Social media: Στα 14 τα απαγορεύουμε, στα 15 τα επιτρέπουμε – Ποιος μαθαίνει στα παιδιά τους κινδύνους;

Γιώτα Δημητρίου

Στα 14 ένα παιδί θεωρείται πολύ μικρό για να χρησιμοποιεί τα social media. Στα 15, όμως, η πρόσβαση επιτρέπεται. Τι έχει αλλάξει στο μεταξύ; Έμαθε να αναγνωρίζει την παραπληροφόρηση, να διαχειρίζεται την απόρριψη, τη διαρκή σύγκριση και την ανάγκη για αποδοχή; Έμαθε να προστατεύει τα προσωπικά του δεδομένα ή να αντιλαμβάνεται πότε το περιεχόμενο που παρακολουθεί επιχειρεί να επηρεάσει τη σκέψη και τη συμπεριφορά του; Ή έχει απλώς μεγαλώσει κατά έναν χρόνο;

Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο κενό στη συζήτηση για την απαγόρευση των κοινωνικών δικτύων. Ασχολούμαστε με το πότε πρέπει να αποκτήσουν τα παιδιά πρόσβαση, αλλά πολύ λιγότερο με το ποιος θα τους μάθει να χρησιμοποιούν αυτές τις πλατφόρμες, να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να θέτουν τα δικά τους όρια.

Στην Ελλάδα, η απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών έχει ήδη ψηφιστεί, με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Πρόκειται για μια παρέμβαση που επιδιώκει να προστατεύσει τους ανηλίκους. Η θέσπιση ενός ηλικιακού ορίου, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της εκπαίδευση στην ψηφιακή ασφάλεια.

Η απαγόρευση των social media θέτει ηλικιακά όρια, ανοίγοντας παράλληλα τη συζήτηση για την ψηφιακή εκπαίδευση και την προστασία των εφήβων

Η εμπειρία της Αυστραλίας αναδεικνύει τις δυσκολίες. Τρεις μήνες μετά την εφαρμογή της αντίστοιχης απαγόρευσης για τους κάτω των 16 ετών, επίσημη έρευνα κατέγραψε μείωση του ποσοστού των παιδιών που διατηρούσαν λογαριασμό στις συγκεκριμένες πλατφόρμες, από 52% σε 42%. Παράλληλα, όμως, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα ανηλίκους εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τουλάχιστον μία από αυτές.

Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι το ποσοστό των γονέων που αγνοούσαν τη χρήση των κοινωνικών δικτύων από τα παιδιά τους αυξήθηκε από περίπου έναν στους τέσσερις σε έναν στους τρεις. Παρότι η έρευνα δεν αποδίδει τη μεταβολή στην απαγόρευση, το εύρημα φωτίζει έναν σημαντικό κίνδυνο: τα παιδιά να παραμένουν συνδεδεμένα, αλλά οι ενήλικες να γνωρίζουν ακόμη λιγότερα για τη διαδικτυακή τους δραστηριότητα.

Υπάρχει, άλλωστε, και η ψυχολογία της απαγόρευσης. Η θεωρία της ψυχολογικής αντιδραστικότητας περιγράφει την τάση του ανθρώπου να επιθυμεί περισσότερο μια ελευθερία όταν αισθάνεται ότι του στερείται. Στην εφηβεία, όπου η ανεξαρτησία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, το απαγορευμένο μπορεί να γίνει ακόμη πιο ελκυστικό.

Και έτσι προκύπτει ένα παράδοξο: στην προσπάθειά μας να προστατεύσουμε τα παιδιά από τους κινδύνους των social media, κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε την πρόσβαση σε αυτά σε επιβράβευση. Σε κάτι που περιμένουν να κατακτήσουν, σαν να αποτελεί απόδειξη ωριμότητας.

Το πρόβλημα, όμως, δεν τελειώνει όταν ένας έφηβος συμπληρώσει το επιτρεπόμενο ηλικιακό όριο. Τότε, στην πραγματικότητα, αρχίζει μια καινούργια δοκιμασία. Πώς θα αντιδράσει στον διαδικτυακό εκφοβισμό; Πώς θα διακρίνει μια κατασκευασμένη εικόνα από ένα πραγματικό γεγονός; Πώς θα αντιληφθεί ότι η αδιάκοπη ροή περιεχομένου δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα αλγορίθμων σχεδιασμένων να συγκρατούν την προσοχή του;

Ποιος και πότε του έχει διδάξει όλα αυτά;

Η ουσιαστική ψηφιακή παιδεία απαιτεί περισσότερα από προειδοποιήσεις για τον χρόνο μπροστά στην οθόνη. Προϋποθέτει συστηματική εκπαίδευση στο σχολείο, ενημέρωση και καθοδήγηση από την οικογένεια, αλλά και μεγαλύτερη λογοδοσία των ίδιων των πλατφορμών. Οι νέοι χρειάζεται να κατανοούν όχι μόνο τη λειτουργία των κοινωνικών δικτύων, αλλά και τους μηχανισμούς με τους οποίους επηρεάζονται η κρίση, η συμπεριφορά και η αντίληψή τους για τον εαυτό τους και τον κόσμο.

Ένα ηλικιακό όριο μπορεί να καθυστερήσει την έκθεση στους κινδύνους. Δεν εξασφαλίζει, όμως, την ικανότητα αντιμετώπισής τους. Χωρίς γνώση, κριτική σκέψη και εξοικείωση με τους κανόνες της ψηφιακής ασφάλειας, η απαγόρευση περιορίζεται σε μια χρονική αναβολή του προβλήματος.

Η συζήτηση, επομένως, δεν μπορεί να εξαντλείται στο πότε θα επιτρέπεται η πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα. Οφείλει να αφορά εξίσου το πώς προετοιμάζονται οι νέοι για όσα θα συναντήσουν, ποια εφόδια αποκτούν και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη αυτής της προετοιμασίας.

Γιατί η προστασία δεν μετριέται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά εμποδίζεται η πρόσβαση σε έναν κίνδυνο, αλλά και από το κατά πόσο ένας νέος άνθρωπος είναι προετοιμασμένος να τον αναγνωρίσει και να τον αντιμετωπίσει.

Πηγές: Αυστραλιανή Αρχή eSafety – Αύγουστος 2026,University of Chicago – Απρίλιος 2026,Journal of Medical Internet Research – 2025

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Social media: «Πράσινο φως» από τη Βουλή για την απαγόρευση σε παιδιά κάτω των 15 ετών από το 2027
• Social media: Γιατί η απαγόρευση στους εφήβους μπορεί να μην είναι αρκετή

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News