Πάτρα: Η Αφροδίτη από τα Ψηλά Αλώνια που έφτασε μέχρι την Ιαπωνία

Γιώτα Δημητρίου

Στα Ψηλά Αλώνια της Πάτρας, η Αφροδίτη δεν βρισκόταν σε κάποιο μαρμάρινο βάθρο. Στόλιζε το δάπεδο μιας ρωμαϊκής κατοικίας, κρατώντας έναν καθρέφτη στον οποίο ο αρχαίος τεχνίτης είχε αποτυπώσει ακόμη και το είδωλό της. Μια εικόνα φτιαγμένη για τον ιδιωτικό χώρο ενός σπιτιού επρόκειτο, πολλούς αιώνες αργότερα, να αποκτήσει μια απρόσμενη διεθνή διαδρομή.

Το ψηφιδωτό του «Καλλωπισμού της Αφροδίτης» δεν διατηρήθηκε αναλλοίωτο στον χρόνο. Οι διαφορές στις ψηφίδες και στο ένδυμα της θεάς μαρτυρούν επεμβάσεις που έγιναν ήδη από την αρχαιότητα. Όταν το έργο ήρθε ξανά στο φως, αυτές οι λεπτομέρειες πρόσθεσαν ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία του. Αργότερα, η Αφροδίτη θα άφηνε προσωρινά το Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών για να παρουσιαστεί σε εκθέσεις στο Τόκιο, στο Ναγκασάκι και στην Ινδιανάπολη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Δελφίνια στα πατώματα: Τα ζώα που «κατοικούσαν» στη ρωμαϊκή Πάτρα

Η ανακάλυψη στα Ψηλά Αλώνια

Το 1970, μια ανασκαφή στην οδό Παναχαϊκού 1, στα Ψηλά Αλώνια, έφερε στο φως το ψηφιδωτό του «Καλλωπισμού της Αφροδίτης». Το έργο χρονολογείται στα τέλη του 3ου με αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. και πιθανότατα ανήκε σε ρωμαϊκή έπαυλη, σε μια περίοδο κατά την οποία η Πάτρα διέθετε πλούσιες κατοικίες με περίτεχνη διακόσμηση.

Η κεντρική παράσταση, διαστάσεων 1,50 επί 1,40 μέτρα, κοσμούσε ένα δωμάτιο μόλις 3,40 επί 2,10 μέτρων, το οποίο οι αρχαιολόγοι θεωρούν πιθανό υπνοδωμάτιο. Ένα μαρμάρινο κατώφλι το συνέδεε με μεγαλύτερη αίθουσα, όπου είχε διατηρηθεί δεύτερο ψηφιδωτό με γεωμετρικά σχέδια.

Η μικρή αυτή σκηνή ξεχωρίζει για την προσοχή στις λεπτομέρειες. Η θεά απεικονίζεται με πλεγμένα καστανά μαλλιά, χρυσό διάδημα, σκουλαρίκια και βραχιόλια. Στο πλάι της βρίσκεται μια ανοιχτή κοσμηματοθήκη, ενώ δύο περιστέρια, συνδεδεμένα με τον συμβολισμό του έρωτα, συμπληρώνουν την παράσταση. Στα πόδια της, ένας φτερωτός Έρωτας έχει γονατίσει, κρατώντας το σανδάλι που ετοιμάζεται να της φορέσει.

Η Αφροδίτη που άλλαξε εμφάνιση

Το πιο παράξενο στοιχείο του ψηφιδωτού βρίσκεται στο ένδυμα της Αφροδίτης. Η μορφή της θεάς άλλαξε ήδη από την αρχαιότητα, και τα σημάδια αυτής της επέμβασης διακρίνονται ακόμη.

Στο επάνω μέρος του σώματος κυριαρχούν οι ανοιχτόχρωμες ψηφίδες, ενώ τα πόδια αποδίδονται με σκούρους καστανούς τόνους. Το κιτρινοκάστανο ύφασμα που τα καλύπτει έχει σχηματιστεί με μεγαλύτερες, πιο αδρές ψηφίδες, οι οποίες ξεχωρίζουν από την προσεγμένη τεχνική της αρχικής παράστασης. Στον δεξιό πήχη διατηρείται μάλιστα ένα μικρό τμήμα του παλαιότερου ιματίου, που προδίδει την αλλαγή.

Η επέμβαση στο ένδυμα ήταν μέρος μιας ευρύτερης ιστορίας επισκευών. Το ψηφιδωτό είχε υποστεί φθορές και επιδιορθώθηκε επανειλημμένα όσο εξακολουθούσε να κοσμεί την κατοικία. Έτσι, στο ίδιο έργο σώζονται ψηφίδες από διαφορετικές φάσεις της ζωής του, αποκαλύπτοντας ότι η εικόνα που βλέπουμε σήμερα διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα στον χρόνο.

Από την Πάτρα στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ

Το 2016, η Αφροδίτη της Πάτρας βρέθηκε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο όπου ανακαλύφθηκε. Το ψηφιδωτό επιλέχθηκε για την έκθεση A Journey to the Land of Immortals: Treasures of Ancient Greece, η οποία φιλοξενήθηκε στο Εθνικό Μουσείο του Τόκιο και στο Μουσείο Τέχνης της Νομαρχίας Ναγκασάκι, από τις 21 Ιουνίου έως τις 11 Δεκεμβρίου 2016.

Η συμμετοχή του σε μια μεγάλη διεθνή έκθεση έφερε ένα χαρακτηριστικό δείγμα της τέχνης της ρωμαϊκής Πάτρας μπροστά στο ιαπωνικό κοινό. Και δεν ήταν η μοναδική φορά που η θεά ταξίδεψε εκτός Ελλάδας.

Το 2019 ακολούθησε η Ινδιανάπολη των Ηνωμένων Πολιτειών. Από τις 15 Ιουνίου έως τις 5 Νοεμβρίου, το ψηφιδωτό παρουσιάστηκε στο Children’s Museum of Indianapolis, στο πλαίσιο της έκθεσης Treasures of Ancient Greece: Life, Myth and Heroes, με αντικείμενο την καθημερινή ζωή, τη μυθολογία και τους ήρωες της αρχαίας Ελλάδας.

Πού βρίσκεται σήμερα η Αφροδίτη

Η Αφροδίτη εκτίθεται σήμερα στην Αίθουσα Ιδιωτικού Βίου του Αρχαιολογικού Μουσείου Πατρών, μαζί με ευρήματα που φωτίζουν την καθημερινότητα και τις κατοικίες της αρχαίας πόλης.

Το μουσείο βρίσκεται στη Νέα Εθνική Οδό Πατρών–Αθηνών 38–40. Κατά τη χειμερινή περίοδο λειτουργεί από τις 8:30 έως τις 15:30, καθημερινά εκτός Τρίτης, ενώ το γενικό εισιτήριο κοστίζει 10 ευρώ.

Για όποιον σταθεί μπροστά στο ψηφιδωτό, αξίζει μια πιο προσεκτική ματιά πέρα από τον καθρέφτη και τα κοσμήματα της θεάς. Στις μικρές διαφορές των ψηφίδων διακρίνεται κάτι που δεν μπορεί να αποδώσει μια απλή περιγραφή της παράστασης: τα ίχνη των ανθρώπων που τη διατήρησαν και την άλλαξαν μέσα στους αιώνες.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News