Δημήτρης Ζαπάντης: Ένωσε 10 σχολεία και 85 μαθητές της Αιτωλοακαρνανίας πάνω στη σκηνή
Ο θεατρολόγος Δημήτρης Ζαπάντης μιλά για μια ξεχωριστή εκπαιδευτική και καλλιτεχνική προσπάθεια που έφερε μαθητές από σχολεία της Αιτωλοακαρνανίας σε σκηνές της Αθήνας και των Δελφών. Μέσα σε δύο χρονιές, δέκα σχολεία και 85 παιδιά συναντήθηκαν μέσα από το αρχαίο δράμα, παρουσιάζοντας τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη και τους «Πέρσες» μαζί με τον «Προμηθέα Πυρκαέα» του Αισχύλου.
Μπορεί το αρχαίο δράμα να βγει από το σχολικό βιβλίο και να γίνει εμπειρία; Μπορεί να ενώσει παιδιά από διαφορετικά σχολεία, χωριά και κοινότητες της Αιτωλοακαρνανίας σε μία κοινή σκηνική γλώσσα; Ο θεατρολόγος Δημήτρης Ζαπάντης επιχείρησε ακριβώς αυτό: να μετατρέψει τη Θεατρική Αγωγή από μάθημα σε ζωντανή πράξη, δίνοντας σε μαθητές Δημοτικού την ευκαιρία να συναντηθούν με μεγάλα κείμενα του αρχαίου δράματος όχι ως ύλη, αλλά ως σώμα, φωνή, κίνηση, πρόβα, ταξίδι και δημόσια παρουσία.
Δημήτρης Ζαπάντης
Την περσινή χρονιά, πέντε σχολεία παρουσίασαν τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Φέτος, άλλα πέντε σχολεία συνέχισαν την προσπάθεια με τους «Πέρσες» και τον «Προμηθέα Πυρκαέα» του Αισχύλου. Συνολικά, μέσα σε δύο χρόνια, 10 σχολεία και 85 μαθητές συμμετείχαν σε ένα εγχείρημα που ξεπέρασε τα όρια μιας συνηθισμένης σχολικής δράσης και ταξίδεψε σε μαθητικό φεστιβάλ αρχαίου δράματος στην Αθήνα και σε συνέδριο στους Δελφούς, με τη στήριξη της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Δημήτρης Ζαπάντης μιλά για το πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα, για τις δυσκολίες του συντονισμού τόσων σχολείων, για τη δύναμη που αποκτά το αρχαίο δράμα όταν περνά στη σκηνή, αλλά και για όσα είδε στα παιδιά όταν βρέθηκαν μπροστά στο κοινό: δημιουργικότητα, πειθαρχία, φαντασία και δυνατότητες που συχνά μένουν αθέατες μέσα σε μια σχολική αίθουσα. Όπως λέει ο ίδιος, αυτό που μένει δεν είναι μόνο μια παράσταση, αλλά μια εμπειρία με ουσιαστικό αποτύπωμα στη ζωή των παιδιών.
Πώς ξεκινά ένας θεατρολόγος στην Αιτωλοακαρνανία να ενώσει πέντε σχολεία σε μία παράσταση – και πώς βρίσκει το κουράγιο να το ξανακάνει την επόμενη χρονιά με άλλα πέντε;
Σας ευχαριστώ για την ευκαιρία να μιλήσω για αυτή την προσπάθεια. Πιστεύω πως όταν κάνεις κάτι που αγαπάς, τότε αυτό παύει να μοιάζει με δουλειά. Το αρχικό μου όραμα ήταν να δημιουργήσω κάτι διαφορετικό μέσα στην εκπαίδευση, αξιοποιώντας τη βιωματική διάσταση της Θεατρικής Αγωγής. Με αρκετό μεράκι, διάθεση και τη στήριξη εξαιρετικών συναδέλφων, υλοποιήσαμε πέρυσι αυτή την ιδέα, παραμερίζοντας τις αμφιβολίες και τις αναστολές που συχνά γεννά ο πιο «καρτεσιανός» εαυτός μας. Έχοντας ως οδηγό τη γνωστή καζαντζακική ρήση «φτάσε όπου δεν μπορείς», προχωρήσαμε σε ένα εγχείρημα που τη δεύτερη χρονιά εξελίχθηκε ακόμη περισσότερο, βασισμένο πλέον στην εμπειρία και στη χαρά της δημιουργίας.
Μιλάμε για 10 σχολεία και 85 μαθητές μέσα σε δύο χρονιές. Πότε καταλάβατε ότι αυτή η προσπάθεια δεν είναι πια απλώς μια σχολική δράση, αλλά κάτι μεγαλύτερο;
Κατάλαβα πως η προσπάθεια αυτή είχε ξεπεράσει τα όρια μιας απλής σχολικής δράσης όταν άρχισε να διαμορφώνεται η συνολική σκηνική εικόνα των μαθητών. Εκεί συνειδητοποίησα πως κάτι τέτοιο άξιζε να παρουσιαστεί και έξω από τα όρια της Αιτωλοακαρνανίας. Καθώς δεν είχε υλοποιηθεί ξανά ένα αντίστοιχο εγχείρημα, μαζί με τους συναδέλφους αναζητήσαμε τρόπους να του δώσουμε μεγαλύτερη διάσταση και τελικά βρήκαμε χώρο στο μαθητικό φεστιβάλ του Δήμου Αχαρνών, το οποίο φέτος συμπλήρωσε οκτώ χρόνια παρουσίας και στην έναρξη ήταν παρούσα και η υπουργός Παιδείας Κα Ζαχαράκη.
Τι σημαίνει για παιδιά της Αιτωλοακαρνανίας να βγαίνουν από την τάξη και να παρουσιάζουν αρχαίο δράμα σε Αθήνα και Δελφούς;
Για τους μαθητές των συγκεκριμένων σχολείων ( Δ.Σ. 1ο & 2ο Νεοχωρίου, 2ο& 3ο Αιτωλικού, Σταμνάς, Γουριάς, Πενταλόφου, Κεφαλοβρύσου και Λεσινίου) η προσπάθεια αυτή αποτέλεσε μια πρωτόγνωρη εμπειρία . Παιδιά από την επαρχία της Αιτωλοακαρνανίας βρέθηκαν να παρουσιάζουν τη δουλειά τους μέσω μαι απο-εδαφικοποίησης από το νομό μπροστά σε πανελλήνιο κοινό, τόσο στην Αθήνα όσο και στους Δελφούς, έχοντας την ευκαιρία να βγουν από τα στενά όρια της καθημερινότητάς τους. Τέτοιες εμπειρίες λειτουργούν διευρυντικά για τους ορίζοντές τους, καθώς τους δείχνουν πως οι δυνατότητές τους δεν περιορίζονται από τον τόπο στον οποίο μεγαλώνουν. Η επιβράβευση που έλαβαν και τις δύο χρονιές μέσα από τους επαίνους του φεστιβάλ αποτέλεσε μια ουσιαστική αναγνώριση της προσπάθειάς τους.
Το αρχαίο δράμα στο σχολείο συχνά μένει στο χαρτί, ως ύλη ή εξεταστικό αντικείμενο. Τι αλλάζει όταν γίνεται σώμα, φωνή, πρόβα, σκηνή και ταξίδι;
Η έννοια του αρχαίου δράματος δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό μέγεθος που ξεπερνά τα όρια και τις δεσμεύσεις του μαθήματος. Το αρχαίο δράμα δεν αποτελεί απλώς ένα γνωστικό αντικείμενο, αλλά έναν ζωντανό πολιτισμικό πυρήνα. Δεν γράφτηκε για να διαβάζεται μόνο μέσα από σχολικά βιβλία, αλλά για να παρασταθεί. Για αυτόν τον λόγο επέλεξα να το μεταφέρω από την ανάγνωση στη σκηνική πράξη, ώστε οι μαθητές να αποκτήσουν μια πιο βιωματική και ουσιαστική επαφή με αυτό. Άλλωστε, αυτός είναι και ένας από τους βασικούς στόχους της Θεατρικής Αγωγής να προσφέρει στα παιδιά εμπειρίες έκφρασης και δημιουργίας γι΄αυτό τον λόγο άλλωστε ο Πανελλήνιος σύλλογος Θεατρολόγων έστειλε πρόσφατα καισ επιστολή στο Ι.Ε.Π ώστε το μάθημα της Θεατρικής αγωγής να επανέλθει στην Ε΄ και ΣΤ΄τάξη του δημοτικού.
Πέρυσι δουλέψατε τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, φέτος τους «Πέρσες» και τον «Προμηθέα Πυρκαέα» του Αισχύλου. Τι βρήκαν οι μαθητές μέσα σε αυτά τα έργα που να αφορά τη δική τους ηλικία και τη δική μας εποχή;
Μέσα από τις Τρωάδες επιχειρήσαμε να αναδείξουμε το έντονο αντιπολεμικό μήνυμα του έργου, ξεφεύγοντας από μια πιο τυπική σχολική προσέγγιση. Μέσα από τον λόγο, την κίνηση και τη σημειολογία, οι μαθητές προσέγγισαν βαθύτερα το έργο. Αντίστοιχα, στους Πέρσες και τον Προμηθέα Πυρκαύες επιχειρήσαμε να φέρουμε τους μαθητές πιο κοντά στην ιστορική και πολιτισμική διάσταση των κειμένων με βιωματικό τρόπο. Ιδιαίτερα σημαντικό ήταν ότι παιδιά Δημοτικού απέδωσαν αποσπάσματα στα αρχαία, ερχόμενα σε μια πιο ουσιαστική επαφή με τη γλώσσα και τον μύθο. Για παράδειγμα τα σπαράγματα από το Σατυρικό δράμα του Προμηθέα καθώς και αρκετά σημεία των Περσών τα παιδιά (μιλάμε για παιδιά Δ΄Ε΄ΣΤ΄ δημοτικού) τα αποδίδουν στα αρχαία.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία: να συντονιστούν τόσα σχολεία, να πιστέψουν τα παιδιά ότι μπορούν, να στηριχθεί πρακτικά η προσπάθεια ή να σταθεί σκηνικά ένα τόσο μεγάλο σύνολο;
Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν κυρίως το δραματουργικό κομμάτι, δηλαδή το πώς θα συνδεθούν διαφορετικά σχολεία και ομάδες σε μια ενιαία σκηνική πρόταση. Απαιτήθηκε συντονισμός, κοινός σχεδιασμός και αρκετές πρόβες. Υπήρξαν στιγμές αμφιβολίας και κόπωσης, όμως η συλλογική προσπάθεια και η εμψύχωση των παιδιών από τους εκπαιδευτικούς οδήγησαν τελικά σε ένα αποτέλεσμα που μας δικαίωσε.
Σε αυτό το σημείο οφείλω να αναφέρω ανθρώπους που στήριξαν ουσιαστικά το εγχείρημα, όπως η Έρση Λιόκαυτου, η Όλγα Τσίτση, η Λητώ Αθανασίου και ο Άγγελος Αντζουλάτος.
Υπήρξε κάποια στιγμή σε πρόβα ή παράσταση που είπατε «γι’ αυτό άξιζε όλος ο κόπος»;
Υπήρξαν αρκετές στιγμές που μου επιβεβαίωσαν πως άξιζε όλος αυτός ο κόπος. Μία από τις πιο έντονες ήταν όταν απονείμαμε στους μαθητές τους επαίνους από το φεστιβάλ, τους οποίους κρατήσαμε ως έκπληξη. Η χαρά και η συγκίνησή τους ήταν πραγματικά μοναδικές. Ακόμη πιο συγκινητικό ήταν όταν παλιοί μαθητές μού είπαν πως κρατούν ακόμη τον έπαινό τους πάνω από το κρεβάτι τους, ως υπενθύμιση αυτής της εμπειρίας.
Τι είδατε σε αυτά τα παιδιά πάνω στη σκηνή που ίσως δεν φαίνεται εύκολα μέσα σε μια συνηθισμένη σχολική αίθουσα;
Πάνω στη σκηνή είδα στοιχεία που συχνά δεν αναδεικνύονται εύκολα μέσα στη σχολική τάξη. Δημιουργικότητα, φαντασία, πειθαρχία και μια αυθεντική διάθεση έκφρασης βρήκαν χώρο να εκδηλωθούν. Το θέατρο λειτουργεί ως πεδίο αποκάλυψης δυνατοτήτων που πολλές φορές παραμένουν αθέατες στην καθημερινή σχολική πραγματικότητα
Πόσο σημαντική ήταν η χορηγία της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας για να μπορέσει μια τέτοια προσπάθεια να ταξιδέψει εκτός Αιτωλοακαρνανίας;
Η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας ήταν βασικός αρωγός στην προσπάθειά μας καθώς μας κάλυψε στο οικονομικό κομμάτι σε αρκετά σημεία ενδεικτικά να αναφέρω την χορηγία της μετακίνησης. Στο σημείο αν αυτό αν μου επιτρέπετε να αναφέρω πως είχα στείλει ένα διερευνητικό μέηλ στην Πρόεδρο του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας έχοντας ως γνώμονα τα οφέλη της πόλης που ζω για την υλοποίηση ενός ανάλογου μαθητικού φεστιβάλ κ τον Οκτώβριο του 2025 αλλά δεν έλαβα καμία απάντηση.
Μετά από δύο χρονιές, δέκα σχολεία και 85 μαθητές, τι μένει τελικά; Μια παράσταση, μια εμπειρία ή ένας τρόπος να νιώσουν τα παιδιά ότι ο τόπος τους μπορεί να σταθεί ισότιμα σε μεγαλύτερες σκηνές;
Αυτό που μένει τελικά δεν είναι μόνο μια παράσταση, αλλά μια εμπειρία με ουσιαστικό αποτύπωμα. Η πραγματική της αξία πιθανότατα θα φανεί περισσότερο στην ενήλικη ζωή των παιδιών. Ωστόσο, ήδη τους έχει δείξει πως με συνεργασία, επιμονή και πίστη στις δυνατότητές τους μπορούν να υλοποιήσουν στόχους και να διεκδικήσουν πράγματα πέρα από τα στενά όρια του τόπου τους.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
