Από το σπίτι του «Psycho» στα κάδρα του Βιμ Βέντερς: Ο Χόπερ μέσα στο σινεμά

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Το σπίτι του Νόρμαν Μπέιτς στο Psycho υπήρχε σε έναν πίνακα 35 χρόνια πριν από την ταινία του Άλφρεντ Χίτσκοκ. Ο Έντουαρντ Χόπερ το είχε ζωγραφίσει το 1925, απομονωμένο πίσω από τις γραμμές του τρένου, χωρίς ανθρώπους και χωρίς καμία εμφανή απειλή. Η εικόνα αρκούσε για να προκαλέσει ανησυχία.

Το House by the Railroad έγινε σημείο αναφοράς για την κατοικία που δεσπόζει πάνω από το Bates Motel. Η σύνδεση αυτή αποτελεί το πιο γνωστό παράδειγμα της επιρροής του Χόπερ στον κινηματογράφο, όχι όμως και το μοναδικό. Από τον Τέρενς Μάλικ έως τον Βιμ Βέντερς και τον Τοντ Χέινς, σκηνοθέτες και κινηματογραφιστές αναζήτησαν στους πίνακές του τρόπους για να φωτίσουν έναν χώρο, να απομονώσουν ένα πρόσωπο και να δημιουργήσουν ένταση χωρίς δράση.

Διαβάστε επίσης: Πριν από τον Άρμστρονγκ, το σινεμά είχε ήδη πάει στη Σελήνη

Η αγροικία στο «Days of Heaven» του Τέρενς Μάλικ σχεδιάστηκε με βασικό εικαστικό σημείο αναφοράς το «House by the Railroad»

Η επέτειος γέννησης του Χόπερ, στις 22 Ιουλίου 1882, δίνει την αφορμή για να ακολουθήσουμε αυτή τη διαδρομή από τον καμβά στη μεγάλη οθόνη.

Ο Χίτσκοκ βρήκε έτοιμο το σπίτι

Στο House by the Railroad, ένα βικτωριανό σπίτι υψώνεται πίσω από τις σιδηροδρομικές γραμμές. Το χαμηλό σημείο θέασης το κάνει να φαίνεται ακόμη μεγαλύτερο, ενώ οι ράγες κόβουν την πρόσβαση προς αυτό. Το κτίριο βρίσκεται σε κοινή θέα και ταυτόχρονα παραμένει απρόσιτο.

Ο Χίτσκοκ αξιοποίησε αυτή την εικόνα στο Psycho. Το σπίτι του Νόρμαν Μπέιτς τοποθετήθηκε ψηλότερα από το μοτέλ και απέκτησε παρουσία σχεδόν ισότιμη με εκείνη των χαρακτήρων. Πριν μάθουμε τι κρύβεται στο εσωτερικό του, η θέση και η μορφή του έχουν ήδη προετοιμάσει το έδαφος.

Ο ίδιος πίνακας επηρέασε και την αγροικία στο Days of Heaven του Τέρενς Μάλικ. Το σπίτι δεσπόζει μέσα στα χωράφια, αποκομμένο από κάθε γειτονική παρουσία. Ο διευθυντής φωτογραφίας Νέστορ Αλμένδρος και ο σκηνογράφος Τζακ Φισκ έχουν αναφερθεί στη ζωγραφική του Χόπερ ως βασικό σημείο αναφοράς για την ταινία.

Το «House by the Railroad» του Έντουαρντ Χόπερ, έργο του 1925, συνδέθηκε με τον σχεδιασμό της κατοικίας του Νόρμαν Μπέιτς στο «Psycho»

Η κατοικία του Νόρμαν Μπέιτς στο «Psycho» διατηρεί την απομόνωση, το χαμηλό σημείο θέασης και την απειλητική παρουσία του σπιτιού που ζωγράφισε ο Χόπερ

Ο Χόπερ παρατηρούσε το σινεμά από μέσα

Η σχέση του ζωγράφου με τον κινηματογράφο είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Ο Χόπερ πήγαινε συστηματικά σε κινηματογράφους και θέατρα της Νέας Υόρκης. Παρατηρούσε τις αίθουσες, τις σκάλες, τους διαδρόμους, τα καθίσματα και τον φωτισμό τους.

Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε στο New York Movie του 1939. Στη μία πλευρά του πίνακα βρίσκεται η οθόνη και οι λιγοστοί θεατές. Στην άλλη στέκεται μια ταξιθέτρια, απορροφημένη στις σκέψεις της. Ο Χόπερ μεταφέρει το ενδιαφέρον από την ταινία στον άνθρωπο που εργάζεται λίγα μέτρα μακριά της.

Στο «New York Movie» του 1939, ο Χόπερ στρέφει το ενδιαφέρον από την οθόνη στην ταξιθέτρια που στέκεται μόνη στο πλάι της αίθουσας

Για να συνθέσει το έργο, επισκέφθηκε διαφορετικούς κινηματογράφους και κράτησε στοιχεία από τον καθένα. Η τελική αίθουσα είναι φανταστική: μια σύνθεση από πραγματικούς χώρους, οργανωμένη με τη λογική κινηματογραφικού πλατό.

Το φως ως μέρος της αφήγησης

Τα παράθυρα και οι πόρτες έχουν συγκεκριμένη λειτουργία στη ζωγραφική του Χόπερ. Χωρίζουν τον χώρο, κατευθύνουν το βλέμμα και ορίζουν τη σχέση ανάμεσα στις μορφές. Το φως πέφτει με ακρίβεια σε ένα πρόσωπο, σε έναν τοίχο ή σε ένα άδειο κρεβάτι και μεταφέρει πληροφορίες που ο πίνακας δεν διατυπώνει.

Αυτή η οικονομία πέρασε στο σινεμά. Οι χαρακτήρες μπορούν να βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο και να παραμένουν απομακρυσμένοι. Ένας φωτισμένος χώρος μπορεί να προκαλεί μεγαλύτερη αμηχανία από ένα σκοτεινό δωμάτιο. Η ένταση γεννιέται από τη θέση των σωμάτων και από όσα μένουν εκτός κάδρου.

Ο Χόπερ ζωγράφιζε συχνά ανθρώπους σε δωμάτια ξενοδοχείων, καφέ, γραφεία και μέσα μαζικής μεταφοράς. Πρόκειται για χώρους προσωρινής συνύπαρξης, τους οποίους ο κινηματογράφος χρησιμοποίησε ξανά και ξανά για να μιλήσει για τις σχέσεις μέσα στη σύγχρονη πόλη.

Ο Βέντερς, ο Χέινς και τα ζωντανά έργα του Χόπερ

Ο Βιμ Βέντερς έχει ενσωματώσει συνειδητά αναφορές στον Χόπερ. Στον Αμερικανό φίλο του 1977, τα άδεια δωμάτια, οι σταθμοί, οι δρόμοι και οι φωτισμένες νύχτες παραπέμπουν στη ζωγραφική του. Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης επισημαίνει ρητά αυτές τις αναφορές στην ταινία.

Ο Τοντ Χέινς κινείται σε συγγενικό έδαφος. Στα Far from Heaven και Carol, τα παράθυρα, τα εστιατόρια, τα αυτοκίνητα και τα δωμάτια ξενοδοχείων οργανώνουν τις σχέσεις των προσώπων. Οι κοινωνικοί περιορισμοί της εποχής αποτυπώνονται στην απόσταση που κρατούν οι χαρακτήρες και στον χώρο που παρεμβάλλεται ανάμεσά τους.

Το 2013, ο Αυστριακός σκηνοθέτης Γκούσταβ Ντόιτς μετέφερε τη σύνδεση στην οθόνη με τον πιο άμεσο τρόπο. Στο Shirley: Visions of Reality ανακατασκεύασε δεκατρείς πίνακες του Χόπερ και τους χρησιμοποίησε ως σκηνικά για την ιστορία μιας γυναίκας μέσα σε τρεις δεκαετίες αμερικανικής ιστορίας.

Η παρουσία του Χόπερ στο σινεμά ξεπερνά την αναπαραγωγή ενός πίνακα ή την ομοιότητα ενός σκηνικού. Βρίσκεται στη σύνθεση του κάδρου, στη χρήση του φωτός και στην επιλογή της στιγμής κατά την οποία η κάμερα μένει λίγο περισσότερο επάνω σε έναν χώρο. Εκεί ακριβώς όπου η εικόνα αναλαμβάνει την αφήγηση.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News