Ερμαφροδιτισμός στα ζώα: Τα πλάσματα που έχουν και τα δύο φύλα ή αλλάζουν φύλο

Πελοπόννησος Newsroom

Στον κόσμο των ζώων η αναπαραγωγή δεν ακολουθεί πάντα τα πρότυπα που γνωρίζουμε. Υπάρχουν είδη που διαθέτουν ταυτόχρονα αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα, ενώ άλλα γεννιούνται ως αρσενικά ή θηλυκά και αλλάζουν φύλο σε κάποια φάση της ζωής τους.

Τι ακριβώς σημαίνει όμως ερμαφροδιτισμός;

Ο ερμαφροδιτισμός διακρίνεται σε ταυτόχρονο και διαδοχικό. Ταυτόχρονα ερμαφρόδιτα χαρακτηρίζονται τα ζώα που διαθέτουν τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Σε ορισμένα είδη υπάρχει η δυνατότητα αυτογονιμοποίησης, ενώ σε άλλα είναι απαραίτητη η παρουσία ενός συντρόφου για την αναπαραγωγή.

Στα διαδοχικά ερμαφρόδιτα, αντίθετα, το ζώο ξεκινά τη ζωή του ως ένα φύλο και αργότερα μεταβαίνει στο άλλο. Η αλλαγή αυτή αποτελεί μέρος της φυσιολογικής αναπαραγωγικής στρατηγικής του είδους.

Ψάρια

Πολλά είδη ψαριών παρουσιάζουν ερμαφροδιτισμό, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα ψάρια-κλόουν, τις λαβρίδες, τις επινεφελίνες (groupers), τις σκαρίδες και ορισμένες ανθίνες.

Στα ψάρια ο διαδοχικός ερμαφροδιτισμός είναι συχνότερος από τον ταυτόχρονο. Ανάλογα με το είδος, ένα ψάρι μπορεί να ξεκινήσει τη ζωή του ως αρσενικό και αργότερα να γίνει θηλυκό ή να ακολουθήσει την αντίστροφη πορεία.

Ένα γνωστό παράδειγμα είναι τα ψάρια-κλόουν. Σε κάθε ομάδα υπάρχει συνήθως ένα κυρίαρχο θηλυκό και ένα αναπαραγωγικά ενεργό αρσενικό. Αν το θηλυκό πεθάνει, το αρσενικό μπορεί να αλλάξει φύλο και να αναλάβει τον αναπαραγωγικό του ρόλο.

Σκουλήκια

Ο ερμαφροδιτισμός συναντάται και σε πολλά είδη σκουληκιών. Οι γαιοσκώληκες, για παράδειγμα, διαθέτουν αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αναπαράγονται συνήθως μόνοι τους. Κατά κανόνα χρειάζονται έναν σύντροφο, με τον οποίο ανταλλάσσουν σπέρμα.

Κατά το ζευγάρωμα, δύο γαιοσκώληκες ενώνονται με τις κοιλιακές τους επιφάνειες και ανταλλάσσουν σπέρμα. Αργότερα, κάθε σκουλήκι μπορεί να χρησιμοποιήσει το αποθηκευμένο σπέρμα για να γονιμοποιήσει τα δικά του ωάρια.

Σαλιγκάρια

Τα περισσότερα χερσαία σαλιγκάρια είναι επίσης ερμαφρόδιτα. Αυτό σημαίνει ότι το ίδιο άτομο διαθέτει αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα.

Παρότι ορισμένα είδη μπορούν να αυτογονιμοποιηθούν, η αναπαραγωγή με σύντροφο είναι συχνότερη. Τα δύο σαλιγκάρια ανταλλάσσουν σπέρμα και στη συνέχεια μπορούν να παράγουν αυγά.

Ορισμένα είδη μπορούν να φτάσουν σε σεξουαλική ωριμότητα περίπου μέσα στον πρώτο χρόνο της ζωής τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Achatina fulica, ένα από τα μεγαλύτερα χερσαία σαλιγκάρια στον κόσμο, το οποίο μπορεί να παράγει εκατοντάδες αυγά.

Βάτραχοι

Ο ερμαφροδιτισμός είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένος στα αμφίβια. Ωστόσο, σε ορισμένα είδη έχουν καταγραφεί περιπτώσεις αλλαγής φύλου ή ανάπτυξης χαρακτηριστικών που σχετίζονται με το άλλο φύλο.

Ο αφρικανικός ονυχοφόρος βάτραχος (Xenopus laevis) έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς στην επιστημονική έρευνα για τη μελέτη της ανάπτυξης και της διαφοροποίησης του φύλου.

Η αναφορά ότι η ατραζίνη προκαλεί γενικά και γρήγορα αλλαγή φύλου στους βατράχους χρειάζεται, πάντως, προσεκτική διατύπωση. Μελέτες έχουν εξετάσει πιθανές επιδράσεις της ουσίας στο ενδοκρινικό σύστημα και στην ανάπτυξη των αναπαραγωγικών χαρακτηριστικών ορισμένων αμφιβίων, όμως το θέμα παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Εχινόδερμα

Στα εχινόδερμα ανήκουν θαλάσσια ζώα όπως οι αστερίες, οι αχινοί και τα ολοθουροειδή, γνωστά και ως αγγούρια της θάλασσας.

Σε ορισμένα είδη αστεριών έχει παρατηρηθεί διαδοχικός ερμαφροδιτισμός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Asterina gibbosa, ένα μικρό είδος αστερία που μπορεί να ξεκινήσει τη ζωή του ως αρσενικό και αργότερα να λειτουργήσει ως θηλυκό.

Η αλλαγή φύλου αποτελεί σε αυτές τις περιπτώσεις μέρος του φυσικού αναπαραγωγικού κύκλου και όχι μια «ανωμαλία». Αντίστοιχες περιπτώσεις ερμαφροδιτισμού έχουν καταγραφεί και σε άλλα εχινόδερμα.

Ένας διαφορετικός τρόπος αναπαραγωγής

Ο ερμαφροδιτισμός αποτελεί μία από τις πολλές εξελικτικές στρατηγικές που έχουν αναπτύξει τα ζώα για να εξασφαλίσουν την αναπαραγωγή τους.

Σε ορισμένα είδη αυξάνει τις πιθανότητες αναπαραγωγής όταν οι διαθέσιμοι σύντροφοι είναι λίγοι. Σε άλλα, η αλλαγή φύλου επιτρέπει στο ζώο να προσαρμόζει τον αναπαραγωγικό του ρόλο στις συνθήκες της ομάδας ή του περιβάλλοντός του.

Έτσι, στη φύση συναντάμε ζώα που διαθέτουν ταυτόχρονα αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα, ζώα που μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να αυτογονιμοποιηθούν, αλλά και είδη που αλλάζουν φύλο κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Πρόκειται για διαφορετικές εξελικτικές λύσεις στο ίδιο βασικό πρόβλημα: την εξασφάλιση της αναπαραγωγής και της συνέχισης του είδους.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News