Μελίνα, Έλλη, Ειρήνη: Οι γυναίκες που έδωσαν πρόσωπο στο σινεμά του Μιχάλη Κακογιάννη

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Η Στέλλα τραγουδά σε ένα λαϊκό κέντρο της Αθήνας και υπερασπίζεται την ελευθερία της. Η Μαρίνα περπατά στα σοκάκια της Ύδρας κάτω από το βλέμμα μιας ολόκληρης κοινότητας. Η Ηλέκτρα ζητά εκδίκηση μέσα σε ένα γυμνό και σκληρό τοπίο.

Ο Μιχάλης Κακογιάννης έδωσε στις γυναίκες κεντρική θέση στη φιλμογραφία του. Τρεις κορυφαίες Ελληνίδες ηθοποιοί αποτύπωσαν αυτή τη σταθερή γραμμή μέσα σε δύο δεκαετίες.

Στις 25 Ιουλίου συμπληρώνονται 15 χρόνια από τον θάνατο του σκηνοθέτη. Ο «Αλέξης Ζορμπάς» τού χάρισε την πιο αναγνωρίσιμη διεθνή εικόνα του, μαζί με προσωπικές υποψηφιότητες για Οσκαρ καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας και διασκευασμένου σεναρίου. Η παρουσία του στα μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ είχε αρχίσει νωρίτερα, με τη «Στέλλα» και «Το κορίτσι με τα μαύρα», και συνεχίστηκε με τις ταινίες που γύρισε πάνω στις τραγωδίες του Ευριπίδη.

Διαβάστε επίσης: 5 σειρές και μία ταινία για το Σαββατοκύριακο: Το spin-off του «The Big Bang Theory» και οι πρεμιέρες που αξίζουν το play

Η «Στέλλα» και το ντεμπούτο της Μελίνας

Η Μελίνα Μερκούρη εμφανίστηκε για πρώτη φορά στον κινηματογράφο το 1955 ως Στέλλα. Ο Κακογιάννης μετέφερε στην οθόνη την ηρωίδα που είχε γράψει ο Ιάκωβος Καμπανέλλης για το θεατρικό έργο «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» και έχτισε την ταινία γύρω από την ορμή της πρωταγωνίστριάς του.

Η Μελίνα Μερκούρη έκανε το κινηματογραφικό της ντεμπούτο ως Στέλλα το 1955

Η Στέλλα επιλέγει τους άντρες, τη μουσική και τον τρόπο που θέλει να ζήσει. Η άρνησή της να παντρευτεί συγκρούεται με μια κοινωνία που αντιμετωπίζει την ανεξαρτησία της ως πρόκληση. Η κάμερα του Κακογιάννη παρακολουθεί αυτή τη σύγκρουση από κοντά, αφήνοντας τη Μερκούρη να γεμίσει την οθόνη με τη φωνή, την κίνηση και την έντασή της.

Η ταινία συμμετείχε στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ των Καννών το 1955 και τιμήθηκε την επόμενη χρονιά με Χρυσή Σφαίρα καλύτερης μη αγγλόφωνης ταινίας. Η μοναδική κινηματογραφική συνάντηση του Κακογιάννη με τη Μερκούρη έδωσε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ηρωίδες του ελληνικού σινεμά.

Η Έλλη Λαμπέτη στη σκοτεινή πλευρά της Ύδρας

Στο «Κορίτσι με τα μαύρα» του 1956, ο Κακογιάννης στρέφεται σε μια διαφορετική γυναικεία παρουσία. Η Έλλη Λαμπέτη υποδύεται τη Μαρίνα, μια νέα γυναίκα που ζει στην Ύδρα εγκλωβισμένη στην οικογενειακή ντροπή, στο κουτσομπολιό και στην επιθετικότητα των ανδρών του νησιού.

Η Έλλη Λαμπέτη ως Μαρίνα στο «Κορίτσι με τα μαύρα», που γυρίστηκε στην Ύδρα

Η Λαμπέτη παίζει με μικρές κινήσεις, παύσεις και βλέμματα. Η συγκράτησή της ταιριάζει σε μια ηρωίδα που έχει μάθει να περνά απαρατήρητη για να προστατευθεί. Η Ύδρα καταγράφεται ως κλειστή κοινωνία: τα στενά, οι αυλές και οι άνθρωποι που παρακολουθούν από απόσταση περιορίζουν συνεχώς τον χώρο γύρω από τη Μαρίνα.

Η ταινία διαγωνίστηκε στις Κάννες το 1956 και βραβεύτηκε το 1957 με Χρυσή Σφαίρα ξενόγλωσσης ταινίας. Η ερμηνεία της Λαμπέτη παραμένει το κέντρο μιας ιστορίας για την κοινωνική βία που μπορεί να ασκηθεί χωρίς να υψωθεί ποτέ η φωνή.

Μιχάλης Κακογιάννης και Ειρήνη Παπά: Από την Ηλέκτρα στην Κλυταιμνήστρα

Η συνεργασία του Κακογιάννη με την Ειρήνη Παπά απλώθηκε σε τρεις μεταφορές του Ευριπίδη: την «Ηλέκτρα» το 1962, τις «Τρωάδες» το 1971 και την «Ιφιγένεια» το 1977.

Στην πρώτη ταινία είναι η Ηλέκτρα που περιμένει την επιστροφή του Ορέστη και απαιτεί εκδίκηση για τον φόνο του πατέρα τους. Στις «Τρωάδες» υποδύεται την Ελένη, το πρόσωπο πάνω στο οποίο συγκεντρώνεται η οργή για τον πόλεμο. Στην «Ιφιγένεια» γίνεται Κλυταιμνήστρα, μια μητέρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με την απόφαση να θυσιαστεί η κόρη της.

Η Ειρήνη Παπά στην «Ηλέκτρα» του 1962, την πρώτη κινηματογραφική μεταφορά του Ευριπίδη από τον Μιχάλη Κακογιάννη

Ο Κακογιάννης είχε γράψει τον ρόλο της Ηλέκτρας έχοντας την Παπά στο μυαλό του. Η ταινία κέρδισε δύο διακρίσεις στο Φεστιβάλ των Καννών του 1962 και προτάθηκε για Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Στην ίδια κατηγορία προτάθηκε το 1978 και η «Ιφιγένεια».

Στις πέντε αυτές ταινίες, η γυναίκα σηκώνει το βάρος της βασικής σύγκρουσης. Απέναντί της βρίσκονται η οικογένεια, η κοινότητα, οι κοινωνικοί κανόνες ή η εξουσία. Οι επιλογές της έχουν πάντοτε κόστος.

Από το λαϊκό κέντρο της «Στέλλας» και τα στενά της Ύδρας έως τα τοπία της αρχαίας τραγωδίας, ο Κακογιάννης επέστρεφε σε γυναίκες που διεκδικούσαν χώρο μέσα σε κόσμους φτιαγμένους για να τις περιορίζουν. Η Στέλλα, η Μαρίνα, η Ηλέκτρα, η Ελένη και η Κλυταιμνήστρα παραμένουν πέντε από τα καθαρότερα σημεία εισόδου στο σινεμά του.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News