Όχι στην κατάργηση προνομίων στους σχολικούς αγώνες-καθαροί κανόνες, περισσότερη Φυσική Αγωγή
Σε κανένα από αυτά τα συστήματα η λύση σε φαινόμενα κατάχρησης δεν είναι «κόψτε όλες τις υποτροφίες» ή «μην έχετε ευνοϊκές ρυθμίσεις για μαθητές–αθλητές»

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΡΟΖΗ
Οι σχολικοί αγώνες στην Ελλάδα βρέθηκαν ξανά στο στόχαστρο, με αφορμή τη δημοσιότητα που πήρε η αστυνομική έρευνα στην ομοσπονδία καλαθοσφαίρισης, (Παρακολουθούμε τις εξελίξεις και φυσικά πρέπει να αποδειχθούν όλα αυτά που έχουν βγει στην δημοσιότητα), αλλά και με την κόρη του υφυπουργού στο Χάνμπολ και την εμπλεκόμενη Ομοσπονδία Χειροσφαίρισης Ελλάδας.
Αμέσως βρήκαν χώρο οι φωνές του «να καταργηθούν όλα τα προνόμια από τους σχολικούς αγώνες», λες και εκεί βρίσκεται το πρόβλημα. Όμως αυτός ο εύκολος δρόμος είναι λάθος στόχος. Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε τα προνόμια, αλλά να τα βάλουμε σε δίκαιους, διαφανείς και παιδαγωγικά σωστούς κανόνες.
Για αρχή να δούμε τι είναι πραγματικά τα «προνόμια» στους σχολικούς αγώνες. Όταν μιλάμε για προνόμια στους μαθητές–αθλητές, εννοούμε: Επιπλέον μοριοδότηση για τις πανελλαδικές ή ειδικές εισαγωγές, υποτροφίες ή εκπτώσεις σε δίδακτρα (ιδιωτικών σχολείων/κολεγίων), διευκολύνσεις στο πρόγραμμα (απουσίες, εξεταστικές ρυθμίσεις), συμμετοχή σε διεθνείς διοργανώσεις, ταξίδια, εμπειρίες, προβολή, δικτύωση, πιθανές μελλοντικές ευκαιρίες.
Όλα αυτά δεν είναι «χατίρια στα παιδιά». Είναι εργαλεία εκπαιδευτικής και αθλητικής πολιτικής που αναγνωρίζουν: Τον κόπο, τον χρόνο και την πειθαρχία που απαιτεί ο αθλητισμός υψηλού επιπέδου, τη διττή ιδιότητα «μαθητής–αθλητής», τον ρόλο του αθλητισμού στη διαμόρφωση χαρακτήρα, δεξιοτήτων και αυτοπειθαρχίας.
Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη προνομίων. Είναι πώς δίνονται, σε ποιους και με ποια διαφάνεια.
Μην μείνουμε μόνο στο σχολικό μπάσκετ, και στα αναπτυξιακά του Χάντμπολ, γιατί έχουμε παραδείγματα και σε άλλα αθλήματα και διοργανώσεις. Σύμπτωμα διαφθοράς, όχι καταδίκη των προνομίων.
Η δημοσιογραφική έρευνα αναφέρει γεγονότα που πρέπει να αποδειχθούν και δείχνουν: παρεμβάσεις, «μαγειρέματα», εξυπηρετήσεις, αδιαφάνεια σε κανονισμούς και επιλογές, ελλιπή έλεγχο και λογοδοσία.
Δείχνουν και ότι πραγματικά δεν είναι ηθικό και το αποδεικνύει η παραίτηση ή καθαίρεση, ή όπως το βλέπει ο καθένας μας. Από αυτό δεν προκύπτει ότι ο θεσμός των προνομίων είναι εγγενώς άδικος.
Αντίθετα, προκύπτει ότι: οι μηχανισμοί ελέγχου είναι ανεπαρκείς, οι κανονισμοί είναι ασαφείς ή επιδέχονται «ερμηνείες», το πελατειακό σύστημα διαπερνά και τον αθλητισμό, όπως και άλλα πεδία.
Όταν μια πολυκατοικία έχει υγρασία, δεν τη γκρεμίζεις, διορθώνεις τη μόνωση. Η κατάργηση των προνομίων επειδή κάποιοι τα διαχειρίστηκαν παράνομα ή ανήθικα: Τιμωρεί τους έντιμους μαθητές–αθλητές, επιβραβεύει στην πράξη όσους «τα έφαγαν», αφού το πρόβλημα κουκουλώνεται, στέλνει το μήνυμα «αφού δεν μπορούμε να ελέγξουμε τη διαφθορά, κόβουμε τα κίνητρα». Αυτό δεν είναι λύση. Είναι παραίτηση.
Η διεθνής εμπειρία μας δείχνει προνόμια παντού, με κανόνες
Συχνά κοιτάζουμε προς τις ΗΠΑ. Εκεί, τα κολεγιακά πρωταθλήματα (NCAA κ.λπ.): Δίνουν πλήρεις αθλητικές υποτροφίες σε χιλιάδες φοιτητές, παρέχουν υποστήριξη σε σπουδές, υγεία, διατροφή, υποδομές, λειτουργούν ως δρόμος για επαγγελματικές καριέρες (NBA, NFL κ.λπ.), βάζουν αυστηρούς όρους: βαθμολογικές προϋποθέσεις, κώδικες συμπεριφοράς, ακαδημαϊκή πρόοδο.
Υπάρχουν και εκεί σκάνδαλα, πιέσεις, χρηματισμοί. Όμως η συζήτηση είναι: «Πώς βελτιώνουμε τη διαφάνεια και την ισότητα πρόσβασης» – όχι «καταργήστε τις υποτροφίες». Αν όμως περιοριστούμε μόνο στην Αμερική, χάνουμε δύο ακόμη κρίσιμα μοντέλα.
Ανατολικό μπλοκ: ο αθλητισμός ως εθνική επένδυση
Στις πρώην ανατολικές χώρες (ΕΣΣΔ, Ανατολική Γερμανία, Βουλγαρία, Ρουμανία κ.λπ.) για δεκαετίες ο αθλητισμός οργανωνόταν μέσα από κρατικές ακαδημίες και «σχολεία–κλαμπ». Παιδιά με ταλέντο εντοπίζονταν νωρίς και περνούσαν σε ειδικά αθλητικά σχολεία.
Η προπόνηση εντασσόταν στο σχολικό πρόγραμμα, με πρόσβαση σε προπονητές, γιατρούς, εγκαταστάσεις, στέγαση, διατροφή, μετακινήσεις καλυμμένες. Τα προνόμια ήταν σαφή: Εγγυημένες υλικές παροχές, θέσεις σε σώματα ασφαλείας ή δημόσιο, κοινωνικό κύρος, διεθνείς συμμετοχές, συχνά, ευνοϊκή μεταχείριση σε σπουδές και επαγγελματική αποκατάσταση.
Ναι, το σύστημα είχε υπερβολές, πίεση, ακόμη και σκοτεινές σελίδες (ντόπινγκ, εργαλειοποίηση και άλλες παθογένειες), αλλά πολιτικά αναγνώριζε κάτι βασικό: ο αθλητής δεν είναι χομπίστας, είναι ένας δρόμος ζωής στον οποίο το κράτος επενδύει και τον στηρίζει με συγκεκριμένα προνόμια. Ακόμη και σήμερα, πολλές από αυτές τις χώρες, διατηρούν αθλητικά γυμνάσια/λύκεια με προσαρμοσμένα ωράρια και συνδέουν τον αθλητισμό με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διεξόδους.
Κανείς δεν ζητά «να μην έχουν κανένα προνόμιο οι αθλητές». Η σύγκρουση είναι για την ποιότητα, την ηθική και την προστασία των παιδιών – όχι για την ίδια την ύπαρξη των προνομίων.
Παρεμφερή προνόμια βλέπουμε στα Αγγλικά κολέγια και ευρωπαϊκά σχολεία: παράδοση, υποτροφίες, δίκτυα.
Στη Βρετανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, βλέπουμε ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου σαφές μοντέλο: το σχολείο–κοινότητα–κλαμπ. Στα αγγλικά ιδιωτικά σχολεία και κολέγια: Ο αθλητισμός (ράγκμπι, ποδόσφαιρο, κρίκετ, ιστιοπλοΐα, κωπηλασία) είναι μέρος της ταυτότητας του σχολείου. Δίνονται sport scholarships σε ταλαντούχους μαθητές.
Οι μαθητές–αθλητές έχουν πρόσβαση σε κορυφαίες εγκαταστάσεις. Χτίζονται δίκτυα αποφοίτων που συχνά ανοίγουν πόρτες σε σπουδές και δουλειές. Υπάρχουν δομημένα προγράμματα «dual career»: αθλητισμός + σπουδές, με πρόσθετη ακαδημαϊκή στήριξη. Αντίστοιχα, στην ηπειρωτική Ευρώπη:
Υπάρχουν αθλητικά λύκεια (Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία κ.ά.) με ενσωματωμένη προπόνηση στο ωρολόγιο πρόγραμμα. Τα σχολεία συνεργάζονται με συλλόγους για ωράρια, απουσίες και εξετάσεις. Τίθενται ελάχιστοι ακαδημαϊκοί όροι για να διατηρεί κάποιος τα προνόμιά του.
Σε κανένα από αυτά τα συστήματα η λύση σε φαινόμενα κατάχρησης δεν είναι «κόψτε όλες τις υποτροφίες» ή «μην έχετε ευνοϊκές ρυθμίσεις για μαθητές–αθλητές».
Η απάντηση είναι: περισσότερη διαφάνεια, καλύτεροι παιδαγωγικοί κανόνες, ισότιμη πρόσβαση. Να δούμε τα σχολικά προνόμια ως επένδυση, όχι ως αδικία. Η συνηθισμένη ένσταση: «Γιατί αυτός να μπαίνει πιο εύκολα στο πανεπιστήμιο επειδή παίζει μπάσκετ; Εγώ που διάβαζα;» Φαίνεται λογική, αλλά αγνοεί δύο βασικά σημεία:
1. Ο αθλητισμός υψηλού επιπέδου είναι ισοδύναμο εκπαιδευτικό φορτίο.
• Πολλές ώρες προπόνησης, αγώνες, ταξίδια.
• Συνεχής ψυχική πίεση και ανάγκη συνδυασμού με το διάβασμα.
• Δεξιότητες όπως ομαδικότητα, πειθαρχία, διαχείριση ήττας, οργάνωση χρόνου.
Αυτά δεν είναι «χόμπι»· είναι ουσιαστικό μέρος της εκπαίδευσης.
2. Τα προνόμια δεν πρέπει να είναι δώρο, αλλά ανταπόδοση επένδυσης.
Αν ο μαθητής–αθλητής:
• Διατηρεί ένα ελάχιστο ακαδημαϊκό επίπεδο.
• Συμμετέχει σοβαρά στην ομάδα και στις διοργανώσεις.
• Σέβεται τους κανονισμούς.
τότε η κοινωνία έχει λόγο να του ανοίγει μια επιπλέον πόρτα, όπως κάνει με μαθητές διακριθέντες σε Ολυμπιάδες Μαθηματικών–Φυσικής και με καλλιτέχνες που διακρίνονται στη μουσική, στον χορό, στο θέατρο. Το ίδιο σκεπτικό ισχύει για όλους όσοι καταβάλλουν ιδιαίτερη, αποδεδειγμένη προσπάθεια σε απαιτητικά πεδία.
Αντί για κατάργηση, χρειαζόμαστε ένα δίκαιο σύστημα προνομίων στο πλαίσιο που:
1. Θέτει διαφανή, αντικειμενικά κριτήρια:
• Καθαρούς κανονισμούς: ποια διάκριση δίνει τι (π.χ. πανελλήνια 1η–3η θέση → Χ μόρια/θέσεις).
• Δημοσιευμένους πίνακες κριτηρίων, προσβάσιμους σε όλους.
2. Συνδέει τα προνόμια με πραγματική προσπάθεια:
• Ελάχιστο μέσο όρο βαθμολογίας.
• Υποχρεωτική φοίτηση, όχι «ονόματα σε κατάλογο».
• Καταγεγραμμένη συμμετοχή σε προπονήσεις και αγώνες.
3. Προστατεύει από καταχρήσεις:
• Ηλεκτρονικά μητρώα αθλητών–μαθητών (ηλικίες, δελτία, συμμετοχές).
• Ανεξάρτητες επιτροπές αξιολόγησης, όχι αποκλειστικά των ομοσπονδιών.
• Αυστηρές κυρώσεις για παραποίηση στοιχείων σε σχολεία, σωματεία, ομοσπονδίες.
4. Εξασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση:
• Ισορροπημένη συμμετοχή δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων, χωρίς κρυφές διευκολύνσεις.
• Περιφερειακή εκπροσώπηση, όχι μόνο «Αθήνα–Θεσσαλονίκη».
• Ενίσχυση των σχολικών υποδομών, ώστε να έχουν ευκαιρίες και τα παιδιά χωρίς οικονομικά μέσα.
Η υποκρισία του «να καταργηθούν τα προνόμια». Όσοι φωνάζουν «να καταργηθούν τα προνόμια» συνήθως δεν ενοχλούνται από φροντιστήρια των 800–1000 ευρώ τον μήνα. Δεν ζητούν την κατάργηση των προνομίων άλλων ελίτ (γλώσσες, πιστοποιήσεις, ιδιωτικά σχολεία).
Δεν αγγίζουν τις κοινωνικές ανισότητες που γεννιούνται πολύ πριν φτάσει ένα παιδί στο γήπεδο. Είναι εύκολο να στοχοποιείς το παιδί που ιδρώνει στο παρκέ ή στον στίβο – είναι μπροστά στο μάτι σου. Πολύ δυσκολότερο να στοχοποιήσεις το σύστημα των «κλειστών θυρών» σε ορισμένες σχολές, το μονοπώλιο της παραπαιδείας, τις «αόρατες» κληρονομημένες διαδρομές προνομίων.
Καλοσχεδιασμένα προνόμια στους σχολικούς αγώνες μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο. Να γίνει το ταλέντο και η δουλειά εισιτήριο για σπουδές, όχι μόνο ο τραπεζικός λογαριασμός. Να λειτουργήσει ο αθλητισμός ως όχημα κοινωνικής κινητικότητας – όπως είδαμε σε ΗΠΑ, σε ανατολικές χώρες, σε ευρωπαϊκά κολέγια.
Περισσότερη Φυσική Αγωγή και επαναλειτουργία αθλητικών σχολείων: η βάση και η κορυφή
Όλη αυτή η συζήτηση για προνόμια αφορά την «κορυφή της πυραμίδας». Στην Ελλάδα, όμως, η ίδια η βάση – η Φυσική Αγωγή στο σχολείο – είναι υποτιμημένη. Οι ώρες Φυσικής Αγωγής είναι λίγες, συχνά «χαλαρές», με ανεπαρκείς υποδομές. Στο Δημοτικό, στο Γυμνάσιο και ακόμη περισσότερο στο Λύκειο, το μήνυμα προς τους μαθητές είναι ότι: «Το σημαντικό είναι μόνο το γραπτό διαγώνισμα – η κίνηση, η υγεία, η χαρά του αθλητισμού έρχονται δεύτερα». Αν θέλουμε υγιή, δίκαια προνόμια για τους λίγους που φτάνουν ψηλά, πρέπει πρώτα να φροντίσουμε τους πολλούς.
Αύξηση των ωρών Φυσικής Αγωγής σε όλες τις βαθμίδες, με ποιοτικό πρόγραμμα, συστηματική άσκηση, γνωριμία με διαφορετικά αθλήματα, εκπαίδευση σε θέματα υγείας, διατροφής, πρόληψης τραυματισμών. Αναβάθμιση των υποδομών: γήπεδα, κλειστά, εξοπλισμός, προσβάσιμα σε όλα τα παιδιά. Εκπαίδευση καθηγητών Φυσικής Αγωγής, ώστε να εντοπίζουν ταλέντα, να στηρίζουν τους μαθητές–αθλητές στη σχολική τους ισορροπία, να καλλιεργούν κουλτούρα άθλησης, όχι μόνο «γυμναστική για τον βαθμό».
Ταυτόχρονα, χρειάζεται να ξαναδούμε σοβαρά την επανεκκίνηση των αθλητικών σχολείων (αθλητικά γυμνάσια και λύκεια) με σύγχρονο και διαφανές πλαίσιο. Σε αυτά μπορεί να συγκεντρώνεται η «ελίτ» των μαθητών–αθλητών με προσαρμοσμένο ωρολόγιο πρόγραμμα, οργανωμένη προπόνηση μέσα στη σχολική μέρα, επιστημονική υποστήριξη (ιατρική, εργοφυσιολογική, ψυχολογική), σαφείς ακαδημαϊκές απαιτήσεις, ώστε να μην θυσιάζεται η μόρφωση στον βωμό της επίδοσης. Έτσι χτίζεται μια συνεκτική πυραμίδα: ισχυρή Φυσική Αγωγή για όλα τα παιδιά στη βάση, εξειδικευμένα αθλητικά σχολεία για τα ταλέντα στη μέση, και δίκαια προνόμια στην κορυφή.
Υποστηρίζουμε και είμαστε πολλοί αυτοί, ότι πρέπει να αλλάξει στην Ελλάδα – όχι τα προνόμια, αλλά ο τρόπος!. Αντί για κατάργηση προνομίων, χρειαζόμαστε:
1. Ενιαίο εθνικό πλαίσιο για μαθητές–αθλητές υψηλού επιπέδου:
• Σαφή ορισμό του «μαθητή–αθλητή υψηλού επιπέδου».
• Κοινά κριτήρια για όλα τα αθλήματα.
• Ρυθμίσεις σε ωράριο, εξετάσεις, πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
2. Διαχωρισμό ρόλων με λογοδοσία:
• Το Υπουργείο Παιδείας υπεύθυνο για μορφωτικά δικαιώματα και προνόμια.
• Οι ομοσπονδίες υπεύθυνες για το αγωνιστικό μέρος, υπό αυστηρό έλεγχο και διαφάνεια.
• Μηχανισμούς προσφυγής για αδικημένους μαθητές–αθλητές.
3. Ουσιαστικό έλεγχο ομοσπονδιών:
• Οικονομικός και διοικητικός έλεγχος.
• Δημοσιοποίηση κριτηρίων, καταλόγων, πρακτικών αποφάσεων.
• Όρια θητειών και απομάκρυνση «αιωνίων παραγόντων».
4. Ενίσχυση του παιδαγωγικού ρόλου των σχολικών αγώνων:
• Επιμόρφωση προπονητών και καθηγητών ΦΑ σε ψυχολογία εφήβων και ισορροπία σπουδών–αθλητισμού.
• Προστασία από υπερβολική εμπορευματοποίηση στις μικρές ηλικίες.
• Σύνδεση με μαθήματα υγείας, άσκησης, διατροφής.
Καταλήγουμε στο σαφές συμπέρασμα: καθαρό σύστημα, όχι άδειο σύστημα. Οι παρατυπίες και οι παραβάσεις στις αθλητικές ομοσπονδίες και όπου αλλού προκύπτουν – πρέπει να οδηγήσουν: Σε κάθαρση προσώπων και πρακτικών. Σε ενίσχυση ελέγχων και διαφάνειας. Σε καλύτερους κανόνες και πραγματική αξιοκρατία.
Δεν πρέπει να γίνουν πρόσχημα για να τιμωρήσουμε τις νέες γενιές μαθητών–αθλητών κόβοντάς τους κάθε προοπτική, να γυρίσουμε σε μια αντίληψη όπου ο σχολικός αθλητισμός είναι απλώς «μια ώρα γυμναστικής», να ενισχύσουμε την κυριαρχία των οικονομικών προνομίων, διαλύοντας ένα από τα λίγα πεδία όπου ένα παιδί χωρίς «πλάτες» μπορεί να ξεχωρίσει.
Από τις ΗΠΑ, τις πρώην ανατολικές χώρες και τα ευρωπαϊκά κολέγια, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: Τα προνόμια δεν είναι βρισιά. Είναι εργαλείο πολιτικής. Το ερώτημα δεν είναι «ναι ή όχι στα προνόμια», αλλά «με ποιους κανόνες, ποια κριτήρια, ποιον έλεγχο». Παράλληλα, η αύξηση και αναβάθμιση της Φυσικής Αγωγής για όλα τα παιδιά και η επανεκκίνηση σοβαρών αθλητικών σχολείων είναι προϋποθέσεις για ένα δίκαιο και αποδεκτό σύστημα στην κορυφή.
Όποιος ζητά «κατάργηση όλων των προνομίων» μετά από μια συζήτηση, πυροβολεί τον θεσμό αντί για τους ενόχους.
Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα καθαρό σύστημα, όχι άδειο σύστημα: ισχυρή Φυσική Αγωγή για όλους, σύγχρονα αθλητικά σχολεία για τα ταλέντα και δίκαια, διαφανή προνόμια για τους μαθητές–αθλητές που πραγματικά τα αξίζουν.
ο Άγγελος Ροζής Med, MSc, είναι πρόεδρος Επιστημονικού Συλλόγου Πτυχιούχων Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πατρών
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News