Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν: Βιντεοσκόπησε την καρδιά του και γύρισε κόντρα στον αλγόριθμο

Η κάμερα κοιτάζει μια καρδιά που χτυπά. Ένα χειρουργικό εργαλείο ανοίγει τον μυ, οι βελόνες περνούν μέσα του και η επέμβαση συνεχίζεται.

Θα μπορούσε να είναι σκηνή από ταινία του Νίκολας Βίντινγκ Ρεφν, του σκηνοθέτη που έχει γεμίσει το σινεμά του με ακρωτηριασμούς, βία, νέον και σώματα στα όριά τους. Μόνο που αυτή τη φορά η καρδιά είναι δική του.

Ο Δανός δημιουργός του Drive, του Only God Forgives και του The Neon Demon ζήτησε να καταγραφεί σε βίντεο η επέμβαση καρδιάς που υποβλήθηκε το 2023. Το νοσοκομείο αρχικά αρνήθηκε και τελικά δέχθηκε. Ο ίδιος σήμερα δείχνει το υλικό από το κινητό του, μετατρέποντας ακόμη και την προσωπική του ιατρική περιπέτεια σε εικόνα.

Όμως το πιο ενδιαφέρον στην ιστορία δεν είναι ότι ο Ρεφν ήθελε κάμερα μέσα στο χειρουργείο. Είναι όσα είχαν συμβεί πριν φτάσει εκεί.

Η στιγμή που δεν ήθελε πια να κάνει ταινίες

Το καλοκαίρι του 2023 ο Ρεφν εργαζόταν στην Ιταλία σε καμπάνια της Prada όταν άρχισε να αισθάνεται έντονη κόπωση. Επιστρέφοντας στην Κοπεγχάγη, οι γιατροί διαπίστωσαν σοβαρό πρόβλημα σε βαλβίδα της καρδιάς του, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνεται αίμα στους πνεύμονές του. Όπως περιγράφει ο ίδιος στη συνέντευξή του στον Guardian, η κατάσταση ήταν απειλητική για τη ζωή του.

Ακόμη και πριν από τη διάγνωση, όμως, υπήρχε ένα διαφορετικό πρόβλημα.

Στα 50 του, λέει, είχε χάσει την επιθυμία να σκηνοθετεί. Η «δημιουργική φλόγα» που θυμόταν από τα νεότερα χρόνια του είχε σβήσει και δεν ήξερε τι ήθελε να κάνει με το υπόλοιπο της ζωής του. Η εγχείρηση, η ανάρρωση που κράτησε μήνες και η αίσθηση ότι απέφυγε τον θάνατο έγιναν για εκείνον ένα είδος επανεκκίνησης.

Δεν χρειάζεται να δεχθεί κανείς όλη τη σχεδόν μεταφυσική αφήγηση με την οποία ο ίδιος περιγράφει την εμπειρία του. Ο Ρεφν υπήρξε πάντοτε εξαιρετικά ικανός στο να μετατρέπει τον εαυτό του σε μέρος του έργου του.

Το αποτέλεσμα, πάντως, είναι συγκεκριμένο: δέκα χρόνια μετά το The Neon Demon, επιστρέφει σε μεγάλου μήκους ταινία. Στο ενδιάμεσο είχε σκηνοθετήσει τις σειρές Too Old to Die Young και Copenhagen Cowboy, αλλά το Her Private Hell είναι η πρώτη κινηματογραφική του δουλειά μετά το 2016.

Μια κόρη, ένας πατέρας και μια πόλη μέσα στην ομίχλη

Το Her Private Hell δεν μοιάζει με ταινία ανθρώπου που αποφάσισε μετά από μια περιπέτεια υγείας να γίνει πιο ήσυχος.

Η Σόφι Θάτσερ υποδύεται την Elle, μια νεαρή γυναίκα που αναζητά τον πατέρα της μέσα σε μια παράξενη, φουτουριστική μητρόπολη την οποία καταπίνει μια μυστηριώδης ομίχλη. Παράλληλα, ο Charles Melton εμφανίζεται ως Private K, ένας Αμερικανός στρατιώτης που προσπαθεί να σώσει τη δική του κόρη από μια εκδοχή της Κόλασης. Η ταινία κινείται ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα πραγματικότητας, όνειρο, επιστημονική φαντασία, τρόμο, camp και βίαιη παρωδία.

Η σχέση πατέρα και κόρης δεν μπήκε τυχαία στην ιστορία. Ο Ρεφν συνδέει ευθέως τον Private K με τη δική του οικογένεια και με τη σκέψη ότι η μικρότερη κόρη του ήταν ακόμη παιδί όταν ο ίδιος βρέθηκε αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο να πεθάνει. Το χειρουργείο δεν μεταφέρθηκε λοιπόν αυτούσιο στην ταινία. Μεταμορφώθηκε σε μια ιστορία ενός πατέρα που προσπαθεί να φτάσει στην κόρη του.

Κάπου εκεί αρχίζει και η δεύτερη μάχη του.

Όχι με την καρδιά του, αλλά με τον αλγόριθμο.

«Εχθρός του αλγορίθμου»

Ο Ρεφν λέει ότι όταν ξεκινούσε, τη δεκαετία του ’90, έβλεπε τον εαυτό του σαν έναν κινηματογραφικό Sex Pistol που ήθελε να ενοχλεί το σύστημα. Σήμερα θεωρεί ότι το «σύστημα» έχει αλλάξει: social media, AI και οι τεχνολογικές πλατφόρμες έχουν πάρει τη θέση του παλιού αντιπάλου.

Για το Her Private Hell χρησιμοποιεί μια φράση που μάλλον θα ακολουθεί την ταινία παντού: «ο εχθρός του αλγορίθμου».

Ο συλλογισμός του είναι ότι η ταινία δεν μπορεί εύκολα να ταξινομηθεί. Τη χαρακτηρίζει ουσιαστικά «πέντε ταινίες μέσα σε μία» και υποστηρίζει ότι, σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της σύγχρονης ψυχαγωγίας που μπορεί να καταναλώνεται ενώ ο θεατής κοιτά παράλληλα το κινητό του, το δικό του σινεμά απαιτεί πλήρη προσοχή. Φτάνει μάλιστα να δηλώσει ότι πρόκειται για μια ταινία που η AI «δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει».

Εκεί η δήλωση γίνεται πιο ενδιαφέρουσα από το ίδιο το σύνθημα.

Γιατί το Her Private Hell δεν είναι ταινία για την τεχνητή νοημοσύνη. Δεν υπάρχει κάποιος αλγόριθμος ως κακός της ιστορίας. Αυτό που απορρίπτει ο Ρεφν είναι η λογική που θέλει το πολιτιστικό προϊόν εύκολα αναγνωρίσιμο, κατηγοριοποιήσιμο και καταναλώσιμο.

Και ίσως εδώ υπάρχει και η μεγαλύτερη ειρωνεία: το «anti-algorithm» είναι από μόνο του μια εξαιρετικά αποτελεσματική ταυτότητα μάρκετινγκ.

Στην εποχή που σχεδόν κάθε ταινία προσπαθεί να περιγραφεί μέσα σε λίγες λέξεις ώστε να βρει το κοινό της, ο Ρεφν έχει βρει μια εξίσου σύντομη φράση για να πουλήσει ακριβώς το αντίθετο.

Μια ταινία που ήδη χωρίζει τους θεατές

Αν ο στόχος ήταν η ομοφωνία, μέχρι στιγμής δεν επετεύχθη.

Αν ο στόχος ήταν η διαφωνία, τα πράγματα πηγαίνουν πολύ καλύτερα.

Η ταινία παρουσιάστηκε εκτός διαγωνιστικού προγράμματος στο Φεστιβάλ των Καννών και οι αντιδράσεις κινούνται από τον ενθουσιασμό για την οπτική της τόλμη μέχρι την κατηγορία ότι κάτω από το νέον, τη βία και το στιλ υπάρχει ελάχιστη δραματουργική ουσία. Το Sight and Sound στάθηκε ακριβώς σε αυτή την αντίφαση, μιλώντας για εντυπωσιακή εικόνα αλλά εξαιρετικά λεπτούς χαρακτήρες, ενώ ο Peter Bradshaw στον Guardian αντιμετώπισε θετικότερα την παράξενη, ονειρική κατασκευή της.

Η διαίρεση φαίνεται και στους συγκεντρωτικούς δείκτες: αυτή τη στιγμή το Her Private Hell βρίσκεται στο 41% στο Rotten Tomatoes με περισσότερες από 100 κριτικές, ενώ το Metacritic το τοποθετεί στη ζώνη των μικτών κριτικών.

Ο Ρεφν δεν δείχνει να ενοχλείται. Αντιθέτως, λέει ότι θα τον απογοήτευε μια ταινία που θα άρεσε σε όλους. Προτιμά, όπως υποστηρίζει, δύο ανθρώπους να βγαίνουν από την αίθουσα και να διαφωνούν έντονα γι’ αυτό που μόλις είδαν.

Σε αυτό τουλάχιστον, το Her Private Hell φαίνεται να πετυχαίνει τον στόχο του.

Η ταινία έχει ήδη κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ, ενώ στις 23 Σεπτεμβρίου βγαίνει στις γαλλικές αίθουσες και στις 25 Σεπτεμβρίου στη Βρετανία.

Ο Ρεφν, πάντως, επιστρέφει στο σινεμά έχοντας μαζί του ένα πραγματικό βίντεο της καρδιάς του να ανοίγει πάνω στο χειρουργικό τραπέζι και μια ταινία που αρνείται ότι θέλει να χωρέσει σε κουτάκια. Το αν αυτή η άρνηση είναι πράγματι αντίσταση στον αλγόριθμο ή απλώς η τελευταία εκδοχή της πολύ προσεκτικά κατασκευασμένης περσόνας του, μένει στον θεατή.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News