Ο Μητσιάς και οι διάσημες απαγορεύσεις τραγουδιών: Ποιος έχει τον τελευταίο λόγο;

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ο Μανώλης Μητσιάς στάθηκε στο αρχαίο θέατρο Δίου και απήγγειλε τον «Γιάννη τον φονιά» χωρίς τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Για πρώτη φορά ύστερα από σχεδόν μισό αιώνα, η φωνή που συνδέθηκε με το τραγούδι δεν είχε την άδεια να το ερμηνεύσει.

Η σκηνή αυτή πρόσθεσε μία ακόμη υπόθεση στις πολυσυζητημένες απαγορεύσεις τραγουδιών. Ο δημιουργός, ο κληρονόμος ή ο δικαιούχος ενός έργου διαθέτει συγκεκριμένες εξουσίες πάνω στη δημόσια εκτέλεσή του. Ο ερμηνευτής μπορεί να έχει κάνει ένα τραγούδι γνωστό, να το έχει τραγουδήσει χιλιάδες φορές και να έχει ταυτιστεί μαζί του, χωρίς να αποκτά αυτομάτως τον έλεγχο του ίδιου του έργου.

Η απαγγελία του «Γιάννη του φονιά» στο Δίον

Η συναυλία «Τα καλοτάξιδα τραγούδια του Νίκου Γκάτσου» πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 26 Ιουλίου. Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε στη σκηνή η Αγαθή Δημητρούκα, διαχειρίστρια του έργου του Γκάτσου και επιμελήτρια του προγράμματος, η πλευρά του Γιώργου Χατζιδάκι δεν έδωσε άδεια για τη δημόσια εκτέλεση έργων του Μάνου Χατζιδάκι.

Ως αιτιολογία αναφέρθηκε η ανακήρυξη του 2026 σε αφιερωματικό έτος για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του συνθέτη και ο σχεδιασμός συγκεκριμένων εκδηλώσεων από την πλευρά που διαχειρίζεται το έργο του. Το Υπουργείο Πολιτισμού είχε πράγματι ανακηρύξει επισήμως το 2026 «Αφιερωματικό Έτος Μάνος Χατζιδάκις». Σύμφωνα, ωστόσο, με απάντηση του υπουργείου που δημοσιεύθηκε μετά το περιστατικό, η ανακήρυξη δεν μεταβάλλει από μόνη της το ισχύον καθεστώς διαχείρισης και αδειοδότησης των έργων.

Ο Μητσιάς απήγγειλε τους στίχους και οι θεατές άρχισαν να τραγουδούν. Αργότερα χαρακτήρισε το περιστατικό «πολύ λυπηρό», αναφέροντας ότι προσπάθησε χωρίς αποτέλεσμα να επικοινωνήσει με την άλλη πλευρά. Η μακρόχρονη σχέση του με το έργο των Χατζιδάκι και Γκάτσου έκανε την απαγόρευση ακόμη πιο ηχηρή.

Ο μουσικός «εμφύλιος» του 1984

Η πιο μεγάλη ανάλογη σύγκρουση στο ελληνικό τραγούδι είχε ξεσπάσει την άνοιξη του 1984. Μια ομάδα δημιουργών, με επικεφαλής τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη, απαγόρευσε στον Γιώργο Νταλάρα, τη Χάρι Αλεξίου και τη Δήμητρα Γαλάνη να ερμηνεύουν τα έργα της.

Μάνος Χατζιδάκις και Μίκης Θεοδωράκης

Αιτία ήταν η αντιπαράθεση γύρω από το σχέδιο νόμου για τα συγγενικά δικαιώματα των ερμηνευτών. Στη σύγκρουση συμμετείχαν επίσης σημαντικοί συνθέτες, ανάμεσά τους οι Σταύρος Ξαρχάκος, Γιάννης Μαρκόπουλος, Γιάννης Σπανός, Σταύρος Κουγιουμτζής και Μίμης Πλέσσας.

Χάρις Αλεξίου και Δήμητρα Γαλάνη

Η απαγόρευση επηρέασε τις κοινές εμφανίσεις Νταλάρα και Αλεξίου στο Θέατρο Τέντα και οδήγησε την υπόθεση στα δικαστήρια. Η παρέμβαση στιχουργών και συνδημιουργών, οι οποίοι έδιναν τη δική τους άδεια για την εκτέλεση των τραγουδιών, φανέρωσε πόσο σύνθετη γίνεται η διαχείριση ενός έργου με περισσότερους δικαιούχους. Η απαγόρευση τελικά ήρθη και οι καλλιτέχνες συνεργάστηκαν ξανά τα επόμενα χρόνια. Η αναλυτική ιστορία της σύγκρουσης επανήλθε στην επικαιρότητα μετά το περιστατικό στο Δίον.

Τα 45 τραγούδια του Μουκίδη στον Σφακιανάκη

Το 2018 ο Γιώργος Μουκίδης προχώρησε σε εξώδικη δήλωση προς τον Νότη Σφακιανάκη, επιχειρώντας να του απαγορεύσει τη δημόσια εκτέλεση 45 τραγουδιών που είχε γράψει για εκείνον.

Νότης Σφακιανάκης και Γιώργος Μουκίδης

Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν μεγάλες επιτυχίες, όπως τα «Δεν υπάρχεις», «Εγώ», «Όπως» και «Χαράματα». Ο συνθέτης συνέδεε την απόφασή του με δημόσιες τοποθετήσεις του τραγουδιστή και ειδικότερα με όσα είχαν προηγηθεί σε συναυλία στα Τίρανα. Η υπόθεση προκάλεσε τότε συζήτηση και για τη δυνατότητα ενός δημιουργού να επιβάλει προσωπική απαγόρευση σε έναν ερμηνευτή, όταν τα έργα του εκπροσωπούνται μέσω οργανισμού συλλογικής διαχείρισης. Το εξώδικο κατονόμαζε και τα 45 τραγούδια.

Οι απαγορεύσεις τραγουδιών στο εξωτερικό

Στο εξωτερικό οι αντίστοιχες συγκρούσεις περνούν συχνότερα μέσα από δισκογραφικά συμβόλαια, δικαιώματα ηχογραφήσεων και άδειες τηλεοπτικής μετάδοσης.

Το 2019 η Τέιλορ Σουίφτ κατηγόρησε την πρώην δισκογραφική της Big Machine και τους Σκοτ Μπορτσέτα και Σκούτερ Μπράουν ότι επιχειρούσαν να εμποδίσουν την παρουσίαση παλαιότερων τραγουδιών της στα American Music Awards. Η εταιρεία αρνήθηκε ότι είχε απαγορεύσει τη ζωντανή εμφάνιση, ενώ η διαφωνία αφορούσε κυρίως την τηλεοπτική καταγραφή και αναμετάδοσή της, η οποία μπορούσε να θεωρηθεί νέα ηχογράφηση. Η εμφάνιση πραγματοποιήθηκε τελικά κανονικά. Η δημόσια αντιπαράθεση καταγράφηκε τότε αναλυτικά από το Pitchfork. Το 2025 η Σουίφτ απέκτησε την κυριότητα των master recordings των πρώτων έξι άλμπουμ της.

Διαφορετική μορφή είχε η άρνηση της Ντόλι Πάρτον να επιτρέψει στον Έλβις Πρίσλεϊ να ηχογραφήσει το «I Will Always Love You». Ο μάνατζερ του Έλβις, συνταγματάρχης Τομ Πάρκερ, απαίτησε το μισό των εκδοτικών δικαιωμάτων. Η Πάρτον αρνήθηκε, προστατεύοντας ένα από τα σημαντικότερα έργα του καταλόγου της. Η υπόθεση αφορούσε άδεια ηχογράφησης και απέδειξε πόσο καθοριστική μπορεί να αποδειχθεί η κατοχή των εκδοτικών δικαιωμάτων. Η ίδια έχει αφηγηθεί την απόφασή της.

Το τραγούδι, η ερμηνεία και τα δικαιώματα

Η μουσική, οι στίχοι, η ερμηνεία και η συγκεκριμένη ηχογράφηση αποτελούν διαφορετικά επίπεδα δικαιωμάτων. Ο συνθέτης και ο στιχουργός ελέγχουν το έργο τους, ενώ ο τραγουδιστής διαθέτει συγγενικά δικαιώματα πάνω στη δική του ερμηνεία.

Για τη δημόσια εκτέλεση ενός προστατευόμενου μουσικού έργου απαιτείται η σχετική άδεια και η καταβολή των προβλεπόμενων δικαιωμάτων, όπως εξηγεί ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Η δυνατότητα επιβολής απαγόρευσης σε συγκεκριμένο ερμηνευτή εξαρτάται από τον τρόπο διαχείρισης του έργου, τους συνδημιουργούς, τις συμβάσεις και τις συνθήκες της εκτέλεσης.

Η φράση του Μητσιά ότι «αυτά τα τραγούδια είναι και του λαού» περιγράφει τη συναισθηματική πλευρά της υπόθεσης. Η μακρόχρονη σύνδεση μιας φωνής με ένα τραγούδι, πάντως, δεν μεταβιβάζει τα πνευματικά δικαιώματά του.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News