Από το Yale στο British Museum: 6 τεκμήρια της Πάτρας που ταξίδεψαν στον κόσμο

Αν αναζητήσει κανείς την Πάτρα στις ψηφιακές συλλογές μεγάλων μουσείων και αρχείων, δεν θα βρει μόνο τις γνώριμες παλιές καρτ ποστάλ της πόλης.

Θα βρει έναν χειρόγραφο χάρτη του 17ου αιώνα στη Royal Society, μια υδατογραφία στο Yale Center for British Art, ανθρώπους να κάθονται σε παραθαλάσσιο καφενείο στις αρχές του 19ου αιώνα, μια στερεοσκοπική φωτογραφία του λιμανιού στη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη, τον ίδιο λιμενικό χώρο στο Rijksmuseum και, αρκετές δεκαετίες αργότερα, έναν Καραγκιόζη κατασκευασμένο στην Πάτρα στη συλλογή του British Museum.

Είναι έξι διαφορετικά τεκμήρια που δεν δημιουργήθηκαν για να αφηγηθούν μαζί την ιστορία της πόλης. Βαλμένα όμως στη σειρά, δείχνουν κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από μια απλή συλλογή «παλιών εικόνων»: τον τρόπο με τον οποίο η Πάτρα πέρασε στον χάρτη, στη ζωγραφική, στη φωτογραφία και τελικά στη λαϊκή τέχνη.

1675: Η Πάτρα σε έναν χάρτη της Royal Society

Το παλαιότερο από τα έξι τεκμήρια βρίσκεται στο Λονδίνο.

Η Royal Society διατηρεί στο ταξιδιωτικό ημερολόγιο του Άγγλου περιηγητή Francis Vernon έναν χάρτη της περιοχής της Πάτρας, τον οποίο η συλλογή χρονολογεί στο 1675. Το ημερολόγιο αφορά τα ταξίδια του Vernon στην Ανατολική Μεσόγειο την περίοδο 1675-1676 και η συγκεκριμένη σελίδα έχει ψηφιοποιηθεί στο Google Arts & Culture.

Στη μία πλευρά της διπλής σελίδας βρίσκεται χάρτης των Δαρδανελλίων. Στην άλλη, η περιοχή της Πάτρας. Και μέσα σε αυτήν ο Vernon δεν περιορίζεται στη γεωγραφία: η ίδια η Royal Society αναφέρει ότι έχουν σημειωθεί αρχιτεκτονικά στοιχεία, ανάμεσά τους το Κάστρο της Πάτρας και η παλιά εκκλησία του Αγίου Ανδρέα.

Μια Πάτρα πριν από σχεδόν 350 χρόνια χωρά σε λίγες γραμμές με μελάνι.

1803: Μια υδατογραφία της Πάτρας στο Yale

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η πόλη περνά από τον χάρτη στο χαρτί ενός νεαρού Βρετανού αρχιτέκτονα.

Το 1803 ο Robert Smirke δημιούργησε την υδατογραφία «Patras, Greece», με υδατοχρώματα και γραφίτη. Το έργο ανήκει σήμερα στο Yale Center for British Art, στη συλλογή Paul Mellon.

Η λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη καλύτερη βρίσκεται στη συνέχεια της ζωής του Smirke.

Ο άνθρωπος που ζωγράφισε την Πάτρα το 1803 ήταν εκείνος που, τη δεκαετία του 1820, σχεδίασε το νέο κτίριο του British Museum στο Λονδίνο, σε ρυθμό Greek Revival. Ο βασικός πυρήνας του κτιρίου που γνωρίζουμε σήμερα είναι δικό του έργο.

Κρατήστε το British Museum. Θα επιστρέψει στην ιστορία λίγο αργότερα.

Περίπου 1833: Καφές δίπλα στη θάλασσα

Ο Eugène Peytier δεν ήρθε στην Ελλάδα ως τουρίστας. Ο Γάλλος αξιωματικός, γεωγράφος και μηχανικός εργάστηκε στη χώρα την περίοδο κατά την οποία χαρτογραφούνταν το νεοσύστατο ελληνικό κράτος και συμμετείχε στην επιστημονική εργασία που συνδέθηκε με την Αποστολή του Μοριά. Παράλληλα σχεδίαζε ανθρώπους, πόλεις και στιγμές της καθημερινότητας που συναντούσε.

Στο υλικό του υπάρχουν δύο εικόνες από την Πάτρα. Η μία αφορά τον Παντοκράτορα. Η άλλη είναι πολύ πιο απρόσμενη: ένα παραθαλάσσιο καφενείο στην Πάτρα. Το σχέδιο χρονολογείται περίπου στο 1833 στη σχετική ψηφιακή καταχώριση του Wikimedia Commons και το Travelogues του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη το τεκμηριώνει ως μέρος του Peytier Album.

Στο κάδρο υπάρχουν άνθρωποι, βάρκες, ζώα και η θάλασσα. Όχι το επίσημο πορτρέτο μιας πόλης, αλλά μια σκηνή καθημερινής ζωής.

Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο ενδιαφέρουσα.

Διαβάστε επίσης: Παλιά Πάτρα, η πόλη που χάθηκε για πάντα – ΦΩΤΟ ντοκουμέντα

1897: Πατέρας και γιος στο λιμάνι

Στα τέλη του 19ου αιώνα η ζωγραφική δίνει τη θέση της στη φωτογραφία.

Η στερεοσκοπική λήψη της Underwood & Underwood με τίτλο Father and son in the Patras harbour χρονολογείται στο 1897 και βρίσκεται στη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη. Το ψηφιακό αρχείο διατίθεται σε ιδιαίτερα υψηλή ανάλυση μέσω του Wikimedia Commons.

Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο το λιμάνι. Είναι οι δύο άνθρωποι που βρίσκονται μπροστά στον φακό.

Ένας πατέρας και ένα παιδί, σε μια φωτογραφία του 1897, κάνουν την απόσταση των 129 ετών ξαφνικά λίγο μικρότερη.

Το λιμάνι της Πάτρας φτάνει στο Rijksmuseum

Στις αρχές του 20ού αιώνα ένας ακόμη φωτογράφος στρέφει τον φακό προς το λιμάνι.

Το Rijksmuseum στο Άμστερνταμ έχει στη συλλογή του το έργο Patras, le port, με φωτογράφο τον Ελβετό Frédéric Boissonnas. Η συγκεκριμένη φωτομηχανική εκτύπωση χρονολογείται από περίπου το 1905 έως το 1910 και αποτελούσε μέρος του En Grèce par monts et par vaux.

Το ίδιο το ολλανδικό μουσείο καταγράφει ως τόπο δημιουργίας την Πάτρα και ως θέμα το λιμάνι, ενώ χαρακτηρίζει το έργο public domain και διαθέτει δυνατότητα λήψης της εικόνας.

Δεν είναι τυχαίο ότι η θάλασσα επιστρέφει τόσο συχνά σε αυτές τις εικόνες. Για τους ανθρώπους που έφταναν στην Πάτρα από το εξωτερικό, το λιμάνι ήταν για δεκαετίες όχι απλώς ένα σημείο της πόλης αλλά συχνά η πρώτη της εικόνα.

1960: Ένας Πατρινός Καραγκιόζης στο British Museum

Το τελευταίο τεκμήριο αλλάζει εντελώς το σκηνικό καθώς δεν είναι χάρτης, ζωγραφιά ή φωτογραφία.

Στην ψηφιακή συλλογή του British Museum υπάρχει φιγούρα Θεάτρου Σκιών με αριθμό Eu1970,01.6. Το μουσείο την περιγράφει ως τον Καραγκιόζη ντυμένο με στολή του ιταλικού στρατού και καπέλο Alpino. Είναι κατασκευασμένη από δέρμα, πλαστικό και χαρτόνι, χρονολογείται στο 1960 και στο πεδίο του τόπου παραγωγής αναγράφεται καθαρά: Patras (Achaea).

Δημιουργός της ήταν ο Βασίλαρος. Στην ξεχωριστή καταχώρισή του, το British Museum τον περιγράφει ως καραγκιοζοπαίχτη που κατασκεύαζε ο ίδιος τις φιγούρες του στην Πάτρα.

Και εδώ βρίσκεται μια ωραία σύμπτωση. Το 1803 ο Robert Smirke ζωγράφισε την Πάτρα. Αργότερα σχεδίασε το British Museum. Και στη συλλογή αυτού του μουσείου βρίσκεται σήμερα μια φιγούρα που κατασκευάστηκε στην Πάτρα από τον Βασίλαρο 157 χρόνια μετά την υδατογραφία του Smirke.

Διαβάστε επίσης: «Γεια σου Γιάνναρε» – Καραγκιόζης και ρεμπέτικα σε ένα μεγάλο λαϊκό γλέντι στην Πάτρα

Σχεδόν τρεις αιώνες σε έξι τεκμήρια

Από το 1675 μέχρι το 1960 αλλάζουν όλα: το μέσο, ο άνθρωπος που κοιτάζει την πόλη, ακόμη και εκείνο που θεωρεί άξιο να κρατήσει.

Η πρώτη Πάτρα είναι γραμμές πάνω σε έναν χάρτη. Η δεύτερη είναι τοπίο. Στον Peytier γίνεται καθημερινή ζωή. Το 1897 αποκτά πρόσωπα. Στον Boissonnas επιστρέφει στο λιμάνι. Και το 1960 δεν απεικονίζεται καθόλου: γίνεται η ίδια τόπος παραγωγής ενός αντικειμένου λαϊκής τέχνης.

Τα έξι τεκμήρια βρίσκονται σήμερα σε διαφορετικές συλλογές και διαφορετικές χώρες.

Χρειάζονται όμως μόνο λίγα κλικ για να ξαναβρεθούν στην ίδια σελίδα — και να φτιάξουν μια μικρή, απρόσμενη ιστορία της Πάτρας που έφτασε πολύ μακρύτερα από τα όριά της.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News