Ξέρουν οι ναρκισσιστές ότι είναι ναρκισσιστές;
Οι έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά συχνά καταλαβαίνουν πώς φαίνονται στους άλλους, αλλά δεν θεωρούν απαραίτητα ότι αυτό είναι πρόβλημα
Ο ναρκισσισμός είναι από τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας που μπορούν να δυσκολέψουν έντονα τις ανθρώπινες σχέσεις. Η υπερβολική αίσθηση σπουδαιότητας, η ανάγκη για θαυμασμό, η αίσθηση ότι κάποιος δικαιούται ειδική μεταχείριση και η μειωμένη ενσυναίσθηση περιγράφονται συχνά ως βασικά στοιχεία της ναρκισσιστικής προσωπικότητας, ιδίως όταν μιλάμε για πιο έντονα και σταθερά μοτίβα συμπεριφοράς.
Το ερώτημα, όμως, που απασχολεί πολλούς στις προσωπικές, οικογενειακές ή επαγγελματικές σχέσεις είναι πιο συγκεκριμένο: οι ναρκισσιστές καταλαβαίνουν ότι έχουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά ή πιστεύουν πραγματικά ότι δεν κάνουν τίποτα λάθος;
Η απάντηση που δίνουν οι έρευνες είναι πιο σύνθετη από το «ναι» ή «όχι». Πολλοί άνθρωποι με υψηλά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά φαίνεται ότι έχουν επίγνωση ορισμένων πλευρών της συμπεριφοράς τους. Μπορεί να αναγνωρίζουν ότι είναι αλαζόνες, εγωκεντρικοί ή δύσκολοι για τους άλλους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θέλουν να αλλάξουν αυτά τα χαρακτηριστικά ή ότι τα βλέπουν ως μειονέκτημα.
Τι δείχνει η ερώτηση «είμαι ναρκισσιστής;»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα προέρχεται από τη μελέτη για την κλίμακα ενός ερωτήματος, γνωστή ως Single Item Narcissism Scale. Οι ερευνητές ζήτησαν από συμμετέχοντες να απαντήσουν πόσο τους ταιριάζει η φράση «είμαι ναρκισσιστής», εξηγώντας ότι με τον όρο εννοούν κάποιον εγωιστή, εγωκεντρικό και ματαιόδοξο.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι όσοι συμφωνούσαν περισσότερο με αυτή τη φράση έτειναν να έχουν υψηλότερες βαθμολογίες και σε πιο αναλυτικές κλίμακες μέτρησης ναρκισσισμού. Με απλά λόγια, αρκετοί άνθρωποι με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά δεν δυσκολεύονται απαραίτητα να αναγνωρίσουν ότι έχουν τέτοια στοιχεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια απλή ερώτηση αρκεί για διάγνωση. Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι κλινική διάγνωση και δεν ταυτίζεται με το να έχει κάποιος μερικά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά ή στιγμές εγωκεντρισμού. Η διάγνωση γίνεται από ειδικό ψυχικής υγείας, με βάση σταθερά μοτίβα συμπεριφοράς και τη συνολική επίδραση στη ζωή και στις σχέσεις του ανθρώπου.
Ξέρουν πώς τους βλέπουν οι άλλοι;
Άλλη έρευνα που εξέτασε την αυτοεικόνα και τη φήμη των ναρκισσιστικών ατόμων έδειξε ότι δεν φαίνεται να έχουν πλήρη άγνοια για το πώς τους αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Οι συμμετέχοντες με υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού είχαν πολύ θετική εικόνα για τον εαυτό τους, αλλά φάνηκε επίσης ότι καταλάβαιναν πως οι άλλοι μπορεί να μην τους βλέπουν τόσο θετικά όσο βλέπουν οι ίδιοι τον εαυτό τους.
Αυτό είναι κρίσιμο για τις σχέσεις. Το πρόβλημα δεν είναι πάντα ότι ένας άνθρωπος με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά δεν έχει καμία επίγνωση. Το πρόβλημα μπορεί να είναι ότι δίνει διαφορετικό βάρος στα πράγματα. Εκεί όπου ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να θεωρεί σημαντική την τρυφερότητα, τη συνεννόηση ή την αμοιβαιότητα, ο ναρκισσιστικός τρόπος σκέψης μπορεί να δίνει μεγαλύτερη αξία στο κύρος, στην εικόνα, στην επιβολή ή στην αναγνώριση.
Κύρος αντί για ζεστασιά
Οι μελέτες για τον ναρκισσισμό δείχνουν ότι τα ναρκισσιστικά άτομα συχνά αξιολογούν πολύ θετικά τον εαυτό τους σε χαρακτηριστικά που συνδέονται με την εξυπνάδα, την ελκυστικότητα, την εξωστρέφεια και την αποτελεσματικότητα. Αντίθετα, δεν φαίνεται να δίνουν την ίδια βαρύτητα σε χαρακτηριστικά όπως η καλοσύνη, η ζεστασιά ή η ενσυναίσθηση.
Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να γνωρίζει ότι φαίνεται αλαζόνας ή ψυχρός, αλλά να μη θεωρεί ότι αυτό είναι αρκετός λόγος για αλλαγή. Αν πιστεύει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά τον βοηθούν να κερδίζει θαυμασμό, έλεγχο, κοινωνική θέση ή επιρροή, μπορεί να τα βλέπει περισσότερο ως πλεονέκτημα παρά ως πρόβλημα.
Με αυτή την έννοια, η αυτογνωσία δεν οδηγεί πάντα σε αυτοκριτική. Κάποιος μπορεί να ξέρει ότι οι άλλοι τον θεωρούν δύσκολο, αλλά να πιστεύει ότι «έτσι πετυχαίνει», «έτσι επιβάλλεται» ή «έτσι ξεχωρίζει».
Τι σημαίνει αυτό στις σχέσεις
Στις σχέσεις, ο ναρκισσισμός μπορεί να γίνει ιδιαίτερα κουραστικός επειδή συχνά μεταφέρει το βάρος στον άλλον. Ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντι μπορεί να νιώθει ότι πρέπει συνεχώς να θαυμάζει, να προσέχει τι λέει, να αποφεύγει την κριτική ή να προσαρμόζεται στις ανάγκες του άλλου.
Όταν υπάρχει έντονη ανάγκη για θαυμασμό και ειδική μεταχείριση, η σχέση μπορεί να γίνει άνιση. Ο ένας ζητά επιβεβαίωση, προσοχή και αναγνώριση, ενώ ο άλλος μπορεί να μένει με την αίσθηση ότι οι δικές του ανάγκες υποτιμώνται ή αγνοούνται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δύσκολος, εγωκεντρικός ή απόμακρος άνθρωπος είναι ναρκισσιστής. Ούτε σημαίνει ότι κάθε σύγκρουση σε μια σχέση οφείλεται στον ναρκισσισμό. Η έννοια χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην καθημερινότητα, αλλά στην ψυχολογία έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο και χρειάζεται προσοχή, ειδικά όταν μιλάμε για διάγνωση.
Γιατί δεν αρκεί να το καταλαβαίνουν
Το πιο δύσκολο σημείο είναι ότι η επίγνωση δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγή. Ένας άνθρωπος με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά μπορεί να ξέρει ότι πληγώνει, κουράζει ή απομακρύνει τους άλλους, αλλά να μην το βιώνει ως κάτι που πρέπει να διορθώσει.
Αν το βασικό του κριτήριο είναι η εικόνα, η επιτυχία, το γόητρο ή το αίσθημα ανωτερότητας, τότε η συναισθηματική φθορά των άλλων μπορεί να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Γι’ αυτό και οι σχέσεις με έντονα ναρκισσιστικά μοτίβα συχνά δεν δυσκολεύονται μόνο από τη συμπεριφορά, αλλά και από την έλλειψη πραγματικής διάθεσης για αμοιβαία αλλαγή.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το ερώτημα δεν είναι μόνο «ξέρει τι κάνει;». Είναι και «τον ενδιαφέρει αρκετά ώστε να αλλάξει;».
Πότε χρειάζεται προσοχή
Αν κάποιος νιώθει ότι σε μια σχέση υποτιμάται συστηματικά, ότι οι ανάγκες του δεν ακούγονται, ότι δέχεται συνεχή κριτική ή ότι πρέπει διαρκώς να προσαρμόζεται για να μη δημιουργηθεί ένταση, το σημαντικό δεν είναι να βάλει μόνος του μια ταμπέλα στον άλλον.
Το πιο χρήσιμο είναι να δει πώς τον επηρεάζει αυτή η σχέση, ποια όρια χρειάζεται να βάλει και αν υπάρχει χώρος για πραγματική συνεννόηση. Σε περιπτώσεις έντονης ψυχολογικής πίεσης, επαναλαμβανόμενης υποτίμησης ή δυσκολίας να φύγει κάποιος από έναν επιβαρυντικό δεσμό, η βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να είναι σημαντική.
Ο ναρκισσισμός, λοιπόν, δεν είναι πάντα μια κατάσταση πλήρους άγνοιας. Οι έρευνες δείχνουν ότι αρκετοί άνθρωποι με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά μπορούν να αναγνωρίζουν πώς φαίνονται στους άλλους. Το κρίσιμο είναι ότι συχνά δεν αξιολογούν αυτά τα χαρακτηριστικά με τον ίδιο τρόπο που τα βιώνουν οι άνθρωποι γύρω τους. Για εκείνους μπορεί να συνδέονται με δύναμη, κύρος και αναγνώριση. Για τους άλλους, όμως, μπορεί να γίνονται πηγή κόπωσης, απόστασης και συναισθηματικής φθοράς.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Κουρκουμάς: Οφέλη, κίνδυνοι και τι να προσέξεις
- Παιδιά και διαδίκτυο: Τι σημαίνει υγιής χρήση και πότε χρειάζεται προσοχή
- «ChatGPT, βγάλε μου το μενού της εβδομάδας»: Πόσο ασφαλές είναι να εμπιστεύεσαι την Τεχνητή Νοημοσύνη για τη δίαιτά σου;
- Λαγοκέφαλος: Μύθοι και αλήθειες για το τοξικό ψάρι στις ελληνικές θάλασσες
- Το φαρμακείο διακοπών που χωράει σε ένα νεσεσέρ και μπορεί να σου λύσει τα χέρια
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
