Γιατί η Ευρώπη θέλει να στρέψει τις αποταμιεύσεις των πολιτών στις επιχειρήσεις της
Η ΕΕ θέλει να αξιοποιήσει τις μεγάλες αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης, όμως οι κατακερματισμένες αγορές και οι αργοί θεσμικοί ρυθμοί κρατούν πίσω το σχέδιο
Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομικής ατζέντας, μαζί με την περαιτέρω εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, έχει επανειλημμένα αναδείξει τη σημασία της, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους να κινητοποιήσει περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης.
Στην πράξη, το ζητούμενο είναι απλό αλλά δύσκολο: οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων πολιτών, που παραμένουν υψηλές σε σύγκριση με άλλες οικονομίες, να μη λιμνάζουν κυρίως σε καταθέσεις ή να κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό εκτός Ευρώπης, αλλά να στηρίζουν περισσότερο τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
EU households hold around €10T in bank deposits — over 30% of household savings — compared with a U.S. system where more than 50% of households own stocks
It means European citizens earn lower long-term returns, build less net worth, and own less of the companies driving… pic.twitter.com/lqEpZVNyEG
— Marcos Agustín (@marcosagusstinn) May 15, 2026
Ένα σχέδιο που ξεκίνησε το 2015 αλλά προχωρά αργά
Η προσπάθεια για πιο ενιαίες ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές δεν είναι νέα.
Η πρώτη οργανωμένη ώθηση δόθηκε τον Μάιο του 2015, μέσα από ανακοίνωση του Ecofin. Λίγους μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ χαιρέτισαν το σχέδιο και την πρώτη δέσμη μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Το 2020 ακολούθησε νέα προσπάθεια. Η Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου, υπό τον Τόμας Βίζερ, παρουσίασε σχέδιο δράσης για την άρση των βασικών εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές επενδύσεις εντός της ΕΕ.
Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η Σύνοδος Κορυφής ζήτησε ταχύτερη πρόοδο, δίνοντας έμφαση σε μέτρα που θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια.
Ωστόσο, έξι χρόνια μετά το σχέδιο Βίζερ και έντεκα χρόνια μετά την πρώτη μεγάλη πρωτοβουλία, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη.
Τι έχει γίνει μέχρι σήμερα
Οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί μέχρι τώρα κινούνται κυρίως σε θεσμικό και ρυθμιστικό επίπεδο.
Αφορούν, μεταξύ άλλων, νέους ενιαίους κανόνες για τα ενημερωτικά δελτία εταιρειών που εκδίδουν μετοχές ή ομόλογα, τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα γραφεία συμψηφισμού, την πρόσβαση σε συνταξιοδοτικά προϊόντα και τη μείωση διοικητικών εμποδίων για την εισαγωγή εταιρειών στα χρηματιστήρια.
Παρά τα βήματα αυτά, η υλοποίηση κινείται με τους γνωστούς αργούς ρυθμούς των ευρωπαϊκών διαδικασιών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης», μια πλατφόρμα που θα συγκεντρώνει στοιχεία για ευρωπαϊκές εταιρείες, ώστε οι επενδυτές να μπορούν να συγκρίνουν πιο εύκολα δεδομένα και να λαμβάνουν αποφάσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εξαγγείλει τη δημιουργία της τον Απρίλιο του 2021. Χρειάστηκαν δύο χρόνια μέχρι την προσωρινή συμφωνία στο Ecofin του Μαΐου 2023, ενώ η πλήρης υλοποίηση παραπέμπεται για το καλοκαίρι του 2027.
Γιατί η Ευρώπη θέλει να κρατήσει τις αποταμιεύσεις «εντός»
Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων συνδέεται άμεσα με την ανάγκη της Ευρώπης να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πολύ ισχυρούς ανταγωνιστές: τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη μία πλευρά και την Κίνα από την άλλη. Για να χρηματοδοτήσει καινοτομία, επιχειρηματική ανάπτυξη, πράσινη μετάβαση και τεχνολογική πρόοδο, χρειάζεται βαθύτερες και πιο ελκυστικές κεφαλαιαγορές.
Σήμερα, όμως, μεγάλο μέρος των χρημάτων των Ευρωπαίων επενδύεται εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 34% των μετοχών που κατέχουν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, είτε απευθείας είτε μέσω επενδυτικών ταμείων, είναι τοποθετημένο σε αμερικανικές μετοχές.
Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν ίδιο με τις επενδύσεις τους σε εγχώριες μετοχές, που φτάνουν το 35%.
Η ελκυστικότητα των ΗΠΑ και το ευρωπαϊκό μειονέκτημα
Η στροφή των Ευρωπαίων προς τις αμερικανικές μετοχές δεν είναι τυχαία.
Οι αγορές των ΗΠΑ είναι ενιαίες, μεγάλες, βαθιές και προσφέρουν, κατά κανόνα, υψηλότερες αποδόσεις από τις ευρωπαϊκές.
Αντίθετα, οι κεφαλαιαγορές της ΕΕ παραμένουν κατακερματισμένες. Παρά τη σταδιακή ενίσχυση του Euronext, η Ευρώπη εξακολουθεί να μην έχει το μέγεθος, τη ρευστότητα και την ενιαία λειτουργία που χαρακτηρίζουν τις αμερικανικές αγορές.
Αυτό έχει πρακτικές συνέπειες. Οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη δυσκολεύονται περισσότερο να αντλήσουν κεφάλαια σε μεγάλη κλίμακα, ενώ οι επενδυτές δεν βρίσκουν πάντα την ίδια ευκολία, διαφάνεια και απόδοση που προσφέρουν άλλες αγορές.
Οι Ευρωπαίοι παραμένουν συντηρητικοί αποταμιευτές
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η ίδια η συμπεριφορά των ευρωπαϊκών νοικοκυριών.
Η μελέτη της ΕΚΤ δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι κρατούν περίπου το ένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής περιουσίας τους σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, παρά τα χαμηλά επιτόκια.
Οι επενδύσεις τους σε αξιόγραφα αντιστοιχούν περίπου στο μισό των καταθέσεων.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η αναλογία είναι αντίστροφη. Αν η ίδια σχέση ίσχυε και στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι θα υπήρχαν επιπλέον 8 τρισ. ευρώ επενδυμένα σε αξιόγραφα.
Αυτό το ποσό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως τεράστια πηγή χρηματοδότησης για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και επενδύσεις.
Οι νέοι αποταμιευτικοί και επενδυτικοί λογαριασμοί
Για να ενισχυθεί η στροφή των Ευρωπαίων από τις καταθέσεις προς τις επενδύσεις, η Κομισιόν πρότεινε τον περασμένο Σεπτέμβριο τη δημιουργία αποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών, γνωστών ως SIA.
Η ιδέα είναι να δοθεί η δυνατότητα στους πολίτες να επενδύουν ακόμη και μικρά ποσά, με πιο απλό τρόπο και με φορολογικά κίνητρα που θα κάνουν αυτά τα προϊόντα πιο ελκυστικά.
Παράλληλα, η Επιτροπή εισηγήθηκε μεγαλύτερη αξιοποίηση των επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων, σε συνδυασμό με μείωση των εμποδίων που περιορίζουν τις επενδύσεις τους σε μετοχές.
Στόχος είναι να δημιουργηθούν πιο σταθερές δεξαμενές κεφαλαίων, οι οποίες θα μπορούν να στηρίξουν την ευρωπαϊκή οικονομία σε βάθος χρόνου.
Το πρόβλημα του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού
Η προτίμηση των Ευρωπαίων στις καταθέσεις δεν συνδέεται μόνο με την ασφάλεια που προσφέρουν οι τράπεζες.
Συνδέεται και με το γεγονός ότι σχετικά λίγοι πολίτες αισθάνονται πως διαθέτουν υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων.
Το ποσοστό αυτό, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, βρίσκεται περίπου στο 18%.
Για τον λόγο αυτό, οι Βρυξέλλες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, δηλαδή στην καλύτερη κατανόηση βασικών εννοιών γύρω από την αποταμίευση, την επένδυση, τον κίνδυνο και την απόδοση.
Πρόκειται, όμως, για αλλαγή που δεν μπορεί να φέρει άμεσα εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η μεταβολή επενδυτικής κουλτούρας χρειάζεται χρόνο, εμπιστοσύνη και σταθερές πολιτικές.
Το μεγάλο εμπόδιο του κατακερματισμού
Το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα παραμένει ο κατακερματισμός των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
Οι διαφορετικοί κανόνες, οι διαφορετικές φορολογικές μεταχειρίσεις, οι αποκλίσεις στις υποδομές των αγορών και η διασπασμένη εποπτεία δυσκολεύουν τη δημιουργία πραγματικά ενιαίας αγοράς κεφαλαίων.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, αυτός ο κατακερματισμός περιορίζει την κλίμακα και τη ρευστότητα που χρειάζονται οι αγορές για να προσελκύσουν περισσότερες επενδύσεις και να αυξήσουν τις αποδόσεις.
Με απλά λόγια, όσο η Ευρώπη λειτουργεί σαν άθροισμα πολλών μικρότερων αγορών, τόσο δυσκολότερα μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ.
Η συζήτηση για ενιαία εποπτεία
Στο τραπέζι του Ecofin βρίσκεται ήδη η συζήτηση για ενιαία εποπτεία των κεφαλαιαγορών.
Η πρόταση προβλέπει ενισχυμένες αρμοδιότητες για την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών, την ESMA.
Μια πιο ισχυρή και ενιαία εποπτική αρχή θα μπορούσε να περιορίσει τις αποκλίσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη και να κάνει τις αγορές πιο προβλέψιμες και λειτουργικές για επενδυτές και επιχειρήσεις.
Η συζήτηση αυτή, ωστόσο, δεν είναι απλή. Αφορά εθνικές αρμοδιότητες, εποπτικές ισορροπίες και διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ κρατών-μελών.
Το στοίχημα της SIU για την Ευρώπη
Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων δεν είναι απλώς ένα τεχνικό σχέδιο για τις αγορές.
Είναι μια προσπάθεια να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη χρηματοδοτεί την ανάπτυξή της.
Αν οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις διοχετευθούν πιο αποτελεσματικά σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, η ΕΕ θα μπορέσει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, να στηρίξει την καινοτομία και να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικά κεφάλαια.
Για να συμβεί αυτό, όμως, χρειάζονται πιο γρήγορες αποφάσεις, βαθύτερες αγορές, καλύτερη εποπτεία, περισσότερη διαφάνεια και πολίτες που αισθάνονται πιο άνετα με την έννοια της επένδυσης.
Το ζητούμενο για την Ευρώπη είναι να μετατρέψει την αποταμιευτική της δύναμη σε αναπτυξιακό κεφάλαιο. Και αυτό παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά στοιχήματα της επόμενης περιόδου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Στο Παρίσι ο Πιερρακάκης για τη σύνοδο της G7 – Τι θα συζητήσουν οι υπουργοί Οικονομικών
- Τραμπ στην Κίνα με Μασκ, Κουκ και Χουάνγκ: Η επιχειρηματική αποστολή πίσω από τη διπλωματία
- Παγκόσμιο χρέος-ρεκόρ: Άγγιξε τα 353 τρισ. δολάρια
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
