνο που η ενέργειά τους κινείται προς τα μέσα. Η παράσταση έχει προηγουμένως εξαντλήσει σχεδόν όλες τις δυνατότητες του γέλιου· γι’ αυτό, όταν επιτέλους σωπαίνει, η σιωπή φτάνει καθαρότερη στο κοινό. Η αντιπολεμική της θέση αποκτά τότε πρόσωπο, σώμα και απώλεια.

Η αποτίμηση

Η πληθωρικότητα έχει και τίμημα. Μερικές ατάκες, αναφορές ή επιπλέον ευρήματα θα μπορούσαν να λείπουν, καθώς σε ορισμένα σημεία η αφθονία γίνεται συμφόρηση. Η παράσταση, όμως, γνωρίζει τι έχει επιλέξει: προτιμά το ρίσκο του περισσεύματος από την ασφάλεια μιας τακτοποιημένης ανάγνωσης.

Το κέρδος είναι ένας σπάνιος σκηνικός παλμός και μια «Ειρήνη» γενναιόδωρη, αστεία και βαθιά ανθρώπινη. Στα χέρια του Καραθάνου και των συνεργατών του, η ειρήνη γίνεται μια εύθραυστη δυνατότητα που οι άνθρωποι κερδίζουν και αμέσως κινδυνεύουν να χάσουν, επειδή μεταφέρουν μέσα τους τον θυμό, την απληστία και την ανάγκη για εξουσία.

Η παράσταση έφυγε από την Πάτρα αφήνοντας πίσω της τον θόρυβο μιας γιορτής και την αμηχανία μιας ερώτησης: αν η ειρήνη έρθει, ξέρουμε άραγε τι να την κάνουμε;

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News