Ο Κάφκα δεν πέθανε: Ζει σε κάθε αίτηση, κωδικό και αναμονή
Στις 3 Ιουλίου 1883 γεννήθηκε ο Φραντς Κάφκα, αλλά ο κόσμος του μοιάζει σήμερα παράξενα οικείος. Τον συναντάμε σε κάθε αίτηση που κολλάει, σε κάθε κωδικό που λήγει, σε κάθε πλατφόρμα που ζητά ξανά το ίδιο αρχείο χωρίς να εξηγεί τι πήγε στραβά. Από τη «Δίκη» μέχρι το τελευταίο «δοκιμάστε αργότερα», η καθημερινότητα απέκτησε τη δική της καφκική εκδοχή.
Ο Φραντς Κάφκα γεννήθηκε στην Πράγα στις 3 Ιουλίου 1883. Έγραψε για ανθρώπους παγιδευμένους σε κόσμους που δεν εξηγούνται, σε μηχανισμούς που δεν απαντούν, σε κανόνες που αλλάζουν χωρίς κανείς να τους ανακοινώνει. Έναν αιώνα μετά, το όνομά του μοιάζει λιγότερο με λογοτεχνική αναφορά και περισσότερο με καθημερινή διάγνωση.
Ο Κάφκα ζει κάθε φορά που μια αίτηση κολλάει χωρίς λόγο. Κάθε φορά που ένας κωδικός λήγει, ενώ μόλις τον άλλαξες. Κάθε φορά που μια πλατφόρμα ζητά να ανεβάσεις ξανά το ίδιο αρχείο, σε σωστή μορφή, με σωστό μέγεθος, σε σωστό πεδίο, μέχρι να αρχίσεις να αμφιβάλλεις όχι για το σύστημα, αλλά για τον εαυτό σου.
Κάπου ανάμεσα στο «η συνεδρία σας έληξε», στο «δοκιμάστε αργότερα» και στο «το αίτημά σας βρίσκεται υπό επεξεργασία», η λέξη «καφκικό» βρήκε τον πιο φυσικό της χώρο.
Η γραφειοκρατία απέκτησε οθόνη
Ο Κάφκα έγραψε τη «Δίκη», τον «Πύργο», τη «Μεταμόρφωση». Έργα γεμάτα από ήρωες που προσπαθούν να καταλάβουν τι τους συμβαίνει, ποιος αποφασίζει γι’ αυτούς, σε ποια πόρτα πρέπει να χτυπήσουν, ποια κατηγορία τούς βαραίνει, ποιος κρατά τελικά την απάντηση. Τα μυθιστορήματά του «Η Δίκη» και «Ο Πύργος» συγκαταλέγονται στα βασικά έργα του, μαζί με τη «Μεταμόρφωση».
Διαβάστε επίσης: Ο ξυπόλυτος influencer της Πάτρας: Ο Καραγκιόζης ήταν viral πριν το TikTok
Σήμερα η πόρτα έγινε login. Ο διάδρομος έγινε help desk. Ο υπάλληλος πίσω από το γκισέ έγινε αυτοματοποιημένο μήνυμα. Η αναμονή δεν έχει πια καρέκλες, έχει περιστρεφόμενο κυκλάκι στην οθόνη.
Ο άνθρωπος παραμένει στο ίδιο σημείο: μπροστά σε έναν μηχανισμό που ζητά συμμόρφωση, υπομονή και επανάληψη.
Ανοίγεις μια εφαρμογή για να λύσεις κάτι απλό. Σε οδηγεί σε δεύτερη σελίδα. Μετά σε τρίτη. Μετά σε ταυτοποίηση. Μετά σε κωδικό μιας χρήσης. Μετά σε μήνυμα που αργεί. Μετά σε λάθος που δεν περιγράφεται. Στο τέλος έχεις ξεχάσει τι ήθελες να κάνεις. Θυμάσαι μόνο ότι κάτι δεν πήγε καλά και ότι μάλλον φταις εσύ.
Αυτό είναι το πιο ύπουλο σημείο της καφκικής εμπειρίας: ο παραλογισμός φοράει τη στολή της κανονικότητας.
Ο πολίτης απέναντι στο «σύστημα»
Η λέξη «Kafkaesque» χρησιμοποιείται διεθνώς για καταστάσεις παράλογες, εφιαλτικά περίπλοκες ή ακατανόητες, με τη Merriam-Webster να τη συνδέει ακριβώς με αυτό το σκοτεινά μπερδεμένο, αλλόκοτο και παράλογο στοιχείο.
Στην καθημερινότητα, η λέξη δεν χρειάζεται λεξικό. Την καταλαβαίνεις όταν έχεις όλα τα δικαιολογητικά και πάλι λείπει ένα. Όταν η υπηρεσία σε στέλνει σε άλλη υπηρεσία. Όταν η άλλη υπηρεσία σε γυρίζει στην πρώτη. Όταν κανείς δεν σου λέει «όχι», κανείς δεν σου λέει «ναι», κανείς δεν σου λέει καθαρά τι πρέπει να κάνεις.
Η πιο σύγχρονη εκδοχή του Κάφκα δεν βρίσκεται απαραίτητα σε ένα σκοτεινό δικαστήριο. Μπορεί να βρίσκεται σε ένα email με αριθμό πρωτοκόλλου. Σε μια αίτηση που «εκκρεμεί». Σε μια τηλεφωνική αναμονή με μουσική που επαναλαμβάνεται τόσο πολύ, ώστε αρχίζεις να σκέφτεσαι πως η ζωή σου πήρε λάθος στροφή κάπου ανάμεσα στο 2 και στο 3 του μενού επιλογών.
Και το αστείο, αν αντέχει κανείς να γελάσει, είναι πως όλα αυτά παρουσιάζονται ως ευκολία. Ψηφιακή εξυπηρέτηση. Ταχύτερη διαδικασία. Λιγότερη ταλαιπωρία. Μετά περνάς μισή ώρα για να αποδείξεις ότι είσαι εσύ, άλλη μισή για να βρεις το σωστό πεδίο και ακόμη λίγη για να καταλάβεις πως το σύστημα δεν δέχεται το αρχείο επειδή έχει λάθος όνομα.
Η μικρή μεταμόρφωση της ημέρας
Η «Μεταμόρφωση» ξεκινά με έναν άνθρωπο που ξυπνά και έχει γίνει κάτι άλλο. Η δική μας εκδοχή είναι λιγότερο θεαματική. Ξυπνάς άνθρωπος και μέχρι το μεσημέρι έχεις γίνει χρήστης, υπόχρεος, αιτών, αριθμός, πεδίο, επισυναπτόμενο.
Η ταυτότητα μικραίνει μέσα στη διαδικασία. Το όνομα χωρά σε κουτάκι. Το πρόβλημα χωρά σε φόρμα. Η αγωνία χωρά σε αριθμό αιτήματος. Όλα μοιάζουν τακτοποιημένα, μέχρι να χρειαστεί να τα ζήσεις.
Εκεί ο Κάφκα επιστρέφει. Στην αίσθηση πως ο κόσμος έχει κανόνες, αλλά κανείς δεν τους ξέρει πλήρως. Στην υποψία πως η απάντηση υπάρχει κάπου, μα δεν είναι βέβαιο ότι προορίζεται για εσένα. Στην κούραση που φέρνει ένα εμπόδιο όταν δεν μπορείς ούτε να το ονομάσεις σωστά.
Το παράλογο έγινε ρουτίνα
Ο Κάφκα παραμένει τόσο σημερινός επειδή δεν περιέγραψε απλώς τη γραφειοκρατία. Έπιασε κάτι βαθύτερο: την αμηχανία του ανθρώπου μπροστά σε έναν κόσμο που λειτουργεί, αλλά δεν εξηγείται. Έναν κόσμο όπου το λάθος μπορεί να σε αφορά χωρίς να το έχεις κάνει. Όπου η διαδικασία έχει μεγαλύτερη σημασία από τον άνθρωπο που βρίσκεται μπροστά της.
Αυτό το αναγνωρίζουμε παντού. Στις αιτήσεις, στις πλατφόρμες, στα εργασιακά email, στις τράπεζες, στα call centers, στις ουρές, στις οδηγίες που μοιάζουν απλές μόνο σε εκείνον που τις έγραψε.
Η λέξη «καφκικό» έμεινε επειδή μας χρειάζεται. Είναι ένας σύντομος τρόπος να περιγράψουμε εκείνη τη στιγμή που η λογική σηκώνει τα χέρια ψηλά και η καθημερινότητα συνεχίζει ατάραχη, σαν να μη συμβαίνει τίποτα περίεργο.
Ο Κάφκα γεννήθηκε στις 3 Ιουλίου του 1883. Πέθανε το 1924. Το σύμπαν που περιέγραψε, πάλι, βρήκε τρόπο να επιβιώσει.
Σήμερα δεν φορά πάντα σκοτεινό παλτό, ούτε περιμένει σε κάποιο δικαστικό γραφείο. Μπορεί να εμφανιστεί σε μια οθόνη κινητού, σε ένα ξεχασμένο password, σε μια αίτηση που δεν προχωρά, σε μια αναμονή χωρίς πρόσωπο.
Και κάπως έτσι, ο Κάφκα δεν πέθανε. Απλώς απέκτησε κωδικούς πρόσβασης.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
