Από το «Matador» στον Στίβεν Κινγκ: Οταν η έκλειψη γράφει την ιστορία

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Την Τετάρτη 12 Αυγούστου, η σκιά της Σελήνης θα διασχίσει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τον βόρειο Ατλαντικό και τμήματα της Ισπανίας, δημιουργώντας την πρώτη ολική έκλειψη ορατή από την κεντρική ή δυτική Ευρώπη μετά το 1999. Η Ελλάδα μένει έξω από τη ζώνη της ολικότητας. Η μυθοπλασία, όμως, έχει βρει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα τον τρόπο να τοποθετεί τον θεατή και τον αναγνώστη ακριβώς στο κέντρο της σκιάς.

Η έκλειψη στη μυθοπλασία προαναγγέλλει φόνο, απελευθερώνει μνήμες, χαρίζει εξουσία σε όποιον γνωρίζει πότε θα συμβεί και μετατρέπει το φυσικό φως σε δραματουργικό διακόπτη. Για λίγα λεπτά οι συνηθισμένοι κανόνες παύουν να ισχύουν.

Ο μαύρος ήλιος του Αλμοδόβαρ

Στο «Matador» του 1986, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ συνδέει την ερωτική επιθυμία με την τελετουργία της ταυρομαχίας και την έλξη του θανάτου. Ο Ντιέγο, ένας πρώην ταυρομάχος, και η Μαρία, μια δικηγόρος με τη δική της σκοτεινή σχέση με την ηδονή, κινούνται σε τροχιές που μοιάζουν προορισμένες να συναντηθούν.

Η έκλειψη έρχεται στην κορύφωση της ταινίας, όταν ο έρωτας, η βία και το θέαμα καταλήγουν στο ίδιο κάδρο. Ο ουρανός δεν σχολιάζει απλώς όσα συμβαίνουν· τα ολοκληρώνει.

Διαβάστε επίσης: Ολική έκλειψη Ηλίου την Τετάρτη: Η Ευρώπη σκοτεινιάζει ξανά μετά το 1999 – Τι θα δούμε στην Ελλάδα

Ο ίδιος ο Αλμοδόβαρ έχει περιγράψει την έκλειψη ως τη βασική μεταφορά της ταινίας: δύο άστρα ευθυγραμμίζονται, το φως τους μοιάζει να σβήνει και μέσα από αυτή τη σύγκλιση αποκτούν μια νέα, εντονότερη λάμψη. Οι υπόλοιποι χαρακτήρες περιστρέφονται γύρω από το ζευγάρι σαν υπνωτισμένοι θεατές μιας μεγάλης ταυρομαχίας, στην οποία οι ρόλοι του θύματος και του θύτη μπορούν ανά πάσα στιγμή να αντιστραφούν.

Η έκλειψη στο «Matador» δεν προμηνύει το μοιραίο. Είναι η οπτική του μορφή.

Ο «Βαραββάς» περίμενε τον πραγματικό ουρανό

Είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα, ο Ρίτσαρντ Φλάισερ είχε χρησιμοποιήσει μια έκλειψη με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Στον «Βαραββά» του 1961, με τον Αντονι Κουίν στον ομώνυμο ρόλο, το σκοτάδι καλύπτει τον Γολγοθά τη στιγμή της Σταύρωσης.

Το εντυπωσιακό στοιχείο βρίσκεται έξω από το σενάριο: ο Φλάισερ δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά σε κινηματογραφικά τεχνάσματα. Αρκετά πλάνα της σκηνής γυρίστηκαν κατά τη διάρκεια της πραγματικής ολικής έκλειψης της 15ης Φεβρουαρίου 1961. Η παραγωγή έπρεπε να προετοιμάσει τη σκηνή και να περιμένει ένα φυσικό «ειδικό εφέ» που θα διαρκούσε ελάχιστα λεπτά και δεν θα έδινε δεύτερη ευκαιρία.

Το αποτέλεσμα παραμένει παράξενα απόκοσμο. Το φως δεν χάνεται όπως σε ένα στούντιο· αλλάζει ποιότητα. Τα σώματα πάνω στον λόφο αποκόπτονται από το τοπίο και η ίδια η φύση μοιάζει να συμμετέχει στη σκηνή. Η ιστορία του γυρίσματος είναι σχεδόν εξίσου δυνατή με την εικόνα: μια ολόκληρη παραγωγή υποτάχθηκε για λίγα λεπτά στο πρόγραμμα του ουρανού.

Ο Ρίτσαρντ Φλάισερ κινηματογράφησε μέρος της σκηνής της Σταύρωσης στον “Βαραββά” κατά την πραγματική ολική έκλειψη της 15ης Φεβρουαρίου 1961

Ο Μελιές είχε ήδη βάλει τον Ηλιο να φλερτάρει

Το σινεμά είχε ανακαλύψει πολύ νωρίτερα τις δυνατότητες της έκλειψης. Το 1907, ο Ζορζ Μελιές γύρισε τη μικρού μήκους ταινία «L’Éclipse du soleil en pleine lune».

Στα σχεδόν εννέα λεπτά της, ένας αστρονόμος συγκεντρώνει τους μαθητές του για να παρακολουθήσουν το φαινόμενο. Ο Ηλιος και η Σελήνη αποκτούν ανθρώπινα πρόσωπα, φλερτάρουν καθώς πλησιάζουν και ο ουρανός γεμίζει με άστρα που μεταμορφώνονται σε γυναίκες.

Για τον μεγάλο μάγο του πρώιμου κινηματογράφου, η επιστήμη ήταν η αφετηρία και όχι ο περιορισμός. Η έκλειψη δεν προκαλούσε φόβο ούτε λειτουργούσε ως κακός οιωνός. Ηταν μια κοσμική ερωτική κωμωδία.

Ο Ηλιος και η Σελήνη αποκτούν ανθρώπινα πρόσωπα στην “Έκλειψη Ηλίου με Πανσέληνο” του Ζορζ Μελιές, το 1907

Μια σκιά ενώνει δύο βιβλία του Στίβεν Κινγκ

Στα χέρια του Στίβεν Κινγκ, η έκλειψη γίνεται κάτι πιο εσωτερικό: μια σκοτεινή δίοδος ανάμεσα στη μνήμη δύο γυναικών.

Η «Ντολόρες Κλέιμπορν» και «Το παιχνίδι του Τζέραλντ» είναι αυτοτελή μυθιστορήματα, με διαφορετικές ηρωίδες και ιστορίες. Τα ενώνει, όμως, η πραγματική ολική έκλειψη της 20ής Ιουλίου 1963.

Για τη Ντολόρες, η ημέρα της έκλειψης αποτελεί το σημείο γύρω από το οποίο οργανώνεται η αφήγηση για τον βίαιο σύζυγό της και όσα συνέβησαν στο νησί Λιτλ Τολ. Για την Τζέσι, στο «Παιχνίδι του Τζέραλντ», το ίδιο σκοτάδι ανοίγει μια καταχωνιασμένη παιδική ανάμνηση. Σε μια σύντομη σχεδόν τηλεπαθητική επαφή, οι δύο γυναίκες αισθάνονται η μία την παρουσία της άλλης, χωρίς να γνωρίζονται.

Η σύνδεση επιβεβαιώνεται ακόμη και στην επίσημη καταγραφή των χαρακτήρων του «Gerald’s Game»: η Ντολόρες δεν κατονομάζεται μέσα στο βιβλίο, αλλά περιγράφεται να κοιτάζει προς ένα σφραγισμένο πηγάδι κατά τη διάρκεια της έκλειψης.

Ο Κινγκ χρησιμοποιεί έτσι ένα πραγματικό αστρονομικό γεγονός σαν αόρατη ραφή. Το σκοτάδι καλύπτει δύο διαφορετικά μέρη και δύο διαφορετικές ζωές, μετατρέποντας ένα συλλογικό θέαμα σε κοινό τραύμα.

Οποιος γνωρίζει την έκλειψη, κρατά την εξουσία

Η έκλειψη προσφέρει στους συγγραφείς και ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό αφηγηματικό παιχνίδι: ο ήρωας γνωρίζει ότι πρόκειται για προβλέψιμο φαινόμενο, ενώ οι άνθρωποι γύρω του το αντιμετωπίζουν ως υπερφυσική απειλή.

Στο μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν «Ενας Γιάνκης στην Αυλή του Βασιλιά Αρθούρου», ο Χανκ Μόργκαν μεταφέρεται από τον 19ο αιώνα στη μεσαιωνική Αγγλία. Καταδικασμένος να καεί στην πυρά, εκμεταλλεύεται τη γνώση μιας επερχόμενης έκλειψης και εμφανίζεται ως μάγος ικανός να σβήσει τον Ηλιο. Η επιστημονική πληροφορία γίνεται παράσταση και η παράσταση πολιτική δύναμη.

Την ίδια ιδέα αξιοποιεί ο Ερζέ στους «Αιχμαλώτους του Ηλιου». Ο Τεντέν γνωρίζει πότε θα αρχίσει η έκλειψη και χρησιμοποιεί την πληροφορία για να ανατρέψει μια τελετουργική θυσία. Η σκηνή έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες του άλμπουμ, αν και έκρυβε ένα αστρονομικό λάθος: η σκιά σχεδιάστηκε να κινείται προς τη λανθασμένη κατεύθυνση για το νότιο ημισφαίριο. Το λάθος επισήμανε στον Ερζέ ένας μικρός αναγνώστης με επιστολή.

Στον Τουέιν και στον Ερζέ, το θαύμα ανήκει τελικά σε εκείνον που έχει διαβάσει καλύτερα το ημερολόγιο.

Πάθος και θάνατος χορεύουν μαζί στο Matador υπό την έκλειψη

Η έκλειψη στη μυθοπλασία μετρά αντίστροφα

Μια έκλειψη διαρκεί λίγο, έχει προβλεφθεί με ακρίβεια και δεν μπορεί να καθυστερήσει για χάρη κανενός. Γι’ αυτό λειτουργεί τόσο καλά στη μυθοπλασία. Επιβάλλει αντίστροφη μέτρηση, αλλάζει προσωρινά τις σχέσεις εξουσίας και δίνει στους ανθρώπους την ψευδαίσθηση ότι ολόκληρο το σύμπαν παρακολουθεί τις πράξεις τους.

Στον Αλμοδόβαρ γίνεται ένωση δύο καταστροφικών σωμάτων. Στον «Βαραββά» προσφέρει στον κινηματογράφο ένα ανεπανάληπτο φυσικό σκηνικό. Στον Κινγκ ενώνει δύο γυναίκες μέσα από μια κοινή μνήμη. Στον Τουέιν και στον Ερζέ χωρίζει εκείνους που γνωρίζουν από εκείνους που φοβούνται.

Την Τετάρτη, η πραγματική σκιά θα περάσει γρήγορα πάνω από ένα τμήμα της Ευρώπης. Στη μυθοπλασία, όμως, οι εκλείψεις κρατούν πολύ περισσότερο. Η έκλειψη στη μυθοπλασία κρατά πολύ περισσότερο: τα λίγα λεπτά του σκοταδιού αρκούν για να φέρουν στο φως όσα οι ήρωες είχαν θάψει.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News