Η Πάτρα όπως δεν την έχουμε ξαναδεί: Πώς άλλαξαν δρόμοι, γειτονιές και ολόκληρες περιοχές
Πριν η Πάτρα γίνει η πόλη που ξέρουμε σήμερα, υπήρξε σχέδιο, γραμμή, χάραξη και αλλαγή πάνω στον χάρτη. Τα ιστορικά τεκμήρια που έχει αναρτήσει η Γεωπληροφορική του Δήμου Πατρέων δείχνουν πώς γεννήθηκαν δρόμοι, περιοχές και γειτονιές που σήμερα περνάμε σχεδόν χωρίς να τις προσέχουμε.
Η Πάτρα δεν ήταν πάντα η πόλη που αναγνωρίζουμε σήμερα στον χάρτη. Πριν οι δρόμοι γίνουν καθημερινές διαδρομές, πριν η Κάτω Πόλη αποκτήσει τη σημερινή της μορφή και πριν γειτονιές όπως τα Προσφυγικά μπουν στη συλλογική μνήμη, υπήρξαν σχέδια, χαράξεις, επεκτάσεις και αποφάσεις που άλλαξαν την εικόνα της πόλης.
Τα αποσπάσματα ιστορικών χαρτών και διαγραμμάτων που έχουν αναρτηθεί στη Γεωπληροφορική του Δήμου Πατρέων ανοίγουν ένα διαφορετικό παράθυρο στην πολεοδομική διαδρομή της Πάτρας. Από το πρώτο σχέδιο του Σταμάτη Βούλγαρη μέχρι τις επεκτάσεις της Κάτω Πόλης, το σχέδιο του Σπυρίδωνα Τζέτζου, την αεροφωτογραφία του 1931 και τα Προσφυγικά του 1934, η πόλη φαίνεται να μεγαλώνει, να στρέφεται προς τη θάλασσα και να οργανώνει σιγά σιγά τον χώρο της.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να σταθεί σε αυτά τα τεκμήρια. Αρκεί να ξέρει την Πάτρα, να έχει περπατήσει την Αγίου Ανδρέου, τη Βότση, τη Σαχτούρη, την Κάτω Πόλη, τις περιοχές γύρω από το κέντρο. Οι παλιοί χάρτες δεν δείχνουν μια άγνωστη πόλη. Δείχνουν τη γνώριμη Πάτρα σε μια προηγούμενη στιγμή της, πριν γεμίσει με τις χρήσεις, τις συνήθειες και τις μνήμες που κουβαλά σήμερα.
Η πόλη που σχεδιάστηκε από την αρχή
Ανάμεσα στα τεκμήρια που παρουσιάζονται βρίσκεται το πρώτο σχέδιο του Σταμάτη Βούλγαρη. Είναι μια αφετηρία που επιτρέπει να σκεφτούμε την Πάτρα σε μια περίοδο όπου η πόλη έπρεπε να οργανωθεί εκ νέου, να αποκτήσει χάραξη, όρια, προοπτική και αστική μορφή.
Το πρώτο σχέδιο του Σταμάτη Βούλγαρη
Οι παλιοί χάρτες έχουν έναν τρόπο να κάνουν το γνώριμο άγνωστο. Εκεί όπου σήμερα υπάρχουν διαδρομές που κάνουμε σχεδόν χωρίς να τις προσέχουμε, κάποτε υπήρχαν αποφάσεις πάνω σε χαρτί. Η πόλη σχεδιαζόταν πριν κατοικηθεί με τον τρόπο που την ξέρουμε, πριν γεμίσει με τις χρήσεις, τις συνήθειες και τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων της.
Η Πάτρα που κατέβηκε προς τη θάλασσα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το υλικό για την Κάτω Πόλη. Στη σελίδα του Δήμου αναφέρεται η επέκταση του σχεδίου της κάτω πόλεως Πατρών το 1861, στην περιοχή Βότση – Σαχτούρη, καθώς και η τροποποίηση του 1862 από Βότση, πρώην Μεσολογγίου, έως Πατρέως και από Αγίου Ανδρέου προς τη θάλασσα.
H επέκταση του σχεδίου της κάτω πόλεως Πατρών το 1861, στην περιοχή Βότση – Σαχτούρη
Εδώ φαίνεται μια Πάτρα που απλώνεται προς την παραλιακή της πλευρά. Οι δρόμοι που σήμερα συνδέονται με την καθημερινή κίνηση της πόλης αποκτούν άλλη βαρύτητα όταν τους κοιτάζει κανείς ως τμήματα μιας παλιάς πολεοδομικής εξέλιξης.
Διαβάστε επίσης: Πάτρα: Αλλάζει η Πλατεία Ελευθερίας στα Προσφυγικά – Έργο 935.000 ευρώ με «πάρκο μνήμης»
Η Αγίου Ανδρέου, οι χαράξεις προς τη θάλασσα, η περιοχή ανάμεσα σε δρόμους που σήμερα μοιάζουν απολύτως φυσικοί στον χάρτη της Πάτρας, εμφανίζονται ως κομμάτια μιας πόλης που χτιζόταν βήμα βήμα. Στο ίδιο υλικό υπάρχει και διάγραμμα για την περιοχή του Ιερού Ναού Αγίου Ανδρέου, από την οδό Σαχτούρη έως την Καποδιστρίου και από την Κορίνθου έως την Παραλία.
Περιοχή Ι.Ν. Αγίου Ανδρέου. Διάγραμμα που απεικονίζει την περιοχή από την οδό Σαχτούρη έως την Καποδιστρίου και από την οδό Κορίνθου έως την Παραλία
Η Πάτρα του 1885 και η αστική αυτοπεποίθηση
Το «Σχέδιο της Πόλεως των Πατρών» του 1885, σχεδιασμένο από τον μηχανικό Σπυρίδωνα Τζέτζο, ανήκει στα πιο ενδιαφέροντα σημεία του υλικού. Η Πάτρα εκείνης της περιόδου είχε ήδη αποκτήσει ισχυρή εμπορική και αστική δυναμική, με την πόλη να οργανώνεται γύρω από δρόμους, πλατείες, δημόσιες λειτουργίες, ιδιοκτησίες και ανάγκες μιας κοινωνίας που άλλαζε.
Το «Σχέδιο της Πόλεως των Πατρών» του 1885
Η αναφορά σε σχέδιο που απεικονίζει, μεταξύ άλλων, και τα παραχωρηθέντα οικόπεδα, προσθέτει μια ακόμη λεπτομέρεια με ενδιαφέρον. Η ιστορία της πόλης δεν γράφεται μόνο στα μεγάλα κτίρια και στις πλατείες. Γράφεται και στη γη που μοιράστηκε, στα τετράγωνα που οργανώθηκαν, στα σημεία όπου αργότερα χτίστηκαν σπίτια, μαγαζιά, μικρές οικογενειακές ιστορίες και ολόκληρες γειτονιές.
Το 1902 και η πόλη που περνά στον νέο αιώνα
Το «Σχέδιον Πατρών 1902», σχεδιασμένο από τους Ι. Θαλή και Α. Κωστόπουλο, μεταφέρει την εικόνα της πόλης στο κατώφλι του 20ού αιώνα. Η Πάτρα έχει πια πίσω της δεκαετίες ανάπτυξης, επεκτάσεων και αλλαγών, ενώ μπροστά της ανοίγεται ένας αιώνας που θα τη δοκιμάσει και θα την ξαναμεταμορφώσει.
Το «Σχέδιον Πατρών 1902»
Σε τέτοια τεκμήρια, η πόλη μοιάζει πιο καθαρή και πιο σύνθετη ταυτόχρονα. Οι δρόμοι φαίνονται χωρίς τον θόρυβο της σημερινής χρήσης τους. Οι περιοχές εμφανίζονται πριν φορτωθούν με τη μνήμη, την εμπορικότητα, την εγκατάλειψη, την ανοικοδόμηση ή την καθημερινή φθορά που έφερε ο χρόνος.
Από την αεροφωτογραφία του 1931 στα Προσφυγικά
Στην ενότητα του Δήμου υπάρχει και αεροφωτογραφία της Πάτρας του 1931, σε κλίμακα 1:4000. Εδώ η πόλη παύει να εμφανίζεται μόνο ως σχέδιο και φαίνεται από ψηλά, με τη μορφή που είχε ήδη πάρει στο έδαφος: δρόμοι, οικοδομικά τετράγωνα, σχέση με τη θάλασσα, περιοχές που είχαν αποκτήσει ζωή.
Αεροφωτογραφία της Πάτρας του 1931
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1934, τα Προσφυγικά δίνουν στο θέμα μια πιο κοινωνική διάσταση. Η αναφορά στον Α’ και Β’ Προσφυγικό Συνοικισμό δείχνει μια πόλη που άλλαζε μαζί με τους ανθρώπους της, τις ανάγκες της και τις μετακινήσεις της εποχής.
Τα Προσφυγικά
Σε αυτό το σημείο ο χάρτης αποκτά ανθρώπινο βάρος. Δεν μιλάμε πια μόνο για δρόμους, γραμμές και όρια. Μιλάμε για εγκατάσταση, στέγαση, νέες συνοικίες, νέες ζωές και μια Πάτρα που έπρεπε να χωρέσει περισσότερη ιστορία μέσα στον αστικό της ιστό.
Η πόλη που περνάμε χωρίς να τη διαβάζουμε
Το ενδιαφέρον των παλιών χαρτών δεν βρίσκεται μόνο στην ηλικία τους. Βρίσκεται κυρίως στο ότι μάς αναγκάζουν να κοιτάξουμε την Πάτρα πιο αργά.
Η Βότση, η Σαχτούρη, η Αγίου Ανδρέου, η Πατρέως, η περιοχή προς τη θάλασσα, ο Άγιος Ανδρέας, τα Προσφυγικά, η Κάτω Πόλη και το παλιό κέντρο αποκτούν άλλη αίσθηση όταν τα δούμε ως σημεία μιας διαδρομής που ξεκίνησε πολλά χρόνια πριν γίνουν σημερινές διευθύνσεις.
Οι χάρτες του Δήμου Πατρέων δεν προσφέρονται για βιαστική ματιά. Θέλουν τον αναγνώστη να σταθεί λίγο περισσότερο. Να σκεφτεί ότι η πόλη δεν ήταν πάντα έτσι. Ότι κάθε δρόμος άνοιξε κάποτε για κάποιον λόγο. Ότι κάθε περιοχή άλλαξε επειδή άλλαξαν οι ανάγκες, οι άνθρωποι, η οικονομία και η ίδια η ζωή.
Η Πάτρα πάνω στους παλιούς χάρτες μοιάζει ταυτόχρονα μακρινή και οικεία. Είναι η πόλη πριν από τις πολυκατοικίες, πριν από την καθημερινή κίνηση, πριν από τις εικόνες που θεωρούμε δεδομένες. Είναι, όμως, και η ίδια πόλη που περπατάμε σήμερα. Απλώς χρειάζεται να την κοιτάξουμε από λίγο πιο ψηλά και με λίγη λιγότερη βιασύνη.
- Το υλικό προέρχεται από την ενότητα «Ιστορικοί Χάρτες Αρχείου Δήμου Πατρέων» της Γεωπληροφορικής του Δήμου Πατρέων, όπου έχουν αναρτηθεί αποσπάσματα χαρτών και διαγραμμάτων από την έκδοση «Χαρτών Μνήμες, Πάτρα 1831-1943».
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
