Λεία Βιτάλη: «Οι μικροί άνθρωποι με την οργή τους κινούν τον τροχό της Ιστορίας»

Η Λεία Βιτάλη διάλεξε να μπει στην Ελληνική Επανάσταση από μια πληγή. Από τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη, του πρωτότοκου γιου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, μια υπόθεση που ακόμη και σήμερα παραμένει σκοτεινή και στο νέο της μυθιστόρημα γίνεται αφετηρία για μια διαφορετική ανάγνωση του 1821.

Στην «Οργή των μικρών ανθρώπων», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, ο Κολοκοτρώνης δεν στέκεται απέναντί μας ως άγαλμα, εικόνα σχολικού βιβλίου ή εθνικό σύνθημα. Κατεβαίνει από το άλογο, πονά, θυμώνει, ψάχνει, υποψιάζεται, ακολουθεί τα ίχνη μιας δολοφονίας που, όπως λέει η συγγραφέας, έχει βαθύτερα αίτια και οδηγεί πολύ μακριά από τα ελληνικά νερά.

Το βιβλίο κινείται με αστυνομική δομή, όμως το έγκλημα ανοίγει μεγαλύτερα ερωτήματα. Ποιοι ήθελαν να ελέγξουν τη νέα Ελλάδα πριν ακόμη γεννηθεί κανονικά; Ποιοι φοβούνταν έναν Έλληνα, στρατιωτικό και επαναστάτη στην ηγεσία της; Και ποια θέση έχουν στην Ιστορία εκείνοι που δεν την έγραψαν, αλλά την κουβάλησαν στο σώμα τους;

Η Λεία Βιτάλη μιλά για τον Κολοκοτρώνη ως άνθρωπο «της διπλανής πόρτας» που βρέθηκε να ηγείται μιας μεγάλης επανάστασης, για τους «μικρούς» που υφίστανται την ταπείνωση, την ανελευθερία και την ανάγκη, αλλά με την οργή τους μπορούν να κινήσουν τον τροχό της Ιστορίας. Μιλά ακόμη για την αποφυγή της αγιογραφίας, τη γυναικεία ματιά πάνω σε ένα ανδρικά φορτισμένο ιστορικό πεδίο, την ανάγκη της λογοτεχνίας να μπαίνει στην ανθρώπινη ρωγμή και την απόδοση μιας δικαιοσύνης στον ήρωά της, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Διαλέξατε να μπείτε στην Επανάσταση όχι από μια μεγάλη μάχη, αλλά από έναν φόνο. Τι σας έδωσε λογοτεχνικά η δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη;

Μία δολοφονία είναι πάντα ένα ακραίο γεγονός βίας που κινεί το ενδιαφέρον και ενός συγγραφέα αλλά και ενός αναγνώστη. Ιδιαίτερα στην συγκεκριμένη περίπτωση όπου η δολοφονία αφορά ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο της ιστορίας, τον Πάνο Κολοκοτρώνη, τον πρωτότοκο γιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ο οποίος θα ανελάμβανε ως κυβερνήτης στη χώρα εφόσον ελευθερωνόταν. Το γεγονός αυτό αφενός μεν με έσπρωξε να εμβαθύνω στα σκοτεινά κίνητρα αυτής της δολοφονίας και της ίδιας της ιστορίας αλλά μου έδωσε και την ευκαιρία να δώσω μία αστυνομική δομή στο μυθιστόρημα , η οποία νομίζω ότι το κάνει να αποκτά μεγαλύτερο αναγνωστικό ενδιαφέρον

Ο Κολοκοτρώνης στο βιβλίο δεν αναζητά μόνο έναν δολοφόνο• κουβαλά και τον πόνο ενός πατέρα. Πώς γράφεται ένας ήρωας όταν τον κατεβάζεις από το άλογο και τον αφήνεις μόνο με την απώλειά του;

Στο βιβλίο μου παρόλο που όλα τα ιστορικά γεγονότα είναι ακριβή, προσπάθησα να δώσω ένα ψυχογράφημα του ανθρώπου Κολοκοτρώνη, ο οποίος εκτός από οργισμένος επαναστάτης υπήρξε και ένας κατατρεγμένος και πονεμένος πατέρας. Θα έλεγα ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας που πονάει για τον χαμό του παιδιού του. Αναλαμβάνοντας χάριν της λογοτεχνικής φαντασίας την εξιχνίαση της δολοφονίας αυτής, που ακόμη και σήμερα παραμένει σκοτεινή, προσπάθησα να περιγράψω τον άνθρωπο αλλά συγχρόνως να δώσω και στην εξιστόρηση της επανάστασης μία ανθρωποκεντρική ματιά καθώς η έρευνα οδηγείται στα πιο δύσβατα μονοπάτια αφενός μεν της ανθρώπινης ψυχής αλλά και της ιστορίας.

Έχουμε συνηθίσει τον Κολοκοτρώνη ως εικόνα, προτομή, σχολικό κεφάλαιο. Τι ανακαλύψατε όταν τον πλησιάσατε ως άνθρωπο με έρωτες, αμφιβολίες, οργή, ένστικτο και πληγές;

Ανακάλυψα αυτόν ακριβώς τον άνθρωπο σε όλες του της διαστάσεις και αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό. Πώς ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας, ένας απλός μικρός άνθρωπος, κατατρεγμένος, σκλαβωμένος, ταπεινωμένος κατόρθωσε να ηγείται μιας μεγάλης επανάστασης και να μπει στο στόχαστρο σαν αγκάθι στις τότε μεγάλες αυτοκρατορίες. Αυτό πιστεύω ότι αποδεικνύει ένα μεγάλο ψυχικό σθένος, μία μεγάλη οργή και ξέρετε, η οργή είναι μία κινητήρια δύναμη που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα, αν βρεθεί στα χέρια ανθρώπου με όραμα προς το καλό της ανθρωπότητας.

Η «Οργή των μικρών ανθρώπων» μιλά για μια χώρα που γεννιέται μέσα σε ιδανικά, αλλά και μέσα σε πάθη, συμφέροντα και εμφύλιες ρωγμές. Πόσο δύσκολο είναι να γράφεις για το 1821 χωρίς να υποκύπτεις στην αγιογραφία

Φυσικά και είναι δύσκολο αλλά ένας έμπειρος συγγραφέας νομίζω ότι μπορεί να αποστασιοποιηθεί και να κατορθώσει να δει με κριτικό και καθαρό μάτι την πραγματικότητα έστω και αν αυτή κρύβεται στα σκοτάδια. Εκείνη η εποχή είναι τόσο μακρινή που αν την ψάξεις θα ανακαλύψεις κάτι μαγευτικό. Αυτήν τη διαφορετικότητα που ωστόσο μας έχει επηρεάσει και είμαστε αυτό που είμαστε ακόμη και σήμερα ως Έλληνες. Έψαξα να βρω εκείνα τα σκοτεινά σημεία τα οποία και πιστεύω ότι ανέδειξα γιατί αυτά έχουν το ενδιαφέρον και εξηγούν ακόμη και την σημερινή πραγματικότητά μας.

Ποιοι είναι τελικά οι “μικροί άνθρωποι” του τίτλου; Εκείνοι που μένουν έξω από την Ιστορία ή εκείνοι που, από τις σκιές, την αλλάζουν;

Η ερώτησή σας περιέχει και την απάντησή μου διότι είναι εμφανές μέσα στο μυθιστόρημα ποιοι είναι αυτοί οι μικροί άνθρωποι. Είναι αυτοί που τους αγνοεί η επίσημη ιστορία διότι όπως ξέρουμε η ιστορία γράφεται από τους νικητές και τους εξουσιαστές πάντα. Ωστόσο οι μικροί, απλοί, άνθρωποι υφίστανται όλες τις ταλαιπωρίες, τον κατατρεγμό, τον εξευτελισμό, την ταπείνωση, την έλλειψη ελευθερίας ακόμη και την έλλειψη των πραγμάτων για την επιβίωσή τους. Αυτοί, όμως, οι άνθρωποι με την οργή τους κινούν τον τροχό της ιστορίας.

Το βιβλίο έχει αστυνομική δομή, αλλά το έγκλημα μοιάζει να ανοίγει ένα μεγαλύτερο ερώτημα: ποιος ήθελε να ελέγξει τη νέα Ελλάδα πριν ακόμη γεννηθεί κανονικά;

Η Ελλάδα και πριν ακόμη αναγεννηθεί ως Ελλάδα ακολουθούσε τη μοίρα της γεωπολιτικής της θέσης. Αυτό σημαίνει ότι ήταν μια περιζήτητη νύφη για πάρα πολλούς άλλους. Εκτός από τους ίδιους τους εξελιγμένους και μορφωμένους, όπως τους έλεγαν τότε Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι βεβαίως θα ήθελαν να ηγηθούν ή τουλάχιστον να βρίσκονται μέσα στα πράγματα όταν υπάρξει η νέα χώρα, υπήρχαν και άλλοι από την Ευρώπη που επέβλεπαν. Στην αρχή, οι Ευρωπαίοι ήταν αρνητικοί γιατί δεν ήθελαν όπως είπαμε και πιο πάνω να δημιουργηθούν εθνικά κράτη που θα είχαν αποκοπεί από τις μεγάλες τότε υπάρχουσες αυτοκρατορίας. Όταν, όμως, η επανάσταση είχε αρχίσει να δείχνει τα καλά της σημάδια, τότε, πολλοί από αυτούς και ιδιαίτερα οι Βρετανοί άρχισαν να θεωρούν αυτή τη νύφη πολύτιμη καθώς η Ύδρα και άλλα νησιά είχαν μεγάλες δυνατότητες στην ναυσιπλοΐα και θα ήθελαν οπωσδήποτε να είναι ηγεμόνες αυτής της ναυτικής χώρας. Έτσι ο νους του συγγραφέα ταξιδεύει πολύ μακριά από τα ελληνικά ύδατα για να συναντήσει εκείνους που θα ήθελαν η χώρα να μην ηγηθεί από κάποιον Έλληνα και μάλιστα στρατιωτικό και μάλιστα επαναστάτη. Έτσι αυτή η δολοφονία του πρωτότοκου παιδιού του Κολοκοτρώνη έχει βαθύτερα αίτια και οδηγεί πολύ μακριά.

Σας ενδιέφερε περισσότερο να βρεθεί ο δολοφόνος ή να φανεί το δίκτυο από φόβους, συμφέροντα και εξαρτήσεις γύρω από τον φόνο;

Μπορώ να πω ότι με ενδιέφεραν και τα δύο εξίσου διότι ήταν απόλυτα συνδεδεμένα. Ωστόσο ενώ είναι προφανές ότι μέσα στο βιβλίο αναγράφονται όλα αυτά που λέτε, εξαρτήσεις, συμφέροντα, ίντριγκες και λοιπά σκοτεινά σημεία εντούτοις δεν μπορώ να πω ότι αποκαλύφθηκε εντελώς ο πραγματικός δολοφόνος στα ιστορικά γεγονότα. Ωστόσο, μέσα στις σελίδες του βιβλίου θα δείτε πώς πλησιάζει ο ίδιος ο πατέρας Κολοκοτρώνης τον δολοφόνο και πώς ξεσκεπάζει πολλά από τα σκοτεινά και περίπλοκα συμφέροντα εκείνης της εποχής που κατά κάποιο τρόπο δυστυχώς μας κατατρέχουν ακόμη.

Αν ο Πάνος Κολοκοτρώνης προοριζόταν για κυβερνήτης της νέας χώρας, η δολοφονία του είναι απλώς προσωπική τραγωδία ή μια χαμένη πολιτική πιθανότητα;

Με όλα όσα έχουμε πει και πιο πάνω φυσικά είναι απόλυτα πολιτική δολοφονία και κανείς δεν ξέρει πώς θα ήταν τα πράγματα εάν κυβερνούσε ο Πάνος. Ωστόσο είχε την ίδια μοίρα με τον κυβερνήτη Καποδίστρια χωρίς να έχει ακόμη κυβερνήσει τη χώρα.

Ως γυναίκα συγγραφέας που γράφει για ένα πεδίο τόσο ανδρικά φορτισμένο —Επανάσταση, όπλα, ηγεσία, εμφύλιος, εξουσία— αισθανθήκατε ότι έπρεπε να αναμετρηθείτε και με τον τρόπο που έχει γραφτεί μέχρι σήμερα αυτή η ιστορία;

Καταρχήν θέλω να πω ότι διαπίστωσα πως δεν έχει άλλη γυναίκα μυθιστοριογράφος Ελληνίδα ασχοληθεί με την μυθοπλασία της ελληνικής επανάστασης. Αυτό ωστόσο είναι μία απλή διαπίστωση. Δεν με απασχόλησε ποτέ το γεγονός που αναφέρετε ότι είναι μια ανδροκρατούμενη περιοχή αυτή η ιστορική περίοδος. Εκείνο που με απασχόλησε είναι να μπορέσω να δώσω έναν εναλλακτικό τρόπο του ιστορικού μυθιστορήματος και αυτό πιστεύω ότι κατόρθωσα τελικά να το. κάνω Με ενδιέφερε να δώσω την εποχή εκείνη μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου της εποχής, όπως είναι ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης, αλλά να δώσω και την αίσθηση μιας ανθρωποκεντρικής αφήγησης. Που πιστεύω ότι δίνει μία άλλη διάσταση στα γεγονότα.

Έχετε γράψει θέατρο, σενάρια, πεζογραφία. Στην «Οργή των μικρών ανθρώπων» τι δούλεψε πιο έντονα μέσα σας: η σκηνοθέτρια των συγκρούσεων, η σεναριογράφος της πλοκής ή η πεζογράφος που ψάχνει την ανθρώπινη ρωγμή;

Όταν έχεις δουλέψει με όλα αυτά τα είδη του λόγου δεν μπορεί παρά να συμμετέχουν όλα ζωντανά μέσα στο μυθιστόρημα. Προσπάθησα η αφήγηση να έχει τη μαγεία του μαγικού ρεαλισμού αλλά οι διάλογοί μου να έχουν έντονα την προφορικότητα, και μάλιστα εκείνης της εποχής την ομιλία ,που συμμετείχε πάρα πολύ η βωμολοχία και ένα ιδιαίτερο είδος λόγου. Φυσικά ψάχνοντας πάντοτε μέσα στον άνθρωπο διότι το ζητούμενο πιστεύω της λογοτεχνίας είναι να ανακαλύπτει την εσωτερική ζωή του ανθρώπου. Τα εξωτερικά γεγονότα τα μαθαίνουμε πλέον από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και τη δημοσιογραφία.

Αν ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο και δεν βλέπει πια τον Κολοκοτρώνη μόνο ως εθνικό σύμβολο, αλλά ως άνθρωπο που πλήρωσε προσωπικά την Ιστορία, θα είναι αυτό μια μικρή δικαίωση για εσάς;

Δεν θα ζητούσα εγώ ποτέ την προσωπική μου δικαίωση αλλά, επειδή πιστεύω ότι τα μεγάλα έργα της λογοτεχνίας πρέπει να έχουν σαν κύριο στόχο τους την απόδοση της δικαιοσύνης, πιστεύω ότι με αυτό το βιβλίο αποδίδω μία δικαιοσύνη στον ήρωά μου τον Θόδωρο Κολοκοτρώνη και επιπλέον σε όλους εκείνους τους μικρούς ανθρώπους που με την οργή τους κίνησαν τον μοχλό της επανάσταση

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News