Τα δύο «αθώα» ψέματα που ίσως χωρούν σε μια σχέση – Και η κόκκινη γραμμή
Η πρόθεση μπορεί να δείχνει φροντίδα, όμως η απόκρυψη παύει να είναι καλοπροαίρετη όταν στερεί από τον άλλο επιλογές ή καλύπτει ένα ουσιαστικό πρόβλημα
«Να είμαστε πάντα απόλυτα ειλικρινείς». Ακούγεται σαν ο ασφαλέστερος κανόνας για μια σχέση — μέχρι να έρθει η στιγμή που ο άλλος θα ρωτήσει αν μας άρεσε πραγματικά το φαγητό που ετοίμαζε όλο το απόγευμα ή αν προσέξαμε ότι μας διηγήθηκε για τρίτη φορά την ίδια ιστορία.
Η ειλικρίνεια παραμένει βασικό συστατικό της εμπιστοσύνης. Δεν ταυτίζεται, όμως, με την ανεξέλεγκτη ευθύτητα ούτε απαιτεί να εκφράζουμε κάθε στιγμιαία σκέψη, κρίση και ενόχληση.
Η ψυχολογική έρευνα διακρίνει τα ψέματα που εξυπηρετούν εκείνον που τα λέει από όσα έχουν ως πρόθεση να ωφελήσουν ή να προφυλάξουν τον αποδέκτη τους. Αυτή η διαφορετική πρόθεση δεν μετατρέπει αυτομάτως την ανεντιμότητα σε υγιή συμπεριφορά. Επηρεάζει, ωστόσο, τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε και τις συνέπειες που μπορεί να έχει στην εμπιστοσύνη.
Το φιλοκοινωνικό ψέμα: Όταν προσπαθούμε να μην πληγώσουμε τον άλλο
Τα φιλοκοινωνικά ψέματα είναι αναληθείς δηλώσεις που λέγονται με την πρόθεση να ωφελήσουν κάποιον άλλο και όχι για να εξασφαλίσει προσωπικό κέρδος εκείνος που τις χρησιμοποιεί.
Μπορεί να είναι ένας πιο θερμός έπαινος για ένα δώρο που δεν θα επιλέγαμε μόνοι μας, μια διακριτική απάντηση για ένα ντύσιμο που έχει μεγάλη σημασία για τον σύντροφό μας ή η αναγνώριση της προσπάθειας πίσω από ένα γεύμα που δεν πέτυχε απόλυτα.
Σε τέτοιες στιγμές, το πραγματικό ερώτημα συχνά δεν είναι «ήταν τέλειο;». Μπορεί να είναι «είδες την προσπάθειά μου;», «με εκτιμάς;» ή «νιώθω ασφαλής μαζί σου;».
Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η συμπόνια μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα ενός φιλοκοινωνικού ψέματος. Σε μία από αυτές, οι συμμετέχοντες που ένιωθαν μεγαλύτερη συμπόνια έδωσαν πιο θετική και λιγότερο ακριβή αξιολόγηση σε ένα κακογραμμένο κείμενο, προσπαθώντας να προστατεύσουν τον δημιουργό του από την απογοήτευση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο σύντροφος πρέπει να ακούει πάντοτε αυτό που θα τον κάνει να νιώσει καλύτερα. Εάν ζητά μια γνώμη που θα επηρεάσει μια σημαντική επιλογή ή χρειάζεται ειλικρινή ανατροφοδότηση, η υπερβολικά θετική απάντηση μπορεί να του στερήσει χρήσιμες πληροφορίες.
Το προστατευτικό ψέμα: Όταν ο στόχος είναι να αποτραπεί μια μικρή ζημιά
Ο όρος προστατευτικό ψέμα χρησιμοποιείται σε ερευνητικές ταξινομήσεις για περιπτώσεις στις οποίες η αναλήθεια αποσκοπεί κυρίως στην αποτροπή μιας αρνητικής συνέπειας και όχι στην απόκτηση κάποιου νέου οφέλους.
Η έρευνα έχει συνδέσει τα ψέματα που προσανατολίζονται στην προστασία των άλλων περισσότερο με την ενσυναίσθηση και λιγότερο με χειριστικές τάσεις. Η διαπίστωση αφορά τα κίνητρα που δηλώνουν ή εμφανίζουν οι άνθρωποι και δεν αποδεικνύει ότι κάθε τέτοια απόκρυψη έχει θετική επίδραση σε μια στενή σχέση.
Στην καθημερινότητα ενός ζευγαριού μπορεί να σημαίνει ότι δεν μετατρέπεται κάθε ασήμαντη ενόχληση σε σοβαρή συζήτηση: ο τρόπος που μασά ο άλλος, ένα συρτάρι που αφήνει ανοιχτό ή μια ιστορία που επαναλαμβάνει.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διαφορά. Το να μη λες κάθε σκέψη που περνά από το μυαλό σου δεν είναι απαραίτητα ψέμα. Μπορεί να είναι απλώς διακριτικότητα, αυτοσυγκράτηση ή συνειδητή επιλογή να μη δώσεις μεγαλύτερη σημασία σε κάτι που δεν επηρεάζει πραγματικά τη σχέση.
Εάν η ίδια ενόχληση επαναλαμβάνεται, δημιουργεί απόσταση ή συσσωρεύει θυμό, η σιωπή παύει να λειτουργεί προστατευτικά. Απλώς μεταθέτει μια συζήτηση που αργότερα πιθανόν θα είναι δυσκολότερη.
Μπορεί να δείχνουν καλοσύνη και ταυτόχρονα να πλήττουν την εμπιστοσύνη
Τα φιλοκοινωνικά ψέματα δεν έχουν μία μόνο επίδραση.
Πειραματικές έρευνες έδειξαν ότι μπορούν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη που βασίζεται στην αίσθηση ότι ο άλλος έχει καλές προθέσεις. Ένας άνθρωπος που μαλακώνει μια ασήμαντη αλήθεια μπορεί να γίνει αντιληπτός ως πιο συμπονετικός και υποστηρικτικός.
Την ίδια στιγμή, η ίδια συμπεριφορά μπορεί να μειώσει την εμπιστοσύνη που βασίζεται στην ακεραιότητα — την πεποίθηση, δηλαδή, ότι ο άλλος θα μας λέει την αλήθεια ακόμη και όταν αυτή είναι άβολη.
Με απλά λόγια, μπορεί κάποιος να σκεφτεί ταυτόχρονα: «Το είπε επειδή νοιάζεται για μένα» και «Την επόμενη φορά, πώς θα ξέρω αν το εννοεί;».
Η συχνότητα έχει επίσης σημασία. Μια σπάνια, μικρή αναλήθεια που αφορά κάτι ασήμαντο δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο όπως ένα σταθερό μοτίβο απόκρυψης και παραπλάνησης. Νεότερη έρευνα για τις διαφορετικές μορφές εξαπάτησης δείχνει ότι οι άνθρωποι συγχωρούν ευκολότερα τη σποραδική χρήση της, αλλά η επανάληψη επηρεάζει σημαντικά τις εκτιμήσεις τους για την αξιοπιστία του άλλου.
Πότε η μικρή απόκρυψη γίνεται πραγματικό πρόβλημα
Το κίνητρο έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί. Ένα ψέμα μπορεί να παρουσιάζεται ως «προστασία», ενώ στην πραγματικότητα προστατεύει εκείνον που το λέει από τις συνέπειες των πράξεών του.
Η απόκρυψη παύει να είναι καλοπροαίρετη όταν αφορά:
- απιστία ή συναισθηματική προδοσία
- χρέη, κρυφές αγορές ή σοβαρά οικονομικά προβλήματα
- εξάρτηση από αλκοόλ, ουσίες ή τζόγο
- σημαντικά ζητήματα υγείας και ασφάλειας
- παραβίαση συμφωνημένων ορίων
- επαναλαμβανόμενες αθετημένες υποσχέσεις
- συμπεριφορές ελέγχου, χειραγώγησης ή κακοποίησης
- δυσαρέσκεια που έχει αρχίσει να επηρεάζει τη συντροφικότητα ή τη σεξουαλική ζωή
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αλήθεια δεν αποτελεί απλώς συναισθηματική λεπτομέρεια. Είναι απαραίτητη για να μπορεί ο άλλος να αξιολογήσει την κατάσταση και να αποφασίσει τι θέλει να κάνει.
Η διαφορά ανάμεσα στη διακριτικότητα και στην παραπλάνηση
Η διακριτικότητα δεν απαιτεί πάντοτε να αλλοιώσουμε την πραγματικότητα. Μπορούμε να είμαστε ευγενικοί χωρίς να πούμε κάτι που δεν πιστεύουμε.
Αντί για «το φαγητό ήταν τέλειο», μπορούμε να πούμε: «Μου άρεσε πολύ που το ετοίμασες για εμάς».
Αντί για «αυτό το ρούχο σου πηγαίνει καταπληκτικά», μπορούμε να δοκιμάσουμε: «Φαίνεται ότι νιώθεις πολύ όμορφα φορώντας το».
Αντί για «δεν με ενοχλεί καθόλου», ενώ η ενόχληση έχει ήδη αρχίσει να συσσωρεύεται, μπορούμε να πούμε: «Δεν θέλω να το κάνω μεγαλύτερο απ’ όσο είναι, αλλά θα με βοηθούσε να το προσέξουμε».
Η διαφορά βρίσκεται στο ότι αναγνωρίζουμε το συναίσθημα και την προσπάθεια του άλλου, χωρίς να δημιουργούμε μια ψεύτικη εικόνα για κάτι που αργότερα μπορεί να αποκτήσει σημασία.
Οι τέσσερις ερωτήσεις πριν από μια «μισή αλήθεια»
Πριν αποκρύψεις κάτι υποστηρίζοντας ότι το κάνεις από καλοσύνη, μπορείς να αναρωτηθείς:
- Το λέω για να προστατεύσω τον άλλο ή για να αποφύγω εγώ μια δύσκολη αντίδραση;
- Αφορά κάτι πραγματικά ασήμαντο ή μια πληροφορία που θα επηρέαζε τις επιλογές του;
- Θα μπορούσα να εκφράσω την αλήθεια με πιο προσεκτικό τρόπο αντί να πω ψέματα;
- Εάν το μάθαινε αργότερα, θα ένιωθε φροντίδα ή προδοσία;
Όταν η απόκρυψη αλλάζει την ικανότητα του συντρόφου να αποφασίζει, να συναινεί ή να προστατεύει τον εαυτό του, δεν αποτελεί διακριτικότητα. Όταν αφορά μια περαστική, ασήμαντη λεπτομέρεια, το πραγματικό δίλημμα συχνά δεν είναι «αλήθεια ή ψέμα», αλλά πώς θα ειπωθεί η αλήθεια χωρίς περιττή σκληρότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
- Έρευνα: Το «κλειδί» που μπορεί να φρενάρει την επιθυμία για τσιγάρο
- Δεν χρειάζεται να περιμένεις την Πρωτοχρονιά: Το «κόλπο» των ψυχολόγων για να ξαναπιάσεις τους στόχους σου
- Δεν σας παίρνει ο ύπνος από τη ζέστη; Το κόλπο των λίγων λεπτών που αξίζει να δοκιμάσετε
- Το σώμα πριν από το τέλος: Οι αλλαγές που συμβαίνουν τις τελευταίες ώρες της ζωής
- Κάνναβη στην εφηβεία: Μελέτη συνδέει τη χρήση με αυξημένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
