Πάτρα: Ο Δημήτρης Χατζής “επιστρέφει” εκεί όπου η θητεία του έμεινε ανολοκλήρωτη
Πενήντα χρόνια μετά τη σύντομη και επεισοδιακή παρουσία του στο Πανεπιστήμιο Πατρών, ο Δημήτρης Χατζής “επιστρέφει” στην πόλη μέσα από δύο εκδόσεις που φωτίζουν τον συγγραφέα, τον εξόριστο, τον δάσκαλο και την ταραγμένη σχέση της Μεταπολίτευσης με τη μνήμη του Εμφυλίου.
Υπάρχουν επιστροφές που δεν γίνονται όχι με φυσική παρουσία, αλλά μέσα από αρχεία, επιστολές, παλιά δημοσιεύματα, μαθήματα που διακόπηκαν απότομα και φωνές φοιτητών που έμειναν κάπου καταγεγραμμένες, σαν τεκμήρια μιας εποχής που ακόμη προσπαθούσε να μάθει τι σημαίνει δημοκρατία.
Μια τέτοια επιστροφή είναι η εκδήλωση για τον Δημήτρη Χατζή, που παρουσιάζουν οι Εκδόσεις του Πανεπιστημίου Πατρών και το Πολύεδρο την Τρίτη 16 Ιουνίου, στις 7:30 το απόγευμα, με αφορμή δύο βιβλία των Εκδόσεων του Πανεπιστημίου. Το πρώτο είναι το «Λόγος ανυπεράσπιστος: 25 επιστολές του Δημήτρη Χατζή στη Λεία Χατζοπούλου-Καραβία & 1 μελέτη για το έργο του». Το δεύτερο, το νεοκδοθέν «Ανολοκλήρωτη θητεία», αφορά τη διδασκαλία του Χατζή στο Πανεπιστήμιο Πατρών την περίοδο 1975-1976.
Η Πάτρα, εδώ είναι το σκηνικό όπου η Μεταπολίτευση δοκίμασε τα όριά της και όχι απλά ο τόπος μίας παλιάς πανεπιστημιακής παρένθεσης. Ένα Πανεπιστήμιο που ανοίγεται σε έναν συγγραφέα με βαριά προσωπική και πολιτική διαδρομή, φοιτητές που συρρέουν για να τον ακούσουν, εφημερίδες που αρχίζουν να πυροδοτούν αντιδράσεις, ένας υπουργός που βάζει τέλος στα μαθήματα επικαλούμενος έναν νόμο της μετεμφυλιακής Ελλάδας.
Η Πάτρα του 1975 και ο δάσκαλος που προκάλεσε συρροή
Τον Δεκέμβριο του 1975, μέσα στο κλίμα του εκδημοκρατισμού, το Πανεπιστήμιο Πατρών και συγκεκριμένα η Σχολή Μηχανολόγων κάλεσε τον Δημήτρη Χατζή να διδάξει Νεοελληνική Λογοτεχνία. Ύστερα από χρόνια πολιτικής προσφυγιάς, ο Χατζής αποδέχθηκε την πρόσκληση και ξεκίνησε τα μαθήματά του με τη χαρά ενός ανθρώπου που επιστρέφει και την ευθύνη ενός δασκάλου που θέλει να μιλήσει για τον Νέο Ελληνισμό σε νέους ανθρώπους.
Οι εφημερίδες της εποχής έγραφαν για «απροσδόκητη συρροή φοιτητικού ακροατηρίου». Η φράση έχει τη δική της σημασία. Δείχνει ότι κάτι συνέβαινε τότε στην Πάτρα. Οι φοιτητές δεν πήγαιναν απλώς σε ένα μάθημα. Αναζητούσαν έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτούν τη λογοτεχνία, την ιστορία, τη γλώσσα, τη χώρα που έβγαινε από τη δικτατορία αλλά κουβαλούσε ακόμη βαριά ίχνη από τον Εμφύλιο.
Τον Φεβρουάριο του 1976 άρχισαν οι επιθέσεις από τον συντηρητικό Τύπο. Στο στόχαστρο μπήκαν η νομιμότητα του διορισμού του, το ιδεολογικό περιεχόμενο της διδασκαλίας του, ακόμη και η ελληνική του ταυτότητα. «Είμαι τόσο Έλληνας υπήκοος όσο είναι οι συντάκτες των εφημερίδων», απαντούσε ο ίδιος.
Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες της Πάτρας, από την άλλη, έβλεπαν στο πρόσωπό του έναν δάσκαλο που έδινε «μια διαφορετική ποιότητα» στη μόρφωσή τους. Η σύγκρουση δεν ήταν στενά ακαδημαϊκή. Αφορούσε το ποιος έχει δικαίωμα να μιλά, να διδάσκει, να επιστρέφει, να ανήκει.
Η διακοπή των μαθημάτων και το παλιό τραύμα
Μέσα σε αυτό το φορτισμένο κλίμα, ο τότε υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Γεώργιος Ράλλης αποφάσισε τη διακοπή των μαθημάτων, επικαλούμενος τον Ν.1811/1951 και τη μη εκπλήρωση της στρατιωτικής θητείας του Χατζή. Τα μαθήματα σταμάτησαν τον Ιούνιο του 1976.
Η «Ανολοκλήρωτη θητεία» δεν παραπέμπει μόνο σε μια τυπική εκκρεμότητα. Κουβαλά ειρωνεία, ιστορία και πίκρα. Ο τίτλος φωτίζει μια χώρα που είχε αλλάξει πολίτευμα, αλλά δεν είχε συμφιλιωθεί ακόμη με τα φαντάσματά της. Το παρελθόν δεν είχε φύγει. Επέστρεφε μέσα από νόμους, τίτλους εφημερίδων, διοικητικές αποφάσεις, καχυποψίες και ταυτότητες που έπρεπε διαρκώς να αποδεικνύονται.
Το βιβλίο παρουσιάζει ανέκδοτα διοικητικά έγγραφα από το αρχείο του Πανεπιστημίου Πατρών, μαρτυρίες, αποκόμματα από τον Τύπο και το εναρκτήριο μάθημα του Δημήτρη Χατζή. Πενήντα χρόνια μετά, αυτά τα τεκμήρια δεν αφορούν μόνο τη βιογραφία ενός συγγραφέα. Αφορούν την ιστορία του ίδιου του Πανεπιστημίου, τα φοιτητικά κινήματα της πόλης και τις αντιφάσεις των πρώτων χρόνων της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας.
Οι επιστολές της Βουδαπέστης
Το δεύτερο βιβλίο, ο «Λόγος ανυπεράσπιστος», οδηγεί σε μια άλλη πλευρά του Χατζή. Πιο ιδιωτική, πιο εσωτερική, αλλά εξίσου πολιτική με τον δικό της τρόπο.
Η έκδοση έχει ως αφετηρία τις επιστολές του Δημήτρη Χατζή προς τη Λεία Χατζοπούλου-Καραβία, στα χρόνια της εξορίας του στη Βουδαπέστη. Η αλληλογραφία τους ξεκίνησε το 1963 και ολοκληρώθηκε με τον επαναπατρισμό του το 1975. Μέσα από αυτές τις επιστολές εμφανίζεται ο άνθρωπος της απόστασης, της αναμονής, της πνευματικής επιμονής. Ο συγγραφέας που βρίσκεται μακριά από την Ελλάδα, αλλά δεν παύει να συνομιλεί μαζί της.
Ο τίτλος, «Λόγος ανυπεράσπιστος», έχει κάτι από τη μοίρα του ίδιου του Χατζή. Ένας λόγος που για χρόνια έμεινε εκτός, υπό αμφισβήτηση, χωρίς θεσμική προστασία. Ένας λόγος που επιστρέφει τώρα όχι ως αποκατάσταση με μεγάλα λόγια, αλλά μέσα από την ανάγνωση, την έρευνα, το αρχείο και τη συζήτηση.
Μια εκδήλωση με πατρινό βάρος
Για τον Δημήτρη Χατζή θα μιλήσουν ο Πάνος Αλεξόπουλος, Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ψυχογηριατρικής και Υγείας του Εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο Πατρών, η Κατερίνα Κωστίου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, και η Μελίνα Μερκούρη, Ψυχίατρος της Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής Πατρών.
Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Γιάννης Παπαθεοδώρου, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.
Η σύνθεση των ομιλητών έχει ενδιαφέρον. Δεν περιορίζει τον Χατζή μόνο στη φιλολογία. Τον αντιμετωπίζει ως πρόσωπο που μπορεί να διαβαστεί μέσα από τη λογοτεχνία, την ιστορία, τη μνήμη, την εμπειρία της εξορίας, τη σχέση με την εκπαίδευση και τη διαχείριση του τραύματος. Αυτό ταιριάζει σε έναν συγγραφέα του οποίου η ζωή δεν χωρίζεται εύκολα από την εποχή του.
Η εκδήλωση της Τρίτης έχει, επομένως, ένα ειδικό βάρος για την Πάτρα. Δεν παρουσιάζει απλώς δύο βιβλία. Επιστρέφει σε ένα επεισόδιο της τοπικής και πανεπιστημιακής ιστορίας που αξίζει να διαβαστεί ξανά, χωρίς βιασύνη και χωρίς τη σκόνη των παλιών αντιπαραθέσεων.
Ο Δημήτρης Χατζής έμεινε στο Πανεπιστήμιο Πατρών για λίγο. Η θητεία του διακόπηκε. Η μνήμη της, όμως, φαίνεται πως άντεξε περισσότερο από την απόφαση που την έκοψε στη μέση.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
