Το «Netflix look» κατέκτησε το σινεμά: Η επίπεδη εικόνα που βλέπουμε παντού

Το λεγόμενο «Netflix look» δεν περιορίζεται πλέον στο Netflix. Εμφανίζεται σε σειρές άλλων πλατφορμών, σε ταινίες που προορίζονται για τις αίθουσες και σε blockbusters εκατοντάδων εκατομμυρίων. Η εικόνα είναι συχνά καθαρή αλλά επίπεδη, τα χρώματα συγκρατημένα, το φως απαλό και οι σκιές περισσότερο γκρίζες παρά μαύρες.

Δεν πρόκειται για κάποια μυστική ρύθμιση της κάμερας. Η κοινή όψη πολλών σύγχρονων παραγωγών είναι αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται πλέον ολόκληρη η κινηματογραφική βιομηχανία: λιγότερες ημέρες γυρισμάτων, μικρότερα συνεργεία, περισσότερες κάμερες, μεγαλύτερη εξάρτηση από τη μετέπειτα επεξεργασία και εικόνες που πρέπει να παραμένουν αναγνώσιμες από την κινηματογραφική αίθουσα μέχρι το κινητό.

Η εικόνα που αναγνωρίζεται πριν από τον τίτλο

Ο θεατής δεν χρειάζεται να γνωρίζει τι σημαίνουν η αντίθεση και η χρωματική επεξεργασία για να αντιληφθεί ότι κάτι έχει αλλάξει. Σε αρκετές σύγχρονες παραγωγές, τα πρόσωπα και το περιβάλλον μοιάζουν να φωτίζονται με τον ίδιο τρόπο. Το φόντο δεν διαχωρίζεται καθαρά από τους ηθοποιούς και οι σκοτεινές σκηνές καταλήγουν σε μια γκρίζα, δυσανάγνωστη επιφάνεια.

Η τάση έχει γίνει εμφανής ακόμη και σε ακριβές παραγωγές. Η κινηματογράφηση του Wicked επικρίθηκε για τα ξεπλυμένα χρώματά της, ενώ πολλές ταινίες υπερηρώων χρησιμοποιούν έναν ομοιόμορφο φωτισμό που επιτρέπει στον θεατή να βλέπει όλη τη δράση, χωρίς όμως να δημιουργεί πραγματικό βάθος μέσα στο κάδρο.

Στην έρευνα του A.V. Club, κινηματογραφιστές, χειριστές κάμερας και επαγγελματίες της χρωματικής επεξεργασίας περιγράφουν το κυρίαρχο ύφος ως αποκορεσμένο, χαμηλής αντίθεσης και υπερβολικά απαλό. Το πρόβλημα, όπως εξηγούν, δεν είναι μόνο αισθητικό. Συνδέεται άμεσα με τον χρόνο και τα χρήματα που διατίθενται για να δημιουργηθεί κάθε εικόνα.

Οι 42 ημέρες έγιναν 28

Ο κινηματογραφιστής Φελίπε Βάρα ντε Ρέι δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: ταινίες που παλαιότερα γυρίζονταν σε 42 ημέρες πρέπει πλέον να ολοκληρωθούν σε 28. Η διαφορά των δύο εβδομάδων επηρεάζει κάθε στάδιο της παραγωγής.

Ο προσεκτικός φωτισμός χρειάζεται χρόνο. Τα φώτα πρέπει να στηθούν, να δοκιμαστούν και να αλλάξουν θέση όταν αλλάζει το πλάνο. Όταν το πρόγραμμα πιέζει, οι περίπλοκες εγκαταστάσεις περιορίζονται και η παραγωγή επιλέγει λύσεις που λειτουργούν γρήγορα και από πολλές πλευρές.

Συχνά χρησιμοποιούνται δύο ή τρεις κάμερες ταυτόχρονα, ώστε να καταγράφονται περισσότερες γωνίες χωρίς να επαναλαμβάνεται ολόκληρη η σκηνή. Η πρακτική αυτή εξοικονομεί χρόνο, αλλά δυσκολεύει τον φωτισμό. Μια πηγή φωτός που εξυπηρετεί την πρώτη κάμερα μπορεί να εμφανιστεί μέσα στο πλάνο της δεύτερης.

Η ασφαλής λύση είναι ένα απαλό, ομοιόμορφο φως από ψηλά. Οι ηθοποιοί μπορούν να κινηθούν πιο ελεύθερα και οι κάμερες να καταγράψουν τη σκηνή από διαφορετικές θέσεις. Το τίμημα είναι ότι χάνονται οι έντονες σκιές, ο διαχωρισμός από το φόντο και η ξεχωριστή οπτική ταυτότητα.

Οι κάμερες του Netflix δεν επιβάλλουν το αποτέλεσμα

Μια διαδεδομένη εξήγηση αποδίδει την ομοιομορφία στον κατάλογο καμερών που εγκρίνει το Netflix. Η πλατφόρμα πράγματι απαιτεί το 90% της τελικής διάρκειας μιας μυθοπλαστικής παραγωγής να έχει καταγραφεί με εγκεκριμένο εξοπλισμό και ανάλυση τουλάχιστον 4K ή UHD.

Οι προδιαγραφές αυτές διασφαλίζουν ότι το αρχικό υλικό διαθέτει επαρκή ανάλυση και τεχνική ποιότητα. Δεν υπαγορεύουν το χρώμα, τον φωτισμό ή τη σύνθεση ενός πλάνου. Το ίδιο το Netflix αναφέρει στις οδηγίες του ότι κάθε παραγωγή ακολουθεί τη δική της προσέγγιση στη διαχείριση του χρώματος.

Οι ψηφιακές κάμερες μπορούν να δημιουργήσουν εικόνες με έντονο χρώμα, βαθύ μαύρο και σαφή προσωπικότητα. Το Dune, το The Batman και το Blade Runner 2049 αποτελούν χαρακτηριστικές αποδείξεις. Η κάμερα καταγράφει αυτό που έχει σχεδιαστεί μπροστά της. Δεν αποφασίζει πόσο χρόνο θα αφιερώσει η παραγωγή στον φωτισμό ή πόσες αλλαγές θα ζητήσει αργότερα το στούντιο.

Ένα πλάνο για κάθε πιθανή οθόνη

Οι περισσότερες παλιότερες κινηματογραφικές ταινίες σχεδιάζονταν με βασικό προορισμό τη μεγάλη οθόνη. Σήμερα, η ίδια παραγωγή πρέπει να λειτουργεί σε κινηματογραφική αίθουσα, τηλεόραση με HDR, laptop, tablet, κινητό, φθηνό projector και οθόνη αεροπλάνου.

Μεμονωμένες σκηνές θα κοπούν επίσης σε trailers, αναρτήσεις, fan edits και κάθετα βίντεο για τα κοινωνικά δίκτυα. Η κινηματογραφική εικόνα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα ενιαίο έργο που θα προβληθεί σε ελεγχόμενο περιβάλλον, αλλά ως υλικό που πρέπει να επιβιώσει σε διαφορετικά μεγέθη, αναλογίες και επίπεδα ποιότητας.

Το Dolby Vision και οι άλλες τεχνολογίες HDR σχεδιάστηκαν για να μεταφέρουν τη δημιουργική πρόθεση από το επαγγελματικό στούντιο μέχρι τη συσκευή του θεατή. Αυτός είναι και ο στόχος που περιγράφουν οι επίσημες οδηγίες του Netflix για το HDR.

Στην πράξη, οι θεατές δεν διαθέτουν τις ίδιες τηλεοράσεις, τις ίδιες ρυθμίσεις ή την ίδια σύνδεση. Η συμπίεση του streaming επηρεάζει ιδιαίτερα τις σκοτεινές σκηνές: οι λεπτές διαβαθμίσεις μέσα στις σκιές μπορούν να χαθούν και το μαύρο να μετατραπεί σε μια ενιαία γκρίζα μάζα.

Μια σκηνή που φαίνεται ατμοσφαιρική στο επαγγελματικό monitor μπορεί να γίνει σχεδόν αόρατη στο σαλόνι. Η λύση πολλών παραγωγών είναι να περιορίζουν εξαρχής τις ακραίες αντιθέσεις, δημιουργώντας μια ασφαλέστερη αλλά λιγότερο δυναμική εικόνα.

Η λογική του «θα διορθωθεί αργότερα»

Οι σύγχρονες κάμερες καταγράφουν πολύ περισσότερες πληροφορίες από όσες εμφανίζονται στην τελική εικόνα. Το υλικό μπορεί να αλλάξει σημαντικά κατά τη χρωματική επεξεργασία: να σκουρύνει, να αποκτήσει εντονότερα χρώματα ή να μεταβληθεί η θερμοκρασία του φωτός.

Αυτή η δυνατότητα ενίσχυσε την πεποίθηση ότι σχεδόν όλα μπορούν να διορθωθούν μετά το γύρισμα. Η ουδέτερη εικόνα προσφέρει μεγαλύτερα περιθώρια για αλλαγές και επιτρέπει σε παραγωγούς, στούντιο και πλατφόρμες να μετακινούν την αισθητική μέχρι την τελευταία στιγμή.

Η επεξεργασία, όμως, δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως όσα δεν σχεδιάστηκαν στο γύρισμα. Αν το φως πέφτει ομοιόμορφα σε ολόκληρο το κάδρο, η μεταγενέστερη αύξηση της αντίθεσης δεν δημιουργεί αυτομάτως χώρο, υφή και ατμόσφαιρα.

Η εικόνα γίνεται επίσης αποτέλεσμα πολλών εγκρίσεων. Ένα βαθύ μαύρο, μια ασυνήθιστη χρωματική επιλογή ή ένα πρόσωπο μισοκρυμμένο στη σκιά μπορεί να θεωρηθούν ρίσκο. Η επίπεδη και ευέλικτη εικόνα προκαλεί λιγότερες αντιρρήσεις και αλλάζει ευκολότερα, γι’ αυτό και επικρατεί.

Το φιλμ δεν αποτελεί τη μοναδική απάντηση

Η επιστροφή ορισμένων σκηνοθετών στο κινηματογραφικό φιλμ συχνά παρουσιάζεται ως αντίδραση στην ψηφιακή ομοιομορφία. Το φιλμ διαθέτει κόκκο, διαφορετική απόδοση του φωτός και μια υφή που διαμόρφωσε επί δεκαετίες την αντίληψή μας για την κινηματογραφική εικόνα.

Δεν ήταν, ωστόσο, κάθε ταινία γυρισμένη σε φιλμ όμορφη, ούτε κάθε ψηφιακή παραγωγή είναι άχρωμη. Οι ισχυρές εικόνες προϋπήρχαν της ψηφιακής τεχνολογίας επειδή δημιουργοί όπως ο Μάριο Μπάβα χρησιμοποιούσαν συνειδητά το χρώμα και τις σκιές, όχι επειδή το υλικό της κάμερας αποφάσιζε για εκείνους.

Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον σχεδιασμό. Όταν ο φωτισμός, τα σκηνικά, τα κοστούμια, οι φακοί και η χρωματική επεξεργασία υπηρετούν την ίδια ιδέα, η εικόνα αποκτά χαρακτήρα ανεξάρτητα από το αν καταγράφηκε σε φιλμ ή ψηφιακά.

Η ομοιομορφία δεν είναι τεχνικά αναπόφευκτη

Το «Netflix look» δεν αποτελεί τεχνολογικό ατύχημα. Είναι η αισθητική έκφραση μιας βιομηχανίας που παράγει περισσότερο υλικό σε λιγότερο χρόνο και θέλει κάθε εικόνα διαθέσιμη για διαφορετικές πλατφόρμες, συσκευές και μεταγενέστερες αλλαγές.

Η υψηλή ανάλυση δεν αρκεί για να δημιουργήσει μια καλή εικόνα. Το 4K μπορεί να καταγράψει κάθε λεπτομέρεια ενός προσώπου, αλλά δεν μπορεί να αποφασίσει ποιο μέρος του θα φωτιστεί, ποιο θα μείνει στη σκιά και πού πρέπει να κοιτάξει ο θεατής.

Οι ταινίες δεν έχασαν την οπτική τους προσωπικότητα επειδή τελείωσαν τα διαθέσιμα εργαλεία. Τη χάνουν όταν η ταχύτητα, η ευελιξία και η ασφάλεια της παραγωγής αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τη συγκεκριμένη αισθητική επιλογή.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News