Ένα «κλικ» και… άδειος λογαριασμός: Οι νέες ηλεκτρονικές απάτες που παγιδεύουν τους χρήστες

Μαρία Μπέλμπα

Η εποχή που ένα ύποπτο e-mail ξεχώριζε εύκολα από τα ορθογραφικά λάθη και την πρόχειρη εμφάνισή του φαίνεται να περνά. Οι ηλεκτρονικές απάτες εξελίσσονται μαζί με την τεχνολογία και πλέον ένα μήνυμα, μια τηλεφωνική κλήση ή μια ιστοσελίδα μπορεί να μοιάζει σχεδόν πανομοιότυπη με την πραγματική.

Ο στόχος των απατεώνων δεν είναι πάντοτε να «σπάσουν» ένα σύστημα. Συχνά επιχειρούν να πείσουν τον ίδιο τον χρήστη να τους ανοίξει την πόρτα: να πατήσει έναν σύνδεσμο, να δώσει κωδικούς, να αποκαλύψει στοιχεία κάρτας ή να εγκρίνει μια συναλλαγή.

Πάτρα: Ετσι γίνονται οι απάτες – Νέα «όπλα» στα χέρια των απατεώνων

Το phishing παραμένει η βασική πύλη εισόδου για πολλές κυβερνοεπιθέσεις. Σύμφωνα με την ENISA, στο Threat Landscape 2025 αντιστοιχεί περίπου στο 60% των καταγεγραμμένων αρχικών σημείων εισβολής στην Ευρώπη. Παράλληλα, η χρήση υπηρεσιών «Phishing-as-a-Service» επιτρέπει ακόμη και σε λιγότερο έμπειρους δράστες να αξιοποιούν έτοιμες υποδομές και κλωνοποιημένες σελίδες γνωστών οργανισμών.

Από το phishing στο smishing και το vishing

Οι μορφές εξαπάτησης είναι πλέον πολλές και συχνά συνδυάζονται.

Το phishing γίνεται κυρίως μέσω e-mail και οδηγεί το θύμα σε πλαστή ιστοσελίδα. Το smishing μεταφέρει την ίδια λογική στα SMS και στις εφαρμογές μηνυμάτων, ενώ το vishing αξιοποιεί την τηλεφωνική επικοινωνία.

Απάτες νέας γενιάς: Πώς «ψηφιακοί» απατεώνες αδειάζουν λογαριασμούς;

Σε μια τυπική απάτη, ο δράστης μπορεί να εμφανιστεί ως υπάλληλος τράπεζας, λογιστής, τεχνικός, εκπρόσωπος δημόσιας υπηρεσίας ή ακόμη και συγγενικό πρόσωπο. Η Ελληνική Αστυνομία έχει προειδοποιήσει για απατηλές τηλεφωνικές κλήσεις με στόχο την υποκλοπή προσωπικών δεδομένων και την οικονομική εξαπάτηση.

Ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η λεγόμενη κοινωνική μηχανική (social engineering). Δεν βασίζεται τόσο σε τεχνικά κενά όσο στην ανθρώπινη συμπεριφορά: φόβος, εμπιστοσύνη, περιέργεια και κυρίως η πίεση χρόνου.

«Ο λογαριασμός σας θα μπλοκαριστεί», «εντοπίστηκε ύποπτη συναλλαγή», «δικαιούστε επιστροφή χρημάτων» ή «πρέπει να ενεργήσετε άμεσα» είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα μηνυμάτων που έχουν σχεδιαστεί για να μειώσουν τον χρόνο σκέψης του παραλήπτη.

Η νέα απειλή: Η Τεχνητή Νοημοσύνη

Η μεγάλη αλλαγή των τελευταίων ετών είναι ότι οι απατεώνες έχουν πλέον στη διάθεσή τους εργαλεία που κάνουν την εξαπάτηση πιο γρήγορη και πιο προσωποποιημένη.

Η ENISA επισημαίνει ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία πιο πειστικών μηνυμάτων και την αυτοματοποίηση τεχνικών κοινωνικής μηχανικής. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, στις αρχές του 2025 οι καμπάνιες κοινωνικής μηχανικής που υποστηρίζονταν από AI αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από 80% της παρατηρούμενης δραστηριότητας κοινωνικής μηχανικής παγκοσμίως.

Αυτό σημαίνει ότι τα παλιά «σημάδια» δεν αρκούν πλέον. Ένα μήνυμα χωρίς ορθογραφικά λάθη μπορεί να είναι απάτη. Μια άψογη εταιρική σελίδα μπορεί να είναι πλαστή. Ακόμη και μια γνώριμη φωνή στο τηλέφωνο δεν αποτελεί απόδειξη ταυτότητας.

Η AI μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή εξατομικευμένων μηνυμάτων, την απομίμηση ύφους και φωνής, αλλά και τη δημιουργία εικόνων και βίντεο. Η Europol επισημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει την κοινωνική μηχανική, επιτρέποντας στους δράστες να αξιοποιούν πληροφορίες από το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ώστε τα μηνύματα να φαίνονται περισσότερο «προσωπικά».

Πλαστές τράπεζες, QR codes και «επείγουσες» πληρωμές

Μια ιδιαίτερα επικίνδυνη κατηγορία είναι οι ιστοσελίδες-κλώνοι. Ο χρήστης μπορεί να λάβει ένα μήνυμα που τον οδηγεί σε περιβάλλον σχεδόν ίδιο με αυτό της τράπεζάς του και να πληκτρολογήσει εκεί username, password ή κωδικό μιας χρήσης.

Νέα μορφή αποτελεί και το quishing, δηλαδή το phishing μέσω QR code. Η ENISA έχει καταγράψει καμπάνιες στις οποίες κακόβουλοι QR κώδικες οδηγούν σε σελίδες συλλογής διαπιστευτηρίων.

Στον επιχειρηματικό χώρο ιδιαίτερα επικίνδυνο είναι το Business Email Compromise (BEC). Ένα μήνυμα μπορεί να εμφανίζεται ότι προέρχεται από διευθυντή, συνεργάτη ή προμηθευτή και να ζητά επειγόντως πληρωμή ή αλλαγή τραπεζικού λογαριασμού.

Γι’ αυτό η αλλαγή IBAN ή ένας ασυνήθιστος οικονομικός χειρισμός δεν πρέπει ποτέ να επιβεβαιώνεται αποκλειστικά μέσω e-mail.

Τι πρέπει να κάνουν οι χρήστες

Η βασική άμυνα παραμένει η καθυστέρηση της αυθόρμητης αντίδρασης.

Πρώτον, δεν μπαίνουμε στο e-banking από σύνδεσμο που λάβαμε μέσω SMS ή e-mail. Πληκτρολογούμε μόνοι μας τη διεύθυνση ή χρησιμοποιούμε την επίσημη εφαρμογή.

Δεύτερον, ελέγχουμε ολόκληρη τη διεύθυνση της ιστοσελίδας. Μία μικρή αλλαγή σε γράμμα ή κατάληξη μπορεί να σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε πλαστό ιστότοπο.

Τρίτον, δεν δίνουμε ποτέ κωδικούς πρόσβασης, PIN ή OTP σε τρίτους.

Τέταρτον, πριν εγκρίνουμε μια συναλλαγή ελέγχουμε ποσό και δικαιούχο. Η ύπαρξη πολυπαραγοντικού ελέγχου ταυτότητας (MFA) αποτελεί σημαντικό πρόσθετο μέτρο προστασίας, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκρίνουμε μηχανικά κάθε ειδοποίηση.

Πέμπτον, για σημαντικές οικονομικές ενέργειες χρησιμοποιούμε δεύτερο, ανεξάρτητο κανάλι επικοινωνίας.

Και υπάρχει ακόμη ένας σημαντικός κανόνας: το λουκέτο και το HTTPS δεν αποδεικνύουν ότι μια ιστοσελίδα ανήκει στην τράπεζα ή στον οργανισμό που υποστηρίζει ότι εκπροσωπεί. Δείχνουν ότι η σύνδεση είναι κρυπτογραφημένη, όχι ότι ο ιστότοπος είναι γνήσιος.

Αν έχει ήδη γίνει το λάθος

Σε περίπτωση που κάποιος έχει δώσει στοιχεία ή έχει εγκρίνει ύποπτη συναλλαγή, η αντίδραση πρέπει να είναι άμεση.

Επικοινωνούμε αμέσως με την τράπεζα από τον επίσημο αριθμό, ζητούμε όπου είναι δυνατόν μπλοκάρισμα καρτών ή συναλλαγών, αλλάζουμε τους κωδικούς που έχουν εκτεθεί και ελέγχουμε τις πρόσφατες κινήσεις του λογαριασμού.

Παράλληλα, κρατάμε όλα τα αποδεικτικά στοιχεία: e-mail, SMS, αριθμούς τηλεφώνου, συνδέσμους, screenshots, στοιχεία λογαριασμών και αποδεικτικά συναλλαγών.

Για περιστατικά κυβερνοεγκλήματος στην Ελλάδα υπάρχει η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος, με τη γραμμή 11188 να λειτουργεί σε 24ωρη βάση χωρίς χρέωση. Υπάρχει επίσης δυνατότητα ηλεκτρονικής καταγγελίας μέσω gov.gr.

Οι επιχειρήσεις στο στόχαστρο

Η απειλή δεν αφορά μόνο ιδιώτες. Οι επιχειρήσεις αποτελούν ιδιαίτερα ελκυστικό στόχο, καθώς μια επιτυχημένη απάτη μπορεί να οδηγήσει σε μεταφορά σημαντικών χρηματικών ποσών ή σε παραβίαση εταιρικών δεδομένων.

Η Europol χαρακτηρίζει τις διαδικτυακές απάτες έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς του οργανωμένου εγκλήματος, με δίκτυα που λειτουργούν διασυνοριακά και αξιοποιούν ολοένα περισσότερο τη γενετική AI για εξατομικευμένη κοινωνική μηχανική.

Γι’ αυτό η κυβερνοασφάλεια δεν μπορεί να θεωρείται αποκλειστική υπόθεση του Τμήματος Πληροφορικής. Η εκπαίδευση των εργαζομένων, η επιβεβαίωση αλλαγών σε IBAN και οι διπλές εγκρίσεις για σημαντικές πληρωμές μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμα «φρένα».

Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να αναγνωρίζουμε κάθε πιθανή απάτη. Είναι να αποκτήσουμε τη συνήθεια να μην ενεργούμε αμέσως όταν ένα μήνυμα απαιτεί χρήματα, κωδικούς ή πρόσβαση.

Σε μια εποχή όπου ένα πλαστό μήνυμα μπορεί να είναι άψογο, μια ιστοσελίδα σχεδόν ίδια με την πραγματική και μια φωνή προϊόν τεχνητής νοημοσύνης να ακούγεται απολύτως οικεία, λίγα δευτερόλεπτα ελέγχου μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια απλή απόπειρα απάτης και σε μια σοβαρή οικονομική ζημία.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News