Η ελληνική γλώσσα ως ζωντανή κληρονομιά: Μνήμη, ταυτότητα και ευθύνη
Της Μαριάννας Σταματιάδου, Ειδικής Παθολόγου – Λιπιδολόγου – Διατροφολόγου, με αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας
Η 9η Φεβρουαρίου καθιερώθηκε το 2017 στην Ελλάδα ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, στη μνήμη του Διονυσίου Σολωμού. Φέτος, όμως, ο εορτασμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η ελληνική γλώσσα αναγνωρίστηκε και από την UNESCO σε παγκόσμιο επίπεδο, μια απόφαση με έντονο συμβολισμό, που συνδέεται και με την ιστορική διαδρομή του ελληνικού πολιτισμού προς την Ανατολή, ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς εργαλείο επικοινωνίας. Είναι φορέας φιλοσοφίας, επιστήμης, λογοτεχνίας και πολιτισμού. Είναι η γλώσσα του Ομήρου, του Αριστοτέλη, των Ευαγγελίων. Μέσα από αυτήν διαδόθηκαν ιδέες, επιστημονική γνώση, ακόμα και ο ίδιος ο χριστιανισμός.
Τα πρώτα γραπτά τεκμήρια ελληνικής γλώσσας ανάγονται στον 13ο αιώνα π.Χ., στα χρόνια του μυκηναϊκού πολιτισμού. Από τότε μέχρι σήμερα η ελληνική εξελίσσεται αδιάκοπα, περνώντας από την ελληνιστική περίοδο, το Βυζάντιο, την Αναγέννηση και τη σύγχρονη εποχή. Μαζί με την κινεζική αποτελεί μία από τις ελάχιστες γλώσσες με τόσο μακρά και συνεχή ιστορική παρουσία.
Η επιρροή της στις άλλες γλώσσες είναι τεράστια. Αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, λατινικά έχουν δανειστεί χιλιάδες λέξεις και έννοιες. Υπολογίζεται ότι μόνο στην αγγλική υπάρχουν σχεδόν 50.000 λέξεις ελληνικής προέλευσης. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί γλωσσολόγοι χαρακτηρίζουν τις σύγχρονες γλώσσες «κρυφοελληνικές», αναγνωρίζοντας την ελληνική ως γλωσσική τροφό.
Η διεθνής αναγνώριση της αξίας της αποτυπώθηκε και σε εμβληματικές στιγμές: οι δύο Έλληνες νομπελίστες ποιητές, Γιώργος Σεφέρης και Οδυσσέας Ελύτης, επέλεξαν να μιλήσουν ελληνικά κατά την απονομή των βραβείων τους. Αντίστοιχα, η περίφημη ομιλία του Ξενοφώντα Ζολώτα, με αγγλικές λέξεις ελληνικής ρίζας, ανέδειξε με εντυπωσιακό τρόπο το εύρος της επιρροής της ελληνικής.
Παρά αυτή την ιστορική και πολιτισμική δύναμη, δεν μπορώ να μην προβληματίζομαι για τον τρόπο που χρησιμοποιούμε σήμερα τη γλώσσα μας. Η έντονη επιρροή ξένων γλωσσών — κυρίως της αγγλικής — οδηγεί συχνά σε μια πρόχειρη, φτωχότερη χρήση της. Χρειάζεται μεγαλύτερη φροντίδα, περισσότερες δράσεις στα σχολεία, εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες που θα βοηθήσουν τους νέους να αγαπήσουν τη γλώσσα τους.
Η ευθύνη αφορά και την επιστημονική κοινότητα. Οι διεθνείς δημοσιεύσεις είναι λογικό να γίνονται στα αγγλικά, όμως η καλλιέργεια λόγου οφείλει να συνεχίζεται και στα ελληνικά. Μια γλώσσα παραμένει ζωντανή όταν χρησιμοποιείται δημιουργικά.
Η ελληνική διαθέτει μια μοναδική εννοιολογική ακρίβεια: διαχωρίζει «ζωή» από «βίο», «αγάπη» από «έρωτα», «ατύχημα» από «δυστύχημα», «συμφέρον» από «ενδιαφέρον». Αυτές οι διαφοροποιήσεις δεν είναι απλώς λέξεις — είναι τρόποι σκέψης και πολιτισμού.
Σήμερα μιλιέται από περίπου 12 εκατομμύρια ανθρώπους, κυρίως σε Ελλάδα και Κύπρο, αλλά και σε ισχυρές κοινότητες της διασποράς. Σε χώρες όπως η Αυστραλία αναπτύσσονται οργανωμένα προγράμματα εκμάθησης ελληνικών, γεγονός που δείχνει ότι η γλώσσα εξακολουθεί να εμπνέει.
Το 2017 δημοσίευσα τα πρώτα κείμενα για την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, σε μια περίοδο που το θέμα δεν είχε ακόμη τη σημερινή προβολή. Βλέπω πλέον με χαρά όλο και περισσότερους να ασχολούνται με αυτό, γιατί η γλώσσα μας αξίζει να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο η διατήρηση — είναι η καλλιέργεια. Περισσότερες δράσεις στα σχολεία, πολιτιστικές πρωτοβουλίες, ουσιαστική χρήση της ελληνικής στον δημόσιο λόγο μπορούν να συμβάλουν ώστε να παραμείνει ζωντανή και δημιουργική.
«Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις», έγραψε ο Ρίτσος. Το ίδιο ισχύει και για τη γλώσσα μας. Δεν χρειάζεται θρήνο, αλλά φροντίδα, επίγνωση και δημιουργική χρήση. Γιατί η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο κληρονομιά αλλά είναι ευθύνη.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
