Ένα «ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής» χωρίς τις ΗΠΑ: Η συμφωνία που αλλάζει τις ισορροπίες

Γιώτα Δημητρίου

Μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα σημαντική φράση βρίσκεται στον πυρήνα της Συμφωνίας Κοινής Άμυνας της Μέκκας: εάν δεχτεί ένοπλη επίθεση μία από τις τρεις χώρες που την υπέγραψαν, το πλήγμα θα αντιμετωπιστεί ως επίθεση εναντίον όλων.

Η δέσμευση ενώνει για πρώτη φορά σε κοινό αμυντικό πλαίσιο την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, τρεις χώρες με διαφορετικές δυνατότητες αλλά μεγάλη επιρροή στον μουσουλμανικό κόσμο.

Το σύμφωνο υπέγραψαν στη Μέκκα, στις 7 Αυγούστου 2026, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.

Η μία πρόταση που αλλάζει τα δεδομένα

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν συνέκρινε τη συμφωνία με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει ότι ένα πλήγμα εναντίον κράτους-μέλους αφορά ολόκληρη τη Συμμαχία.

Η σύγκριση είναι πολιτικά ισχυρή, αλλά η νέα συνθήκη δεν έχει ακόμη τις δομές του ΝΑΤΟ. Δεν διαθέτει κοινό στρατιωτικό αρχηγείο, οργανωμένο επιχειρησιακό σχέδιο ή προκαθορισμένες δυνάμεις που θα κινητοποιούνται σε περίπτωση κρίσης.

Οι τρεις κυβερνήσεις θα αποφασίζουν κατόπιν διαβουλεύσεων τι είδους στήριξη απαιτείται. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει πληροφορίες, στρατιωτικό εξοπλισμό, αντιαεροπορική προστασία, επιμελητεία ή αποστολή δυνάμεων.

Επομένως, η επίθεση σε ένα μέλος ενεργοποιεί πολιτική υποχρέωση βοήθειας, όχι απαραίτητα αυτόματη είσοδο των άλλων δύο σε πόλεμο.

Τι φέρνει κάθε χώρα στο κοινό σχήμα

Η Σαουδική Αραβία προσφέρει στο νέο τρίγωνο το οικονομικό βάρος, την ενεργειακή επιρροή και τη δυνατότητα χρηματοδότησης μεγάλων εξοπλιστικών και βιομηχανικών προγραμμάτων.

Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και μία ισχυρή αμυντική βιομηχανία, με εμπειρία στην κατασκευή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, πυραυλικών συστημάτων, πολεμικών πλοίων και στρατιωτικών ηλεκτρονικών.

Το Πακιστάν προσθέτει μεγάλες ένοπλες δυνάμεις, πολεμική εμπειρία και το ιδιαίτερο βάρος της μοναδικής μουσουλμανικής χώρας που διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο.

Η συμφωνία, πάντως, δεν προβλέπει ότι τα πακιστανικά πυρηνικά όπλα καλύπτουν αυτομάτως την Τουρκία ή τη Σαουδική Αραβία. Το Ισλαμαμπάντ έχει απορρίψει ανάλογες ερμηνείες και δεν έχει ανακοινώσει επέκταση της πυρηνικής του αποτροπής στους εταίρους του.

Γιατί η συμφωνία υπογράφηκε τώρα

Η νέα δομή δημιουργείται σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφερειακή σύγκρουση έχει περάσει από τη Γάζα και τον Λίβανο στη Συρία, στο Ιράν, στον Περσικό Κόλπο και στις βασικές θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας.

Οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, πλοία και κρίσιμες υποδομές έδειξαν στα κράτη του Κόλπου ότι ακόμη και οι υψηλές στρατιωτικές δαπάνες και η παρουσία αμερικανικών βάσεων δεν εξαλείφουν τον κίνδυνο ενός άμεσου πλήγματος.

Η Σαουδική Αραβία δεν διακόπτει τη στρατιωτική της συνεργασία με την Ουάσινγκτον, όπως και η Τουρκία δεν εγκαταλείπει το ΝΑΤΟ. Οι δύο χώρες, όμως, αποκτούν ένα δεύτερο επίπεδο προστασίας, το οποίο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις των ΗΠΑ.

Συνεργάζονταν πριν από τις υπογραφές

Η κοινή συνθήκη έρχεται να οργανώσει στρατιωτικές σχέσεις που είχαν ήδη αναπτυχθεί.

Το Πακιστάν έχει στείλει στη Σαουδική Αραβία περίπου 8.000 στρατιωτικούς, καθώς και μαχητικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα αεράμυνας. Σαουδική Αραβία και Πακιστάν είχαν επίσης συνάψει διμερή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας.

Το Ριάντ έχει προχωρήσει σε μεγάλες αγορές τουρκικών οπλικών συστημάτων, ενώ Τουρκία και Πακιστάν συνεργάζονται στην εκπαίδευση προσωπικού, στη ναυπηγική και σε προγράμματα στρατιωτικής τεχνολογίας.

Αυτό που αλλάζει πλέον είναι ότι οι επιμέρους συνεργασίες συνδέονται με μία κοινή δέσμευση.

Το μήνυμα προς το Ισραήλ

Το σύμφωνο δεν κατονομάζει εχθρό. Οι τρεις χώρες τονίζουν ότι έχει αποκλειστικά αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους.

Παρά τις διαβεβαιώσεις, η συμφωνία επηρεάζει και τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Ισραήλ, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις σε διαφορετικές χώρες της περιοχής.

Η ερευνήτρια του Βασιλικού Ινστιτούτου Ενωμένων Υπηρεσιών Μπουρτσού Οζτσελίκ εκτίμησε ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να περιορίσει την ιρανική επιρροή, αλλά συγχρόνως να δημιουργήσει αποτρεπτικό βάρος απέναντι στην ισραηλινή στρατιωτική δράση.

Η ύπαρξη της συμφωνίας δεν σημαίνει ότι οι τρεις χώρες σχεδιάζουν πόλεμο με το Ισραήλ. Αυξάνει, όμως, τον αριθμό των παραγόντων που θα πρέπει να υπολογιστούν πριν από μία επιχείρηση εναντίον κάποιου από τα μέλη της.

Γιατί το Ιράν δεν την απορρίπτει

Η πρώτη επίσημη τοποθέτηση της Τεχεράνης ήταν προσεκτικά θετική.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ δήλωσε ότι το Ιράν δεν θεωρεί πως το σύμφωνο στρέφεται εναντίον του. Παρουσίασε, μάλιστα, την εξέλιξη ως ένδειξη ότι οι χώρες της περιοχής αναζητούν λύσεις ασφαλείας που βασίζονται περισσότερο στις δικές τους δυνατότητες.

Η ιρανική κυβέρνηση έθεσε ως βασική προϋπόθεση ο μηχανισμός να είναι συμπεριληπτικός και να μη μετατραπεί σε κλειστό μέτωπο αποκλεισμού της Τεχεράνης.

Η Αίγυπτος στο τραπέζι της διεύρυνσης

Η συμφωνία μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν προστεθούν νέα μέλη.

Ο Χακάν Φιντάν αποκάλυψε ότι ο Ερντογάν επιθυμεί τη διεύρυνση του σχήματος και ανέφερε την Αίγυπτο ως πιθανή υποψήφια, μόλις ολοκληρωθούν οι απαραίτητες τεχνικές συζητήσεις.

Η συμμετοχή του Καΐρου θα πρόσθετε μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, καθώς και τον έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου.

Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Πακιστάν και Αίγυπτος συνεργάζονται ήδη στο σχήμα R4, το οποίο δημιουργήθηκε για τον συντονισμό τους απέναντι στις περιφερειακές κρίσεις.

Το επόμενο βήμα θα δείξει τις πραγματικές δυνατότητες

Το σύμφωνο θα αποκτήσει μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία και υπουργική επιτροπή, στην οποία θα συμμετέχουν εκπρόσωποι των τριών κρατών.

Η πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής θα καθορίσει τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τα επίπεδα στρατιωτικής συνδρομής και τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται επιθέσεις από κράτη ή ένοπλες οργανώσεις.

Μέχρι την ολοκλήρωση αυτών των αποφάσεων, η Συμφωνία της Μέκκας αποτελεί κυρίως μία πολιτική εγγύηση αλληλεγγύης και αποτροπής, χωρίς ακόμη να διαθέτει τους αυτοματοποιημένους στρατιωτικούς μηχανισμούς του ΝΑΤΟ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Η αντίδραση της Τεχεράνης για τη συμφωνία της Μέκκας
• Στο τελικό στάδιο η συμφωνία Ιραν-Ομαν, τι θα γίνει με τα στενά του Ορμούζ
• Ιράν: Κλειστό το Στενό του Ορμούζ μέχρι να γίνουν δεκτοί οι όροι μας!
• Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Το πρώτο βίντεο που τον δείχνει ζωντανό αλλά κανείς δεν ξέρει πότε τραβήχτηκε
• Γάζα: Επίδειξη δύναμης του Νετανιάχου απέναντι στον Τραμπ

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News