Η Αλίκη πριν από την τρύπα: Η βόλτα που γέννησε το πιο διάσημο παράξενο του κόσμου

Η πιο διάσημη πτώση της λογοτεχνίας δεν σχεδιάστηκε ως μεγάλο έργο. Δεν γεννήθηκε σε εκδοτικό γραφείο, δεν ξεκίνησε με στόχο να γίνει κλασικό βιβλίο, ούτε προοριζόταν να αλλάξει την παιδική λογοτεχνία. Ξεκίνησε σε μια καλοκαιρινή εκδρομή στον Τάμεση, όταν ο Charles Lutwidge Dodgson —ο άνθρωπος που θα γινόταν γνωστός ως Lewis Carroll— άρχισε να αφηγείται μια ιστορία στις αδελφές Liddell.

Ανάμεσά τους ήταν και η Alice Liddell, το κορίτσι που θα έδινε το όνομά του στην ηρωίδα. Η ιστορία είχε ένα παιδί, ένα κουνέλι, μια τρύπα και έναν κόσμο που έμοιαζε να υπακούει σε κανόνες που κανείς δεν είχε προλάβει να εξηγήσει.

Η Alice ζήτησε από τον Dodgson να της τη γράψει. Αυτό το μικρό αίτημα, σχεδόν παιδικό και αυθόρμητο, έγινε η αρχή ενός μύθου. Αν δεν το είχε ζητήσει, η Άλις μπορεί να είχε μείνει μια ιστορία της στιγμής. Ένα απόγευμα στο ποτάμι, λίγα γέλια, λίγη φαντασία και μετά τίποτα.

Διαβάστε επίσης: Τι θα διαβάσουμε τον Ιούλιο; 9 νέες κυκλοφορίες για κάθε διάθεση

Πριν γίνει βιβλίο, ήταν δώρο

Η πρώτη μορφή της ιστορίας δεν ήταν η «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» όπως την ξέρουμε σήμερα. Ήταν ένα χειρόγραφο με τίτλο Alice’s Adventures Under Ground, φτιαγμένο ειδικά για την Alice Liddell. Ο Dodgson το έγραψε με προσοχή, το εικονογράφησε ο ίδιος και της το πρόσφερε σαν προσωπικό δώρο.

Αυτό είναι από μόνο του πολύ πιο ωραίο από την επίσημη εικόνα του «κλασικού έργου». Πριν η Άλις γίνει παγκόσμιο σύμβολο, ήταν κάτι μικρό, σχεδόν ιδιωτικό. Μια ιστορία που ανήκε πρώτα σε ένα παιδί και μετά σε όλους τους υπόλοιπους.

Και κάπου εκεί αρχίζει το περίεργο παιχνίδι της. Γιατί η Άλις έγινε διάσημη ακριβώς επειδή δεν έμεινε ποτέ ακίνητη. Από χειρόγραφο έγινε βιβλίο. Από βιβλίο έγινε εικόνα. Από εικόνα έγινε ταινία. Από ταινία έγινε αισθητική. Από αισθητική έγινε τρόπος να περιγράφουμε τον κόσμο όταν ο κόσμος μοιάζει να έχει χάσει το manual.

Το παιδικό παραμύθι που δεν φέρθηκε ποτέ σαν παιδικό

Η «Αλίκη» έχει το εξής παράξενο χάρισμα: μοιάζει παιδική, αλλά δεν είναι καθησυχαστική. Δεν σου λέει ότι όλα θα πάνε καλά. Δεν σου δίνει έναν καθαρό χάρτη. Δεν σου προσφέρει έναν κόσμο όπου το καλό και το κακό είναι τακτοποιημένα σε δύο πλευρές.

Στη Χώρα των Θαυμάτων, το σώμα αλλάζει μέγεθος χωρίς προειδοποίηση. Οι μεγάλοι μιλούν με αυταρχική ανοησία. Οι απαντήσεις δεν απαντούν πάντα στις ερωτήσεις. Ο χρόνος κολλάει. Οι κανόνες αλλάζουν ενώ παίζεις. Το νόημα εμφανίζεται για λίγο και μετά εξαφανίζεται σαν να μην είχε καμία υποχρέωση απέναντί σου.

Γι’ αυτό η Άλις άντεξε. Επειδή κάτω από το παραμύθι κρύβεται κάτι πολύ γνώριμο: ένα παιδί προσπαθεί να καταλάβει έναν κόσμο που επιμένει πως είναι λογικός, ενώ συμπεριφέρεται σαν τρελός.

Αν το σκεφτεί κανείς, η Άλις ήταν πάντα πιο σύγχρονη απ’ όσο θέλαμε να πιστεύουμε.

Η Άλις ως pop σύμβολο του παραλόγου

Σήμερα η Άλις δεν ανήκει μόνο στη λογοτεχνία. Ανήκει στη Disney, στη μόδα, στο σινεμά, στα memes, στην ψυχεδελική κουλτούρα, στα gothic moodboards, στις εικονογραφήσεις, στα tattoos, στα βιντεοπαιχνίδια, στις φράσεις τύπου «έπεσα στην τρύπα του κουνελιού» που χρησιμοποιούμε για οτιδήποτε μας ρουφάει σε έναν παράξενο κόσμο.

Κάθε εποχή πήρε από την Άλις αυτό που χρειαζόταν. Τα παιδιά πήραν την περιπέτεια. Οι μεγάλοι πήραν το παράλογο. Η pop κουλτούρα πήρε τα σύμβολα: το κουνέλι, το ρολόι, το τσάι, τον Καπελά, την Κόκκινη Βασίλισσα, το «φάε με», το «πιες με», την πτώση.

Και το πιο εντυπωσιακό είναι ότι όλα αυτά δεν την εξάντλησαν. Την ανανέωσαν. Η Άλις έγινε ένας από εκείνους τους σπάνιους χαρακτήρες που δεν παλιώνουν επειδή δεν έχουν μία μόνο εκδοχή. Μπορεί να είναι παιδική, σκοτεινή, αστεία, ψυχεδελική, αλλόκοτη, τρυφερή ή απειλητική, ανάλογα με το ποιος την κοιτάζει.

Το κουνέλι είχε πάντα κάτι από εμάς

Το λευκό κουνέλι τρέχει επειδή αργεί. Κρατά ρολόι, αγχώνεται, εξαφανίζεται, οδηγεί την Άλις σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Είναι αστείο πόσο εύκολα αυτό το πλάσμα πέρασε από το βικτωριανό παραμύθι στη σύγχρονη καθημερινότητα.

Γιατί και σήμερα κάπως έτσι μπαίνουμε στις δικές μας τρύπες. Ένα link, ένα βίντεο, μια αναζήτηση, ένα notification, μια μικρή περιέργεια που ανοίγει δέκα άλλες πόρτες. Ξεκινάς να δεις κάτι για δύο λεπτά και μισή ώρα μετά βρίσκεσαι αλλού, χωρίς να θυμάσαι ακριβώς από πού μπήκες.

Η Άλις δεν είναι μόνο λογοτεχνική ηρωίδα. Είναι και περιγραφή μιας εμπειρίας που έγινε καθημερινή: η πραγματικότητα σαν λαβύρινθος από πόρτες, οδηγίες, παρανοήσεις και κανόνες που μοιάζουν να γράφτηκαν από κάποιον με πολύ περίεργη αίσθηση χιούμορ.

Η πραγματική μαγεία είναι ότι δεν εξηγείται

Πολλά κλασικά έργα επιβιώνουν επειδή δίνουν απαντήσεις. Η «Αλίκη» επιβιώνει επειδή αρνείται πεισματικά να τακτοποιηθεί. Μπορείς να τη διαβάσεις σαν παιδική φαντασία, σαν παιχνίδι με τη γλώσσα, σαν σάτιρα των ενηλίκων, σαν όνειρο, σαν εφιάλτη, σαν ψυχολογικό ταξίδι, σαν καθαρό παραλήρημα.

Κανένα από αυτά δεν την εξηγεί οριστικά. Και αυτό είναι το ωραίο.

Η Άλις δεν χρειάζεται να λυθεί. Δεν είναι γρίφος με απάντηση στο τέλος. Είναι μια πτώση σε έναν κόσμο που μας θυμίζει κάτι που ξέρουμε ήδη, αλλά σπάνια λέμε καθαρά: ότι η πραγματικότητα πολλές φορές δεν έχει λιγότερο παράλογο από τη Χώρα των Θαυμάτων.

Στις 4 Ιουλίου 1862 ξεκίνησε ως μια ιστορία για να περάσει η ώρα σε μια βάρκα. Περισσότερο από ενάμιση αιώνα μετά, συνεχίζει να λειτουργεί γιατί όλοι, κάποια στιγμή, έχουμε νιώσει σαν την Άλις: λίγο χαμένοι, λίγο περίεργοι, λίγο εκνευρισμένοι, λίγο μικροί, λίγο μεγάλοι, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει μέγεθος πριν προλάβουμε να τον καταλάβουμε.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News