Ferragosto: Η Ιταλία φεύγει διακοπές και το σινεμά μένει πίσω

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στη Ρώμη του Ferragosto ο θόρυβος πέφτει. Τα καταστήματα κατεβάζουν ρολά, τα αυτοκίνητα λιγοστεύουν και αρκετοί κάτοικοι έχουν ήδη φύγει προς τις ακτές, τα εξοχικά ή τα βουνά. Οσοι παραμένουν στην πόλη κινούνται μέσα σε μια σπάνια ησυχία, σχεδόν αδιανόητη για την ιταλική πρωτεύουσα.

Αυτή η άδεια Ρώμη έγινε ένα από τα ωραιότερα επαναλαμβανόμενα σκηνικά του ιταλικού κινηματογράφου. Από τον Ντίνο Ρίζι και τον Κάρλο Βερντόνε μέχρι τον Τζάνι Ντι Γκρεγκόριο, οι σκηνοθέτες έστρεψαν την κάμερα σε εκείνους που δεν ακολούθησαν τη μεγάλη έξοδο. Ενας φοιτητής που έμεινε πίσω για να διαβάσει, τρεις άνδρες που προσπαθούν να οργανώσουν τις διακοπές τους και ένας μεσήλικας που βρίσκεται ξαφνικά να μαγειρεύει για τέσσερις ηλικιωμένες γυναίκες.

Ιταλική τουριστική αφίσα του ENIT για το Αμάλφι, των αρχών του 20ού αιώνα

Από τις Feriae Augusti στις γεμάτες παραλίες

Η ονομασία Ferragosto προέρχεται από τις λατινικές Feriae Augusti. Η γιορτή τοποθετούνταν αρχικά στην αρχή του Αυγούστου και συνδέθηκε αργότερα με την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 του μήνα, σύμφωνα με την Treccani.

Με το πέρασμα των αιώνων, το Ferragosto έγινε συνώνυμο της θερινής διακοπής. Η επίσημη τουριστική πύλη της Ιταλίας περιγράφει τη 15η Αυγούστου ως ημέρα κατά την οποία εκατομμύρια Ιταλοί βρίσκονται σε διακοπές, οι παραλίες γεμίζουν και οι μεγάλες πόλεις αδειάζουν. Αρκετά μουσεία παραμένουν ανοικτά, αλλά η καθημερινή ζωή λειτουργεί σε άλλους ρυθμούς.

Για το ιταλικό σινεμά, αυτή η προσωρινή παύση αποδείχθηκε πολύτιμη. Οι άδειοι δρόμοι επέτρεψαν στους χαρακτήρες να συναντηθούν, να χαθούν ή να παραδεχθούν ότι τελικά δεν είχαν πουθενά να πάνε.

Μια Lancia Aurelia στην άδεια Ρώμη

Το «Il Sorpasso» του Ντίνο Ρίζι, γνωστό στην Ελλάδα ως «Ο Φανφαρόνος», αρχίζει το πρωί του Ferragosto του 1962. Ο Μπρούνο Κορτόνα, θορυβώδης, ανυπόμονος και απολύτως βέβαιος για τη γοητεία του, διασχίζει τη Ρώμη με μια Lancia Aurelia B24. Αναζητεί τσιγάρα και ένα τηλέφωνο, αλλά όλα είναι κλειστά.

Η παρουσία του Ρομπέρτο σε ένα παράθυρο λύνει προσωρινά το πρόβλημα. Ο νεαρός φοιτητής Νομικής έχει μείνει στην πόλη για να προετοιμαστεί για τις εξετάσεις του. Αφήνει τον άγνωστο να χρησιμοποιήσει το τηλέφωνό του και, λίγο αργότερα, βρίσκεται στο κάθισμα του συνοδηγού.

Μια Lancia Aurelia B24 Spider του 1955, το μοντέλο που συνδέθηκε με τη διαδρομή του Μπρούνο στο «Il Sorpasso»

Η έξοδος για ένα ποτό εξελίσσεται σε διαδρομή προς τη θάλασσα και την Τοσκάνη. Ο Μπρούνο οδηγεί γρήγορα, κορνάρει, προσπερνά και αντιμετωπίζει τον δρόμο σαν να έχει φτιαχτεί αποκλειστικά για εκείνον. Ο Ρομπέρτο φοβάται, ενοχλείται, αλλά δεν κατεβαίνει από το αυτοκίνητο.

Η ταινία ακολουθεί την Ιταλία της οικονομικής άνθησης, των νέων αυτοκινητοδρόμων, των διακοπών, των αυτοκινήτων ως συμβόλων επιτυχίας και των τραγουδιών που ακούγονται από το ραδιόφωνο. Ολα δείχνουν λαμπερά, ώσπου η ταχύτητα παύει να μοιάζει με ελευθερία.

Το Criterion Collection σημειώνει ότι η ταινία αντιμετωπίστηκε αρχικά με επιφύλαξη, αλλά σύντομα μετατράπηκε σε πολιτιστικό φαινόμενο. Το κοινό αναγνώρισε στον Μπρούνο κάτι πολύ πιο οικείο από έναν αστείο κινηματογραφικό χαρακτήρα: τον άνθρωπο που καταλαμβάνει ολόκληρο τον χώρο γύρω του και παρασύρει τους υπόλοιπους στον ρυθμό του.

Ο Δεκαπενταύγουστος του Κάρλο Βερντόνε

Το 1980, ο Κάρλο Βερντόνε γύρισε το σκηνοθετικό του ντεμπούτο, «Un sacco bello», σε μια εξίσου έρημη και ηλιόλουστη Ρώμη. Ερμήνευσε ο ίδιος τους τρεις βασικούς χαρακτήρες, τρεις άνδρες που βρίσκονται στην πόλη ενώ όλοι οι υπόλοιποι φαίνεται να έχουν καταφέρει να φύγουν.

Ο Εντσο αναζητεί παρέα για ένα ταξίδι με αυτοκίνητο μέχρι την Κρακοβία. Ο Λέο συναντά τη Μαρισόλ, μια Ισπανίδα που περιμένει τον σύντροφό της. Ο Ρουτζέρο επιστρέφει προσωρινά στο πατρικό του, όπου ο πατέρας του οργανώνει μια μικρή επιχείρηση για να τον απομακρύνει από το κοινόβιο στο οποίο ζει.

Οι διαδρομές τους δεν συναντιούνται. Τις ενώνει η αίσθηση ότι σε ολόκληρη τη Ρώμη έχουν απομείνει ελάχιστοι άνθρωποι, μαζί με δημόσια τηλέφωνα, άδεια σπίτια και σχέδια διακοπών που δεν εξελίσσονται όπως θα έπρεπε.

Η μουσική του Ενιο Μορικόνε πιάνει τη λεπτή μελαγχολία που κρύβεται κάτω από την κωμωδία. Οι χαρακτήρες μιλούν πολύ, κάνουν φασαρία και προσπαθούν να δείξουν ότι ελέγχουν την κατάσταση. Η άδεια πόλη γύρω τους επιμένει για το αντίθετο.

Δρόμος στο Τραστέβερε, τη ρωμαϊκή γειτονιά όπου εκτυλίσσεται το «Pranzo di Ferragosto»

Ενα τραπέζι στο Τραστέβερε

Στο «Pranzo di Ferragosto» του 2008, η κάμερα αφήνει τους δρόμους και ανεβαίνει σε ένα διαμέρισμα του Τραστέβερε. Ο Τζάνι ζει με την ηλικιωμένη μητέρα του και αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα. Ο διαχειριστής της πολυκατοικίας τού προτείνει να διαγράψει μέρος του χρέους του, εφόσον φιλοξενήσει τη δική του μητέρα κατά τη διάρκεια του Δεκαπενταύγουστου.

Μαζί της έρχεται και μία θεία. Στη συνέχεια προστίθεται ακόμη μία ηλικιωμένη γυναίκα, μητέρα του γιατρού του. Ο Τζάνι βρίσκεται να μαγειρεύει, να μοιράζει φάρμακα και να προσπαθεί να ικανοποιήσει τέσσερις γυναίκες με εντελώς διαφορετικές συνήθειες.

Το φαγητό γίνεται το κέντρο της ταινίας. Οι γυναίκες διαφωνούν για το μενού, τρώνε κρυφά τη νύχτα, ζητούν κρασί και αρνούνται να ακολουθήσουν τον ρόλο της ήσυχης ηλικιωμένης που έχουν αποφασίσει άλλοι για εκείνες.

Ο Τζάνι Ντι Γκρεγκόριο γύρισε την ταινία κυρίως με μη επαγγελματίες ηθοποιούς και χωρίς περιττή δραματοποίηση. Το BFI ξεχωρίζει τον τρόπο με τον οποίο μιλά για τη μοναξιά και την ευαλωτότητα της τρίτης ηλικίας, διατηρώντας ακέραιο το χιούμορ και τη ζωτικότητα των γυναικών. Τα στοιχεία της παραγωγής και φωτογραφικό υλικό υπάρχουν στη Filmitalia.

Το Ferragosto βρίσκεται παντού στην ταινία, παρότι οι ήρωες δεν πηγαίνουν πουθενά. Βρίσκεται στην άδεια πολυκατοικία, στη ζέστη, στις οικογένειες που έχουν φύγει και στην ανάγκη να βρεθεί κάποιος για να φροντίσει εκείνους που έμειναν πίσω.

Τρεις ταινίες, τρεις διαφορετικές Ιταλίες

Το «Il Sorpasso» κινηματογράφησε την Ιταλία που ανακάλυπτε την ταχύτητα, το αυτοκίνητο και τις μαζικές διακοπές. Το «Un sacco bello» βρήκε στην άδεια πρωτεύουσα τη μοναξιά μιας νεότερης γενιάς, κρυμμένη πίσω από φλυαρία και μεγάλα σχέδια. Το «Pranzo di Ferragosto» έκλεισε την πόρτα του διαμερίσματος και έμεινε μαζί με όσους η μεγάλη έξοδος άφησε στην πόλη.

Διαβάστε επίσης: Το ελληνικό καλοκαίρι στο παγκόσμιο σινεμά: Ο παράδεισος όπου όλα πάνε στραβά

Οι ταινίες απέχουν μεταξύ τους σχεδόν μισό αιώνα. Η εικόνα του Ferragosto παραμένει αναγνωρίσιμη: μια Ρώμη που σωπαίνει, ένας δρόμος προς τη θάλασσα και άνθρωποι που πρέπει να αποφασίσουν με ποιον θα περάσουν τη μέρα.

Στο ιταλικό σινεμά, ο Δεκαπενταύγουστος αρχίζει όταν όλοι φεύγουν. Η ιστορία μένει με εκείνους που δεν πρόλαβαν, δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να τους ακολουθήσουν.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News