Η μονστέρα της Πάτρας που ζητούσε νερό και έγινε «μέλος της ομάδας»

Η μονστέρα της Πάτρας μπορούσε να ζητήσει νερό με τη βοήθεια αισθητήρων και τεχνητής νοημοσύνης. Η ανταπόκριση, όμως, άλλαζε ανάλογα με τους ανθρώπους που είχε γύρω της. Στο κυλικείο της σχολής οι διερχόμενοι φοιτητές τη δοκίμαζαν κυρίως από περιέργεια. Σε ένα κατάστημα, όπου συναντούσε καθημερινά τους ίδιους υπαλλήλους, έγινε, κατά την περιγραφή του Ανδρέα Κομνηνού, «μέλος της ομάδας».

Το πειραματικό σύστημα αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο Πατρών, με αρχική ιδέα και επίβλεψη του Ανδρέα Κομνηνού, επίκουρου καθηγητή στο Τμήμα Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Πληροφορικής. Ο Δημήτριος Στασινός ανέλαβε το κύριο τεχνικό έργο και τις δοκιμές, ενώ στη συνέχεια η συνεργασία επεκτάθηκε με τον Giovanni Cascone, φοιτητή του Πανεπιστημίου του Σαλέρνο.

Το φυτό έδινε γραπτές απαντήσεις σε μια οθόνη δίπλα στη γλάστρα. Μπορούσε να είναι ευγενικό, μελαγχολικό ή γκρινιάρικο, ανάλογα με τον ψηφιακό χαρακτήρα που είχε οριστεί για τον συνομιλητή του. Η ομάδα ήθελε να εξετάσει αν αυτή η επικοινωνία μπορούσε να ενθαρρύνει τη φροντίδα του και πώς επηρέαζε τη σχέση των ανθρώπων μαζί του.

Μια καλημέρα και λίγο νερό

Ο κ. Κομνηνός ξεκινά από μια διαφορά που συχνά ξεχνάμε όταν περιμένουμε από τα φυτά να μας δείξουν ότι κάτι δεν πάει καλά: τον χρόνο που χρειάζονται για να αντιδράσουν.

«Το σύστημα σχεδιάστηκε ώστε να μπορεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των αναγκών που έχει ένα φυτό και του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται ένας άνθρωπος αυτές τις ανάγκες. Ένα φυτό μπορεί να “διψάει” π.χ., αλλά ο άνθρωπος δε μπορεί να αντιληφθεί άμεσα αυτή την ανάγκη, καθώς τα συμπτώματα (π.χ. ξερά φύλλα) μπορεί να χρειαστούν μέρες για να εμφανιστούν. Πολύ απλά, ζούμε σε πολύ διαφορετικούς βιολογικούς “χρόνους”. Σκεφτήκαμε ότι θα είχε ενδιαφέρον να δούμε αν μπορούμε να δώσουμε ένα τρόπο στο φυτό να εκφράσει τις ανάγκες του προς εκείνους που μπορούν να το φροντίσουν, με ένα τρόπο πιο άμεσο και πιο συμβατό με τον άνθρωπο. Θελήσαμε επίσης να δούμε αν διαφορετικοί τρόποι έκφρασης (δηλαδή, προσωπικότητες) που μπορεί να έχει το φυτό, έχουν επιρροή στο πως το αντιμετωπίζει ο άνθρωπος. Θα σας έδειχνα λοιπόν μια συνομιλία στην οποία το φυτό προσπαθεί αρχικά να προσελκύσει την προσοχή μας και στη συνέχεια να ζητήσει να το ποτίσουμε:»

Φυτό: (δείχνει μερικά λυπημένα εικονίδια που έχουν ένα μικρό animation)

Άνθρωπος: Καλημέρα, τι κάνεις;

Φ: Γειά σου Αλεξάνδρα! Όλα καλά, σήμερα είναι μια πολύ όμορφη και ηλιόλουστη μέρα! Ωστόσο έχει καιρό να με ποτίσει κάποιος, και νιώθω τις ρίζες μου ξερές.

Α: Ωραία, να σου βάλω λίγο νερό;

Φ: Ναι αλλά όχι πάρα πολύ! Μισό ποτηράκι είναι αρκετό!

Α: (βάζει το νερό)

Φ: Σε ευχαριστώ πολύ! Μου φαίνεται ότι νιώθω κιόλας καλύτερα!

«Μπορείτε να φανταστείτε την ίδια συνομιλία να εξελίσσεται κάπως διαφορετικά ανάλογα με την προσωπικότητα του φυτού που έχουμε προσδώσει, π.χ. ένα “γκρινιάρικο” φυτό θα μπορούσε να απαντήσει στην καλημέρα μας διαφορετικά: “Άσε ρε Δημήτρη, τι καλημέρα, έξω είναι χαρά θεού κι εγώ είμαι εδώ και τρεις μέρες και κοντεύω να ξεραθώ”.»

Διαβάστε επίσης: «Σώσε το μουσείο»: Το παιχνίδι με τις ψηφιακές νάρκες που γεννήθηκε στην Πάτρα

Η ιδέα γεννήθηκε από τα φυτά που μένουν αφρόντιστα

Η αφετηρία ήταν μια καθημερινή παρατήρηση για τα φυτά των κοινόχρηστων χώρων. Ο προβληματισμός της ομάδας, ωστόσο, αφορούσε και το ποιον επιλέγουμε να υπηρετεί η τεχνολογία.

«Η ιδέα γεννήθηκε από την εμπειρία μας στη φροντίδα των δικών μας φυτών, αλλά ειδικότερα την παρατήρηση ότι τα φυτά σε κοινόχρηστους χώρους, συχνά μαραζώνουν επειδή δεν τα φροντίζει κανείς με τον τρόπο που πρέπει. Ενώ τα φυτά δίνουν τόσο γενναιόδωρα την ευεργετική επίδρασή τους σε όλους μας, φαίνεται κάπως άδικο που δεν μπορούν να ζητήσουν τη δική μας φροντίδα.»

«Ωστόσο ο πυρήνας της ιδέας προέκυψε γύρω από τον προβληματισμό για την ανθρωποκεντρική μας κοινωνία. Λέμε πως σκοπός της τεχνολογίας είναι να υπηρετήσει τον άνθρωπο, αλλά τι θα συνέβαινε αν μπορούσαμε να μεταβιβάσουμε την τεχνολογία μας, σαν άλλοι Προμηθέες, σε άλλα έμβια όντα και οργανισμούς, και να τους δώσουμε μεγαλύτερη αυτενέργεια; Πώς θα άλλαζε η σχέση των ανθρώπων με το υπόλοιπο περιβάλλον του, αν αυτό αντιδρούσε στις πράξεις (ή την αμέλειά) μας με τρόπο που είναι πιο καταληπτός από εμάς; Θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε μια βαθύτερη και πιο ουσιαστική σχέση με αυτό, αν μπορούσαμε να του “μιλήσουμε” όπως μιλάμε και στους συνανθρώπους μας;»

«Για να βρούμε κάποιες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, σκέφτηκα να δώσω μια διπλωματική εργασία σε ένα φοιτητή του Τμήματος Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής, και ευτυχώς βρέθηκε ο Δημήτρης Στασινός για να την αναλάβει. Στη συνέχεια, επεκτείναμε τη δουλειά σε συνεργασία με τον Giovanni Cascone, φοιτητή στο Πανεπιστήμιο του Σαλέρνο, ο οποίος ήρθε να κάνει την πρακτική του άσκηση στο εργαστήριό μας. Ο Δημήτρης έκανε τον κύριο όγκο του τεχνικού σκέλους και των δοκιμών.

Ο Giovanni εργάστηκε στη συνέχεια, επάνω στην θεωρητική επέκταση της ιδέας για μελλοντικές βελτιώσεις. Η δική μου συνεισφορά ήταν η αρχική ιδέα και στη συνέχεια η επίβλεψη – κατεύθυνση των εργασιών και ερμηνεία των αποτελεσμάτων.»

Τα μηνύματα εμφανίζονταν δίπλα στη γλάστρα

Οι αισθητήρες κατέγραφαν τις συνθήκες γύρω από το φυτό. Το λογισμικό αξιολογούσε τις μετρήσεις και η τεχνητή νοημοσύνη αναλάμβανε να τις μεταφέρει σε μια καθημερινή συζήτηση.

«Για να βρούμε την κατάσταση του περιβάλλοντος του φυτού, έχουμε εγκαταστήσει μερικούς αισθητήρες στη γλάστρα του, που καταγράφουν π.χ. το φωτισμό, την υγρασία του χώματος, την ατμοσφαιρική υγρασία κ.α. Επίσης αντλούμε στοιχεία για τον εξωτερικό καιρό από υπηρεσίες ανοικτών δεδομένων. Από αυτά, και με χρήση κάποιων κανόνων, εξάγουμε ορισμένα συμπεράσματα (π.χ., το φυτό χρειάζεται νερό, ή το φυτό χρειάζεται περισσότερο φως). Τα στοιχεία αυτά τροφοδοτούνται σε ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (LLM), το οποίο αναλαμβάνει να διαχειριστεί το διάλογο με τον άνθρωπο, βασιζόμενο σε αυτά τα δεδομένα.»

«Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης λοιπόν, είναι να αντλεί τις πληροφορίες κατάστασης, και να διαχειρίζεται την λεκτική επικοινωνία με τον άνθρωπο, με βάση συγκεκριμένες οδηγίες που έχουμε δώσει εκ των προτέρων. Μεταξύ αυτών είναι και η προσωπικότητα, που ορίζει τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται το φυτό. Το φυτό έχει επίσης μια οθόνη δίπλα στη γλάστρα του, στην οποία εκφράζει τις ανάγκες του και τις απαντήσεις του προς τον άνθρωπο, ενώ ο άνθρωπος χρησιμοποιεί το κινητό του για να μιλήσει με το φυτό, γράφοντας μηνύματα προς αυτό.»

Για να ξεκινήσει ο διάλογος, ο επισκέπτης χρησιμοποιούσε το κινητό του. Η θέση στην οποία εμφανιζόταν η απάντηση ήταν επιλογή του σχεδιασμού: ο άνθρωπος έπρεπε να παραμένει κοντά στο φυτό.

«Η επικοινωνία ξεκινά από την παρατήρηση της κατάστασης (πώς νιώθει) το φυτό από μακριά. Εικονίδια και σύντομα animations (π.χ. ξερά φύλλα να πέφτουν, ένα φυτό που μαραζώνει κ.α.) τραβούν την προσοχή του χρήστη. Ύστερα, αυτός σαρώνει με το κινητό του ένα κωδικό QR ώστε να εμφανιστεί η διεπαφή με την οποία μπορεί να γράψει μηνύματα προς το φυτό, σαν να του στέλνει ένα SMS. Οι απαντήσεις του φυτού εμφανίζονται στην οθόνη που είναι δίπλα στη γλάστρα του, όχι στο κινητό του χρήστη. Αυτό έγινε σκόπιμα, ώστε ο χρήστης να αποκτά συνεχή οπτική επαφή με το φυτό και να είναι κοντά σε αυτό, και όχι να απορροφηθεί στο κινητό του ή να συνομιλεί μαζί του απομακρυσμένα, ώστε να υπάρχει καλύτερη αίσθηση της παρουσίας, και άρα να βοηθήσει το “χτίσιμο” μιας πιο ουσιαστικής σχέσης.»

Η συζήτηση μπορούσε να επεκταθεί πέρα από το πότισμα. Στην πρώτη αυτή μελέτη, όμως, η ομάδα έδωσε προτεραιότητα στη φροντίδα και επέλεξε συγκεκριμένα όρια για τη μνήμη του συστήματος.

«Μπορεί κανείς να μιλήσει με το φυτό για ό,τι θέλει! Είχαμε σκεφτεί πολλές ιδέες γύρω από αυτό, όπως π.χ. να μπορεί να ρωτήσει το φυτό για την επικαιρότητα, για το τι έγινε στη μέρα του, να του πει ανέκδοτα ή άλλες μικρές ιστορίες με κάποια αξία, ή τα κουτσομπολιά της μέρας, τα ζώδια ή κάποιο μικρό απόφθεγμα, όπως στα κινέζικα μπισκοτάκια της τύχης.»

«Ωστόσο τελικά καταλήξαμε να δώσουμε κάποιες οδηγίες προς την τεχνητή νοημοσύνη ώστε να μην ξεφεύγει πάρα πολύ ο διάλογος από το κύριο αντικείμενο, που είναι η φροντίδα, καθώς θέλαμε ένα σχετικά ελεγχόμενο περιβάλλον για να δοκιμάσουμε σε πρώτο στάδιο την ιδέα. Επίσης, αποφασίσαμε το φυτό να μην “θυμάται” προηγούμενες συνομιλίες, για λόγους προστασίας της ιδιωτικότητας. Γνωρίζει όμως αν ένας συγκεκριμένος χρήστης συνομιλεί μαζί του συχνά.»

Χαρούμενο μελαγχολικό ή γκρινιάρικο

Ο κ. Κομνηνός εξηγεί πώς χρησιμοποιήθηκαν οι τρεις προσωπικότητες και τι παρατήρησε η ομάδα στις συγκεκριμένες δοκιμές. Η ψηφιακή διάθεση δεν δήλωνε απαραίτητα ότι το φυτό είχε κάποια ανικανοποίητη ανάγκη. Ρωτήσαμε αν η μονστέρα μπορούσε να απαντά μελαγχολικά ακόμη και όταν οι συνθήκες ήταν κατάλληλες.

«Ναι, μπορεί! Για παράδειγμα μπορεί να αντιδράσει μελαγχολικά, “Ευχαριστώ Αλεξάνδρα, αν όλοι ήταν τόσο καλοί όσο εσύ, η ζωή μου θα ήταν πολύ πιο όμορφη”. Δώσαμε τη δυνατότητα σε κάθε χρήστη να αντιμετωπίζει μια διαφορετική προσωπικότητα, η οποία επιλέγεται τυχαία κατά την πρώτη συνομιλία. Έτσι εγώ μπορώ να γνωρίσω το φυτό ως κάτι πάντα χαρούμενο, εσύ το φυτό ως μια μελαγχολική ύπαρξη, και κάποιος άλλος ως κάτι γκρινιάρικο.»

«Θέλαμε έτσι να δούμε αν ο τρόπος έκφρασης επηρεάζει την απόφαση του χρήστη να το βοηθήσει ή όχι. Τελικά είδαμε ότι δεν παίζει κάποιο ρόλο, πράγμα που συνάδει με τις παρατηρήσεις ψυχολόγων ότι ο άνθρωπος διαθέτει σημαντικούς πόρους για να βοηθήσει τρίτους ή προς δίκαιους σκοπούς, ακόμα και αν δεν αναμένει να αλληλεπιδράσει ξανά με το υποκείμενο των αλτρουιστικών του πράξεων ή να έχει ο ίδιος άμεσο όφελος. Αυτό δείχνει ότι οι χρήστες αντιμετώπισαν το φυτό όχι ως κάτι ξένο, αλλά σαν κάτι πιο ανθρωπόμορφο, που θα μπορούσε να ανήκει στον κοινωνικό τους περίγυρο.»

Το σύστημα έπρεπε επίσης να αναγνωρίζει την αλλαγή όταν κάποιος το φρόντιζε. Η ταχύτητα της απόκρισης έχει, για τον ερευνητή, και μια λιγότερο τεχνική πλευρά.

«Την αναγνώριση αναλαμβάνουν οι αισθητήρες που βρίσκονται στη γλάστρα. Μερικοί από αυτούς αντιλαμβάνονται την αλλαγή άμεσα, όπως π.χ. όταν το φυτό δεν έχει αρκετό φως και το πας σε ένα πιο φωτεινό μέρος. Άλλοι χρειάζονται λίγα δευτερόλεπτα μέχρι να καταγράψουν μια αλλαγή, όπως ο αισθητήρας υγρασίας χώματος.»

«Από μια άποψη θα μπορούσαμε να προσθέσουμε κι άλλη τεχνολογία ώστε να είναι άμεσα αντιληπτές οι ενέργειες των χρηστών. Από την άλλη, ίσως και κάποιες αντιδράσεις θα πρέπει να παρέχονται με σκόπιμη καθυστέρηση, ώστε ο άνθρωπος να μην ξεχνά ότι τα φυτά ζουν σε διαφορετικό βιολογικό χρόνο, και να μάθει να τον σέβεται χωρίς να αναμένει άμεσα αποτελέσματα, όπως επιτάσσει δυστυχώς η σημερινή κουλτούρα.»

Στο κατάστημα έγινε μέλος της ομάδας

Για να συλλέξει δεδομένα χωρίς να περιμένει κάθε φορά την εμφάνιση μιας πραγματικής ανάγκης, η ομάδα πρόσθεσε και σκόπιμα αιτήματα φροντίδας. Ο κ. Κομνηνός διευκρινίζει:

«Αυτή ήταν μια σκόπιμη παρέμβαση για να επιταχύνουμε λιγάκι το ρυθμό συλλογής δεδομένων. Αν το φυτό εξέφραζε ανάγκες μόνο όταν πράγματι τις χρειαζόταν, τότε θα καθυστερούσαμε πάρα πολύ να μελετήσουμε την εμπειρία. Προσθέσαμε μερικές “τεχνητές” ανάγκες όπως ένα γρήγορο ψέκασμα των φύλλων. Ευτυχώς, αυτό δεν βλάπτει το φυτό!»

Οι δοκιμές έγιναν σε δύο περιβάλλοντα με διαφορετική καθημερινότητα. Στο ένα οι άνθρωποι περνούσαν, στο άλλο εργάζονταν σταθερά. Η διαφορά αποδείχθηκε σημαντική για τη σχέση που αναπτύχθηκε με το φυτό.

«Δοκιμάσαμε για μια μικρή χρονική περίοδο σε δύο καταστάσεις. Αρχικά τοποθετήσαμε το φυτό στο κυλικείο της σχολής μας, για να δούμε πως θα αντιδράσουν σε αυτό οι διερχόμενοι φοιτητές. Στη συνέχεια, το τοποθετήσαμε σε ένα χώρο εργασίας (κατάστημα) όπου η αλληλεπίδραση γινόταν κυρίως με τους υπαλλήλους. Υπήρχε αρκετά μεγάλη διαφορά μεταξύ των περιβαλλόντων. Στο κυλικείο, το φυτό κατάφερε να καλύψει μόνο ένα 60% των εκπεφρασμένων αναγκών του και είδαμε ότι δεν υπήρχε επαναληψιμότητα, δηλαδή οι φοιτητές δοκίμαζαν να μιλήσουν μαζί του μόνο μια φορά και δεν επανέρχονταν. Μάλλον το αντιλήφθηκαν περισσότερο ως μια τεχνολογική περιέργεια.»

«Αντίθετα, στο κατάστημα, το φυτό έγινε “μέλος της ομάδας”. Οι υπάλληλοι το επισκέπτονταν συχνά και μιλούσαν μαζί του ακόμα και χωρίς ανάγκες. Μερικοί σχολίασαν ότι τους φάνηκε ότι το φυτό έχει συναισθήματα, ότι είναι έξυπνο και σπιρτόζικο, και αυτό οδήγησε σε μια αίσθηση υποχρέωσης φροντίδας απέναντί του.»

«Φαίνεται ότι η ιδέα μας μάλλον δουλεύει καλύτερα σε περιβάλλοντα με σχετικά σταθερό κοινωνικό πλαίσιο, ίσως φταίει στο κυλικείο ότι οι φοιτητές μπορεί να θεωρούσαν ότι το προσωπικό έχει αρμοδιότητα για τη φροντίδα και δεν χρειάζεται να ασχοληθούν οι ίδιοι τόσο πολύ. Στο μέλλον θέλουμε να δοκιμάσουμε ξανά και σε άλλα περιβάλλοντα διερχόμενων χρηστών, όπου δεν θα υπάρχει απαραίτητα η υπόθεση ότι κάποιος είναι υπεύθυνος για τη φροντίδα.»

Η φροντίδα και η αίσθηση ότι ο άλλος μάς μοιάζει

Ορισμένοι συμμετέχοντες περιέγραψαν την αίσθηση ότι το σύστημα είχε συναισθήματα. Αυτή η απόδοση ανθρώπινων χαρακτηριστικών στο φυτό, ο ανθρωπομορφισμός, βρίσκεται στον πυρήνα της έρευνας. Ο κ. Κομνηνός συνδέει το εύρημα με την αίσθηση του ανήκειν και την προθυμία να φροντίσουμε κάποιον πέρα από τον εαυτό μας.

«Υπάρχει αρκετή έρευνα γύρω από την αλτρουιστική προδιάθεση των ανθρώπων, η οποία επηρεάζεται πολύ από την αίσθηση του “ανήκειν”, την ταυτοποίηση του “άλλου” ως μέλος της ίδιας κοινότητας ή ομάδας. Εξάλλου να θυμηθούμε το αντίθετο παράδειγμα, όλα τα φρικτά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας πατάνε πάνω στην εντατική προσπάθεια του απο-ανθρωπισμού του άλλου. Αξίζει λίγο να θυμηθούμε και την δική μας παράδοση – τι ήθελε να πετύχει ο Αισχύλος γράφοντας για τον “άλλο”, στο οικουμενικό και πανανθρώπινό του έργο, τους Πέρσες;»

«Η κατανόηση του “άλλου”, η ταύτιση με την συνθήκη του, και εν τέλει, η απομάκρυνση του εαυτού μας από το επίκεντρο της σκέψης μας και η ενασχόληση με το “άλλο”, δεν είναι πίεση, αλλά είναι μια ευκαιρία τόσο για βαθύτερο αναστοχασμό γύρω από τις ευθύνες μας, αλλά και διέξοδο για χαρά και λύτρωση όταν τις εκπληρώνουμε.»

«Φαίνεται ότι ο ανθρωπομορφισμός βοηθά στην αντίληψη ότι το φυτό δεν είναι κάτι “ξένο” αλλά όμοιο με μας. Η ελπίδα μας είναι ότι η απόδοση ανθρωπομορφικών χαρακτηριστικών σε ένα άλλο οργανισμό, μπορεί ίσως να μας βοηθήσει να τον καταλάβουμε καλύτερα, να τον συναισθανθούμε και άρα το αίτημα για φροντίδα να μη φαντάζει βάρος, αλλά πεδίο ευχάριστης άσκησης των ηθικών μας καθηκόντων.»

Στο Μπάρι με την τεχνολογία στην πλευρά του φυτού

Το εγχείρημα παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο ACM Symposium on Spatial User Interaction 2026, που πραγματοποιήθηκε στις 10 και 11 Οκτωβρίου στο Μπάρι της Ιταλίας. Η παρουσίαση έφερε τα ευρήματα στη συζήτηση για την «Ηθική της Φροντίδας» και για τις σχέσεις που διαμορφώνουμε με το περιβάλλον μας.

«Η παρουσίαση ήταν μια πιο τεχνική περιγραφή όσων σας είπα ήδη για το φυτό, καθώς και ο αναστοχασμός μας γύρω από τα ευρήματα, κάτω από ένα σχετικά σύγχρονο πλαίσιο ηθικής φιλοσοφίας που ονομάζεται “Ηθική της Φροντίδας – Care Ethics”. Αυτός ο αναστοχασμός μας βοήθησε να εξηγήσουμε τι πήγε καλά και τι όχι, και να βρούμε τρόπους να επεκτείνουμε τη δουλειά μας, δοκιμάζοντας στο μέλλον εναλλακτικές προσεγγίσεις.»

«Το συνέδριο έχει ως αντικείμενο τη μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπου με το χώρο, μέσω της τεχνολογίας. Συνήθως παρουσιάζονται εργασίες όπου η τεχνολογία επαυξάνει τις ικανότητες του ανθρώπου (π.χ. φορετά γυαλιά επαυξημένης ή εικονικής πραγματικότητας, φορετές και φορητές συσκευές κλπ). Εμείς γυρίσαμε το παράδειγμα αυτό ανάποδα, δίνοντας την τεχνολογία στο χώρο και αφήνοντας τον άνθρωπο εν πολλοίς αβοήθητο (θα μπορούσε η αλληλεπίδραση κάλλιστα να γίνεται με φωνή).»

«Οι ερωτήσεις που έγιναν μας βοήθησαν να καταλάβουμε ότι αυτή η “ανατροπή” είναι μια ευπρόσδεκτη νέα ματιά στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη χρήση της τεχνολογίας, αλλά χρειάζεται αρκετή προσπάθεια να πείσεις ότι η ανθρωπότητα έχει πολλά να κερδίσει, βγάζοντας λιγάκι τον εαυτό της, από το επίκεντρο της προσοχής.»

Το κόστος του πρωτοτύπου και τα διαφορετικά φυτά

Η κατασκευή μπορεί, σύμφωνα με τον κ. Κομνηνό, να προσαρμοστεί σε διαφορετικά είδη φυτών. Χρειάζεται μόνο να αλλάξουν τα όρια των μετρήσεων που ορίζουν τις «δυσάρεστες» συνθήκες για ένα φυτό, με βάση τις ανάγκες του κάθε είδους. Για το πρωτότυπο και το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής εκδοχής για το σπίτι, ο ίδιος αναφέρει:

«Ο εξοπλισμός είναι πολύ φθηνός, το συνολικό κόστος κατασκευής του πρωτοτύπου δεν ξεπέρασε τα 100 ευρώ. Φαντάζομαι ότι μια υλοποίηση κατάλληλη για την τοποθέτηση στο σπίτι μας, δεν θα ξεπερνούσε τα 20-30 ευρώ σε παραγωγή. Ωστόσο αν κάποιος επιθυμεί να αντιγράψει την υλοποίησή μας, όλες οι πληροφορίες και κώδικας υπάρχουν ανοικτά διαθέσιμα μέσα από τη διπλωματική του Δημήτρη, στο ψηφιακό αποθετήριο του Παν. Πατρών.»

Τα 20 έως 30 ευρώ είναι δική του εκτίμηση για το κόστος παραγωγής μιας μελλοντικής κατασκευής. Δεν αποτελούν τιμή πώλησης διαθέσιμου προϊόντος. Η διπλωματική εργασία του Δημητρίου Στασινού βρίσκεται στο αποθετήριο του Πανεπιστημίου Πατρών (σύνδεσμος: https://nemertes.library.upatras.gr/items/63bd3a1c-4bef-418d-b709-17d6101bbba2).

Η συνέχεια με έμπνευση από τους καλλιτέχνες του δρόμου

Η επόμενη μελέτη σχεδιάζεται γύρω από έναν διαφορετικό τρόπο να προσελκύεται η φροντίδα: ένα φυτό που θα μπορούσε να προσφέρει μια ευχάριστη εμπειρία, αντί να ζητά διαρκώς κάτι από τον άνθρωπο. Πρόκειται για κατεύθυνση που η ομάδα θέλει να διερευνήσει. Το αρχικό φυτό βρίσκεται σήμερα στο εργαστήριο, χωρίς τους αισθητήρες.

«Για φέτος, βασιζόμενος στις επεκτάσεις που έχει ήδη υλοποιήσει και ο Giovanni, θα δώσω μια διπλωματική που συνεχίζει την ιδέα, αυτή τη φορά μελετώντας μια διαφορετική προσέγγιση από το “ζητιάνεμα” της φροντίδας. Οι ιδέες που έχουμε βασίζονται στους καλλιτέχνες του δρόμου, που προσφέρουν διασκέδαση και ευχαρίστηση, χωρίς να ζητούν ρητά να τους δώσεις κάτι. Η μελέτη αυτή θα μας βοηθήσει να αξιοποιήσουμε και τις καλλιτεχνικές δυνατότητες της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως τη δημιουργία εικόνων, έμμετρου λόγου ή μουσικής.»

«Αν και θεωρώ ότι η καλλιτεχνική δημιουργία πρέπει να παραμείνει αποκλειστικά στα χέρια του ανθρώπου, νομίζω ότι εσωτερικά δικαιολογώ αυτό που σκέφτομαι να κάνουμε, επειδή την δημιουργία θα κάνει ένα φυτό, που μάλλον αλλιώς δεν θα είχε τη δυνατότητα να εκφραστεί με παρόμοιο τρόπο από μόνο του!»

«Το φυτό βρίσκεται στο εργαστήριό μας, στην φυσική του κατάσταση, χωρίς τους αισθητήρες πια. Ωστόσο ελπίζουμε σύντομα να εγκαταστήσουμε τα “αδελφάκια” του σε διάφορους χώρους του τμήματος, και να μπορέσετε να το δείτε από πρώτο χέρι!»

Ο ίδιος ο κ. Κομνηνός δεν ένιωσε ότι συνομιλούσε με ένα φυτό που τον καταλάβαινε. Η αλλαγή αντίληψης για εκείνον ήρθε μέσα από τον σχεδιασμό του πειράματος και την προσπάθεια να ερμηνεύσει όσα συνέβησαν.

«Για να πω την αλήθεια, όχι, δεν έπιασα τον εαυτό μου να νιώθω ότι μιλάω με ένα φυτό που με καταλαβαίνει, ίσως επειδή ξέρω πολύ καλά τι συμβαίνει στο παρασκήνιο. Πιάστηκαν όμως οι συμμετέχοντες στο πείραμά μας! Μπορώ να πω ότι η ίδια η εμπειρία συνομιλίας με το φυτό μάλλον δεν άλλαξε κάτι στο πώς προσέχω τα φυτά γύρω μου, άλλαξε όμως πολλά η διαδικασία της σκέψης γύρω από την προσέγγιση που έπρεπε να ακολουθήσουμε, και την ερμηνεία των ευρημάτων.»

«Συνήθως οι επιστήμονες της πληροφορικής ασχολούμαστε με το πώς μπορούμε να φτιάξουμε κάτι, και σπανιότερα με το αν πρέπει, ή τι νόημα έχει όταν φτιάχνουμε κάτι. Νομίζω ότι αυτή η νοοτροπία είναι ακατάλληλη όμως πια, σε ένα κόσμο όπου οι τεχνολογίες πληροφορικής ορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις ζωές μας.»

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News