Έφηβοι και social media: Γιατί η απαγόρευση στο κινητό δεν αρκεί
Η απαγόρευση των social media στους ανήλικους μοιάζει για πολλούς με εύκολη λύση, όμως όλο και περισσότερες φωνές επιμένουν ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι πιο βαθύ και πολύ πιο σύνθετο.
Η ιδέα της απαγόρευσης των social media στους εφήβους ακούγεται όλο και πιο συχνά ως η αναγκαία απάντηση σε ένα πρόβλημα που ανησυχεί γονείς, εκπαιδευτικούς και κυβερνήσεις. Οι ανησυχίες για την ψυχική υγεία των παιδιών, την υπερέκθεση στις οθόνες, τον εθισμό και τη συνεχή πίεση που ασκούν οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν ενισχύσει διεθνώς τη λογική των περιορισμών. Δεν είναι τυχαίο ότι η Αυστραλία έχει ήδη θέσει σε ισχύ ηλικιακούς περιορισμούς για τα social media κάτω των 16 ετών, ενώ η Ελλάδα ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε αντίστοιχη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 από τις αρχές του 2027.
[contaisu_summary]Η πρώτη σκέψη μοιάζει αυτονόητη: αν τα social media βλάπτουν, τότε πρέπει να κοπεί η πρόσβαση. Όμως το ερώτημα είναι αν αυτό αρκεί. Και κυρίως, αν μπορεί πράγματι να εφαρμοστεί όπως ακούγεται στη θεωρία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: «Τέλος» στα Social Media για παιδιά κάτω των 15: Η ανακοίνωση Μητσοτάκη
Τα «παραθυράκια» είναι ήδη εδώ
Όσοι υποστηρίζουν ότι μια απαγόρευση από μόνη της δεν θα φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, στέκονται πρώτα απ’ όλα στη δυσκολία εφαρμογής της. Η εμπειρία από χώρες που ήδη κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση δείχνει ότι οι ανήλικοι δεν εξαφανίζονται ξαφνικά από τις πλατφόρμες. Η ίδια η αυστραλιανή αρχή eSafety αναγνωρίζει ότι ο νόμος δεν τιμωρεί τα παιδιά ή τους γονείς τους, αλλά υποχρεώνει τις πλατφόρμες να λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» για να αποτρέπουν λογαριασμούς ανηλίκων. Με άλλα λόγια, ακόμη και στο πιο αυστηρό μοντέλο, η πλήρης αποκοπή δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση.
Και εδώ βρίσκεται ένα βασικό πρόβλημα: οι έφηβοι συχνά γνωρίζουν την τεχνολογία καλύτερα από όσους προσπαθούν να τους επιβάλουν περιορισμούς. Η χρήση άλλου λογαριασμού, η παράκαμψη μέσω τεχνικών εργαλείων ή η μετακίνηση σε άλλες εφαρμογές είναι ήδη κομμάτι της πραγματικότητας. Άρα, μια απαγόρευση μπορεί να υπάρχει στα χαρτιά, αλλά η συμμόρφωση να παραμένει ελλιπής και δύσκολα ελέγξιμη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Social media: Με ημερομηνία γέννησης το νέο μπλόκο για τους ανήλικους – Τι θα ισχύει για TikTok, Snapchat, Instagram και Facebook
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι πλατφόρμες
Ακόμη όμως και αν υποθέσει κανείς ότι ένας τέτοιος αποκλεισμός θα εφαρμοζόταν τέλεια, πολλοί ειδικοί τονίζουν ότι πάλι θα άγγιζε μόνο ένα μέρος της πραγματικής δυσκολίας. Γιατί τα social media δεν λειτουργούν σε κενό. Ζουν μέσα στο κινητό τηλέφωνο, σε ένα περιβάλλον φτιαγμένο να τραβά συνεχώς την προσοχή του χρήστη.
Ειδοποιήσεις, ασταμάτητη ροή περιεχομένου, βίντεο χωρίς τέλος, άμεση επιβράβευση, μηχανισμοί που ζητούν από τον χρήστη να επιστρέφει ξανά και ξανά: όλα αυτά δεν είναι μόνο χαρακτηριστικά του Instagram ή του TikTok. Είναι ολόκληρη η λογική του σύγχρονου smartphone. Γι’ αυτό και το πρόβλημα, όπως επισημαίνεται όλο και πιο συχνά, δεν αφορά μόνο μία κατηγορία εφαρμογών αλλά έναν ολόκληρο ψηφιακό σχεδιασμό που εκπαιδεύει τον εγκέφαλο στην αδιάκοπη διέγερση.
Αν, λοιπόν, κλείσει μία εφαρμογή, το κενό μπορεί πολύ εύκολα να καλυφθεί από κάτι άλλο: παιχνίδια, ατελείωτα μηνύματα, άλλες πλατφόρμες, βίντεο, streaming ή απλή περιήγηση. Η εξάρτηση από την οθόνη δεν εξαφανίζεται αυτόματα επειδή λείπει ένα εικονίδιο από την αρχική οθόνη του κινητού.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Τι είναι το «6-7» που είπε ο Μητσοτάκης και γιατί μιλάνε όλοι γι’ αυτό
Όταν η αποχή μοιάζει σχεδόν αδύνατη
Το θέμα γίνεται ακόμη πιο περίπλοκο επειδή η καθημερινότητα των παιδιών και των εφήβων είναι πλέον βαθιά δεμένη με τις ψηφιακές συσκευές. Το σχολείο, η επικοινωνία, οι μετακινήσεις, οι συναλλαγές, ακόμη και η κοινωνική ζωή οργανώνονται όλο και περισσότερο γύρω από εφαρμογές και οθόνες. Αυτό σημαίνει ότι η πλήρης απομάκρυνση από το κινητό δεν μοιάζει ρεαλιστική λύση, αφού η ίδια η κοινωνία απαιτεί από τον χρήστη να είναι συνεχώς συνδεδεμένος.
Γι’ αυτό και η απαγόρευση των social media, παρότι πολιτικά ακούγεται απλή και καθαρή, μπορεί τελικά να λειτουργήσει περισσότερο ως ένα συμβολικό μήνυμα και λιγότερο ως ουσιαστική παρέμβαση. Μπορεί να μειώσει κάποιες εκθέσεις, να βάλει ένα όριο, να δώσει χρόνο σε οικογένειες και σχολεία. Αλλά δύσκολα θα λύσει από μόνη της το βαθύτερο πρόβλημα της ψηφιακής υπερφόρτωσης.
Η συζήτηση πάει πλέον πιο πέρα
Αυτός είναι και ο λόγος που ολοένα περισσότεροι υποστηρίζουν ότι η συζήτηση πρέπει να ανοίξει περισσότερο. Όχι μόνο για το αν ένα παιδί θα έχει TikTok ή Instagram, αλλά για το πότε αποκτά smartphone, πόσο νωρίς εκτίθεται σε εθιστικά ψηφιακά μοτίβα, πώς σχεδιάζονται οι εφαρμογές και γιατί τόσες βασικές λειτουργίες της ζωής θεωρούν δεδομένο ότι όλοι είναι μόνιμα online. Η ίδια η αυστραλιανή προσέγγιση δείχνει ότι η στόχευση δεν είναι απλώς η «τιμωρία», αλλά η προστασία από σχεδιαστικά χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν υπερβολική χρήση και έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο.
Το συμπέρασμα, λοιπόν, δεν είναι ότι οι περιορισμοί δεν έχουν κανένα νόημα. Είναι ότι από μόνοι τους δεν αρκούν. Αν ο στόχος είναι να μειωθούν πραγματικά οι αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής στους εφήβους, τότε η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο «κόβουμε τα social media». Πρέπει να είναι πιο συνολική, πιο έξυπνη και πιο ειλικρινής απέναντι στο πραγματικό πρόβλημα: ότι το ζήτημα δεν βρίσκεται μόνο στις πλατφόρμες, αλλά σε έναν ολόκληρο τρόπο ζωής που έχει μάθει τα παιδιά να μεγαλώνουν μπροστά σε μια οθόνη.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
