Σχιζοφρένεια: Ποιοι άνθρωποι δεν εμφανίζουν ποτέ

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και μέχρι σήμερα ανεξήγητο εύρημα στην επιστημονική έρευνα αφορά τη σχέση ανάμεσα στη συγγενή τύφλωση και τη σχιζοφρένεια.

Ήδη από το 1950, ο συγγραφέας Hector Chevigny, ο οποίος είχε χάσει την όρασή του στην ενήλικη ζωή, και η ψυχολόγος Sydell Braverman είχαν παρατηρήσει κάτι αξιοσημείωτο: η σχιζοφρένεια φαινόταν να απουσιάζει εντελώς από άτομα που είχαν γεννηθεί τυφλά.

Η παρατήρηση αυτή έμεινε για δεκαετίες στο περιθώριο της επιστημονικής συζήτησης, κυρίως λόγω περιορισμένης κατανόησης της νόσου και ελλιπών δεδομένων.

Τα μεγάλα μητρώα υγείας και τα νέα δεδομένα

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η ανάπτυξη μεγάλων εθνικών μητρώων υγείας έδωσε τη δυνατότητα για πιο συστηματική παρακολούθηση πληθυσμών από τη γέννηση έως την ενήλικη ζωή.

Μια από τις πιο ισχυρές ενδείξεις προέρχεται από μελέτη του 2018 στη Δυτική Αυστραλία, η οποία ανέλυσε σχεδόν 500.000 παιδιά. Από αυτά, 1.870 ανέπτυξαν σχιζοφρένεια, όμως κανένα από τα 66 παιδιά με συγγενή φλοιώδη τύφλωση δεν εμφάνισε τη διαταραχή.

Παρότι ο αριθμός των περιπτώσεων είναι μικρός, το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα σταθερό, καθώς σε περισσότερες από επτά δεκαετίες παρατηρήσεων δεν έχει καταγραφεί περιστατικό σχιζοφρένειας σε άτομα που ήταν τυφλά από τη γέννησή τους λόγω βλάβης στον οπτικό φλοιό.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Αντίθετα, άτομα που έχασαν την όρασή τους αργότερα στη ζωή μπορούν να εμφανίσουν κανονικά τη διαταραχή, γεγονός που δείχνει ότι δεν είναι η τύφλωση αυτή καθαυτή που παίζει ρόλο, αλλά η πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Σύμφωνα με τους ερευνητές Ahmed Elbediwy και Nadine Wehida, η σχιζοφρένεια σήμερα θεωρείται σε μεγάλο βαθμό διαταραχή της ικανότητας του εγκεφάλου να «προβλέπει» την πραγματικότητα. Ο εγκέφαλος δημιουργεί συνεχώς υποθέσεις για τον κόσμο και τις συγκρίνει με τα αισθητηριακά δεδομένα. Όταν αυτή η διαδικασία απορρυθμιστεί, άσχετα ερεθίσματα μπορεί να αποκτούν υπερβολική σημασία και να θολώνει η διάκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.

Ο ρόλος της όρασης στην παιδική ηλικία

Ο οπτικός φλοιός, μια από τις σημαντικότερες περιοχές του εγκεφάλου, δεν σχετίζεται μόνο με την όραση αλλά και με τη μάθηση και τη συναισθηματική επεξεργασία.

Όταν ένα παιδί γεννιέται χωρίς οπτικά ερεθίσματα, ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται πλήρως. Ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτή η πρώιμη αναδιοργάνωση ίσως οδηγεί σε πιο «σταθερά» συστήματα επεξεργασίας πληροφοριών, μειώνοντας την πιθανότητα διαταραχής στην ερμηνεία της πραγματικότητας.

Τι δείχνουν οι έρευνες για το μέλλον

Το γεγονός ότι η απώλεια όρασης σε μεταγενέστερη ηλικία δεν φαίνεται να προσφέρει την ίδια «προστασία» ενισχύει την άποψη ότι καθοριστικός παράγοντας είναι ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσεται ο εγκέφαλος από τα πρώτα χρόνια της ζωής.

Αν και δεν υπάρχει καμία πρακτική εφαρμογή που να συνδέει τη συγγενή τύφλωση με την πρόληψη της σχιζοφρένειας, τα ευρήματα ανοίγουν νέους δρόμους κατανόησης της νόσου.

Σήμερα, οι θεραπείες επικεντρώνονται κυρίως στη ντοπαμίνη και στη χημεία του εγκεφάλου. Ωστόσο, νέες έρευνες εξετάζουν και άλλα συστήματα, όπως το γλουταμινικό, που σχετίζεται με τη μάθηση και την επεξεργασία πληροφοριών.

Η βασική επιστημονική πρόκληση παραμένει η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος «μαθαίνει» να αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα από τα πρώτα στάδια της ζωής, κάτι που ενδέχεται στο μέλλον να οδηγήσει σε πιο στοχευμένες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις.