Προσπαθούμε τόσο πολύ να κοιμηθούμε σωστά που τελικά χάνουμε τον ύπνο μας;

Κοιμήθηκες οκτώ ώρες, ξύπνησες ξεκούραστος και ετοιμάζεσαι να ξεκινήσεις τη μέρα σου. Μέχρι που κοιτάζεις το smartwatch. Η βαθμολογία του ύπνου σου είναι χαμηλή, ο βαθύς ύπνος λιγότερος από τον επιθυμητό και η εφαρμογή επιμένει ότι η ξεκούρασή σου δεν ήταν όσο καλή νόμιζες.

Ξαφνικά, μια νύχτα που έμοιαζε απολύτως φυσιολογική αποκτά πρόβλημα. Και το επόμενο βράδυ, αντί να χαλαρώσεις, προσπαθείς να πετύχεις καλύτερη επίδοση.

Αυτό το παράδοξο βρίσκεται στο επίκεντρο ενός φαινομένου που απασχολεί την επιστήμη του ύπνου: της ορθοϋπνίας (orthosomnia), δηλαδή της υπερβολικής ενασχόλησης με την επίτευξη του «τέλειου» ύπνου, ιδιαίτερα μέσα από τις μετρήσεις έξυπνων συσκευών.

Όταν ο ύπνος μετατρέπεται σε καθημερινή επίδοση

Τα smartwatches και οι εφαρμογές παρακολούθησης υπόσχονται να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα τις συνήθειές μας. Καταγράφουν τη διάρκεια του ύπνου, εκτιμούν τις διαφορετικές φάσεις του και παρουσιάζουν τα αποτελέσματα με γραφήματα, ποσοστά και βαθμολογίες.

Για αρκετούς ανθρώπους, αυτές οι πληροφορίες είναι χρήσιμες. Μπορούν να αποκαλύψουν ακανόνιστα ωράρια ή να ενθαρρύνουν μια πιο σταθερή καθημερινή ρουτίνα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η βαθμολογία αποκτά μεγαλύτερη σημασία από το πώς αισθανόμαστε πραγματικά.

Η πρώτη επιστημονική περιγραφή της ορθοϋπνίας δημοσιεύτηκε το 2017 στο Journal of Clinical Sleep Medicine. Οι ερευνητές παρουσίασαν τρεις ασθενείς που είχαν αναπτύξει έντονη ανησυχία για τα δεδομένα των συσκευών τους, προσπαθώντας να βελτιώσουν διαρκώς την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου τους.

Σε μία από τις περιπτώσεις, μια γυναίκα εξακολουθούσε να πιστεύει ότι δεν κοιμόταν αρκετά βαθιά, παρότι η εξέταση σε εργαστήριο ύπνου έδειξε διαφορετική εικόνα.

Οι περιπτώσεις αυτές ανέδειξαν μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: η τεχνολογία που χρησιμοποιούσαν οι ασθενείς για να αισθανθούν μεγαλύτερη σιγουριά είχε καταλήξει να ενισχύει την ανησυχία τους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: «Μιλάει» η επιστήμη: Γιατί ξυπνάμε στις 3 τα ξημερώματα

Πόσο ακριβώς γνωρίζει το smartwatch πώς κοιμηθήκαμε;

Ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας των συσκευών.

Τα περισσότερα καταναλωτικά smartwatches δεν καταγράφουν άμεσα την εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του ύπνου. Χρησιμοποιούν αισθητήρες που παρακολουθούν κυρίως την κίνηση και τον καρδιακό ρυθμό, ώστε να εκτιμήσουν πότε κοιμόμαστε και σε ποια φάση ύπνου βρισκόμαστε.

Αυτό σημαίνει ότι οι ενδείξεις τους δεν έχουν την ίδια διαγνωστική αξία με μια εξειδικευμένη εξέταση ύπνου.

Η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου έχει επισημάνει ότι οι καταναλωτικές τεχνολογίες παρακολούθησης δεν πρέπει να υποκαθιστούν την ιατρική αξιολόγηση για τη διάγνωση ή την αντιμετώπιση διαταραχών.

Η επιστήμη εξετάζει την εμμονή με τον «τέλειο» ύπνο

Το ενδιαφέρον για την ορθοϋπνία δεν περιορίζεται πλέον στις πρώτες κλινικές παρατηρήσεις.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Brain Sciences, ερευνητές εξέτασαν 523 συμμετέχοντες, καταγράφοντας τη χρήση συσκευών παρακολούθησης, το άγχος για τον ύπνο και τα συμπτώματα αϋπνίας.

Ανάλογα με το πόσο αυστηρά εφαρμόστηκαν τα κριτήρια που είχαν ορίσει, το ποσοστό των συμμετεχόντων που πληρούσαν τις ερευνητικές προϋποθέσεις για ορθοϋπνία κυμαινόταν από 3% έως 14%.

Το άγχος που μπορεί να κρατά τον εγκέφαλο ξύπνιο

Ο ύπνος έχει μια ιδιαιτερότητα: δεν μπορούμε να τον επιβάλουμε στον εαυτό μας απλώς επειδή το αποφασίσαμε.

Μπορούμε να δημιουργήσουμε καλύτερες συνθήκες ξεκούρασης, να περιορίσουμε όσα μας ενοχλούν και να διατηρήσουμε ένα σχετικά σταθερό πρόγραμμα. Δεν μπορούμε, όμως, να εγγυηθούμε ότι κάθε βράδυ θα κοιμηθούμε ακριβώς τον ίδιο αριθμό ωρών ή ότι θα πετύχουμε συγκεκριμένη διάρκεια βαθύ ύπνου.

Όταν η προσπάθεια γίνεται υπερβολικά έντονη, μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος.

Η ανησυχία για το αν θα κοιμηθούμε καλά αυξάνει τη νοητική εγρήγορση πριν από τον ύπνο. Η δυσκολία να χαλαρώσουμε μπορεί να επιβαρύνει την αϋπνία, ενώ την επόμενη ημέρα μια απογοητευτική μέτρηση ενισχύει την αγωνία για το επόμενο βράδυ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Αυτός είναι ο ήχος που μπορείτε να βάλετε για να σας πάρει ο ύπνος πιο εύκολα

Πότε αξίζει να σταματήσουμε να κοιτάμε τους αριθμούς;

Η παρακολούθηση του ύπνου δεν είναι από μόνη της αρνητική. Η διαφορά βρίσκεται ανάμεσα στην ενημέρωση και στη συνεχή προσπάθεια ελέγχου.

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες συμπεριφορές που αξίζει να προσέξουμε:

• Ελέγχουμε τη βαθμολογία του ύπνου αμέσως μόλις ξυπνήσουμε και αφήνουμε το αποτέλεσμα να επηρεάσει τη διάθεσή μας
• Αισθανόμαστε απογοήτευση όταν δεν συμπληρώνουμε τον αριθμό ωρών που θεωρούμε ιδανικό
• Παραμένουμε στο κρεβάτι περισσότερο, αποκλειστικά για να βελτιώσουμε τις μετρήσεις
• Ανησυχούμε διαρκώς για τις φάσεις του ύπνου, ακόμη κι όταν δεν αντιμετωπίζουμε εμφανείς δυσκολίες μέσα στην ημέρα

Αν οι μετρήσεις έχουν γίνει πηγή άγχους, μια δοκιμαστική παύση της παρακολούθησης μπορεί να βοηθήσει κάποιον να διαπιστώσει αν αισθάνεται διαφορετικά χωρίς τη συνεχή αξιολόγηση.

Παράλληλα, τα επίμονα προβλήματα ύπνου, η έντονη ημερήσια υπνηλία ή η ανεξήγητη κόπωση χρειάζονται ιατρική εκτίμηση, ανεξάρτητα από όσα δείχνει μια συσκευή. Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία αποτελεί καθιερωμένη θεραπευτική προσέγγιση.

Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τις συνήθειές μας. Εκείνο που δεν μπορεί να κάνει είναι να μετατρέψει τον ύπνο σε μια απολύτως προβλέψιμη διαδικασία.

Ο καλός ύπνος δεν χρειάζεται να συνοδεύεται κάθε πρωί από έναν τέλειο αριθμό στην οθόνη.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News