Συνταγματική αναθεώρηση: Ολα θα κριθούν στην επόμενη Βουλή

Τις διαδικασίες αναθεώρησης του Συντάγματος εκκίνησε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Μεταξύ των αλλαγών που πρότεινε, και οι οποίες μπαίνουν στο τραπέζι του διαλόγου άμεσα, είναι:

-αλλαγή του άρθρου 86 περί ευθύνης υπουργών, ώστε να διορθωθεί η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της κυβέρνησης και των υφυπουργών.

-καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.

-τη συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων.

-η συνταγματική πρόβλεψη της ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων.

Η Συνταγματική Αναθεώρηση ολοκληρώνεται στη Βουλή που θα προκύψει μετά τις εθνικές εκλογές του 2027, με τις αναθεωρούμενες διατάξεις να τίθενται σε μία και μόνη ονομαστική ψηφοφορία.

Ομως την προεργασία θα την κάνει η παρούσα Βουλή. Πάντως, οι πρώτες αντιδράσεις από όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης φανερώνουν πως δεν πρόκειται να υπάρξει συναίνεση, ώστε να περάσει μια πρόταση με 180 ψήφους. Μπορούν να περάσουν όλες οι προτάσεις της Κυβέρνησης με απόλυτη πλειοψηφία 151 ψήφων, αλλά αυτό σημαίνει πως για να εγκριθούν τα υπό αναθεώρηση άρθρα από την επόμενη Βουλή, θα χρειαστούν 180 ψήφοι.

ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ:

«Το θέμα είναι ποια θα είναι η επόμενη πλειοψηφία»

Η καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Λίνα Παπαδοπούλου

Στην παρούσα Βουλή θα ήταν πιο ασφαλές οι προτάσεις της κυβερνητικής πλειοψηφίας για τα υπό αναθεώρηση άρθρα να πάρουν την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού. Δηλαδή, τους 157 βουλευτές που έχει η Νέα Δημοκρατία. Οπότε, αυτές οι προτάσεις, που σε αυτή τη Βουλή θα πάρουν απόλυτη πλειοψηφία, αλλά κάτω από 180 ψήφους, στην επόμενη Βουλή -που είναι η κατεξοχήν αναθεωρητική Βουλή που θα διατυπώσει τις αναθεωρητές διατάξεις έτσι όπως αυτές θα μπουν εν τέλει στο Σύνταγμα- θα πρέπει να λάβουν τουλάχιστον 180 ψήφους.

Αν τώρα κάποια αναθεωρητική διάταξη σε αυτή τη Βουλή πάρει 180 ψήφους, στην επόμενη αρκεί να πάρει 151. Το μείζον ερώτημα είναι πώς ακριβώς θα διατυπωθεί η αναθεωρημένη διάταξη από την επόμενη πλειοψηφία στην επόμενη βουλή. Οπότε, θα ήταν, εκτιμώ, ανορθολογικό από τα κόμματα να υπερψηφίσουν τώρα μία διάταξη με 180 ψήφους, γιατί κανείς δεν ξέρει ποια θα είναι η επόμενη πλειοψηφία, η οποία θα μπορεί με μόνο 151 ψήφους να διατυπώσει όπως θέλει την αναθεωρημένη διάταξη και να την περάσει. Μπορεί, για παράδειγμα, να είναι μια κυβέρνηση ΝΔ – Βελόπουλου. Μπορεί να είναι μια κυβέρνηση Καρυστιανού – Ζωής Κωνσταντοπούλου. Μπορεί ΝΔ – ΠΑΣΟΚ.

Στα επιμέρους ζητήματα που με ρωτάτε:

-Για τους δημοσίους υπαλλήλους: η αξιολόγηση είναι κάτι θετικό, αλλά το να συνδέεται με την άρση της μονιμότητας, υπό την έννοια της απόλυσης, είναι κάτι επικίνδυνο εάν δεν ξέρουμε πώς θα γίνεται η αξιολόγηση, ποιος θα είναι ο κρίνων. Αρα, ναι στην αξιολόγηση αλλά όχι σε αξιολόγηση που μπορεί να οδηγεί στην άρση της μονιμότητας.

-Για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια: με την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας τα πανεπιστήμια από το εξωτερικό είναι νόμιμα, οπότε δεν έχει νόημα να κρατάς την απαγόρευση μόνο για την Ελλάδα. Το ζητούμενο, μέσω μιας αναθεώρησης, είναι πώς θα βοηθήσεις τα δημόσια πανεπιστήμια να γίνουν κι αυτά νομικά πρόσωπα με τους ίδιους όρους και τις ίδιες ευελιξίες.

-Για το άρθρο 86: το κρίσιμο σημείο είναι την κίνηση της ποινικής δίωξης να μην την έχει η Βουλή. Γιατί σπανίως οι βουλευτές παραπέμπουν υπουργό που προέρχεται από την κυβερνητική παράταξη. Είδαμε τώρα, ας πούμε, ότι δεν παραπέμφθηκαν οι κύριοι Βορίδης και Αυγενάκης και με πολύ ελαφρύ παραπεμπτικό έφυγε ο κύριος Καραμανλής. Η ιδανική αλλαγή θα ήταν η ποινική δίωξη υπουργών γίνεται από ένα ειδικό εισαγγελικό όργανο. Ενα όργανο εισαγγελέων εφετών, αλλά όχι όργανο το οποίο να επιλέγεται από την εκτελεστική εξουσία. Ας πούμε, θα μπορούσαν να ήταν οι τρεις αρχαιότεροι εισαγγελείς εφετών.

-Επιλογή δικαστικής ηγεσίας: το ότι μέχρι τώρα γίνεται από το υπουργικό συμβούλιο, σίγουρα είναι προβληματικό. Προβληματικό θα ήταν, όμως, εάν γινόταν εκλογή μόνο από τους ίδιους τους δικαστές, υπό την έννοια ότι θα δημιουργούνταν στρατόπεδα στη Δικαιοσύνη. Θα μπορούσε, συνεπώς, να κρατήσει ένα κομμάτι της επιλογής η Βουλή, αλλά με αυξημένη πλειοψηφία, όπως είναι οι ανεξάρτητες αρχές, που απαιτείται πλειοψηφία 180 βουλευτών. Και αν η Βουλή δεν συμφωνήσει, θα μπορούσαν οι δικαστές να προτείνουν 5 πρόσωπα για κάθε θέση και η Βουλή να επιλέξει υποχρεωτικά από αυτούς τους πέντε.

Καταλήγοντας, θα πω ότι ο πρωθυπουργός δεν ήταν απόλυτα σαφής σήμερα (χθες). Αγγιξε μόνο τις θεματικές, χωρίς όμως να δώσει απαντήσεις.

* Η Λίνα (Τριανταφυλλιά) Παπαδοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, κάτοχος Εδρας Jean Monnet «Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και Πολιτισμού».

ΞΕΝΟΦΩΝ ΚΟΝΤΙΑΔΗΣ

«Μία προσχηματική αναθεωρητική πρωτοβουλία;»

Ο συνταγματολόγος Ξενοφών Κοντιάδης

Αναγγέλλοντας την έναρξη της διαδικασίας αναθεώρησης, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε ενδεικτικά σε ορισμένες ρυθμίσεις που θεωρεί αναγκαίο να τροποποιηθούν. Από όσα γράφει στη σχετική επιστολή του προς τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ανακύπτουν ωστόσο ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα ως προς την αξιοπιστία της πρωτοβουλίας του.

Γράφει ότι «για πρώτη φορά, οι Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διατυπώνουν γνώμη για την επιλογή της ηγεσίας τους, αλλά η κρίσιμη αρμοδιότητα καταλείπεται κατά το Σύνταγμα στην κυβέρνηση».

Ερωτάται: Αφού πλέον προβλέπεται στον νόμο η διατύπωση γνώμης από τις Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων, γιατί πρόσφατα η κυβέρνησή του την αγνόησε επιδεικτικά;

Υποστηρίζει επίσης ο πρωθυπουργός ότι «η δυνατότητα δεύτερης θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας θέτει ενίοτε τον αρχηγό του κράτους στο επίκεντρο μικροκομματικών σκοπιμοτήτων που δύνανται να αλλοιώσουν τον οφειλόμενο υπερκομματικό χαρακτήρα του».

Ερωτάται: Αν επιδιώκει υπερκομματικές συναινέσεις, γιατί εξέλεξε τον εκλεκτό του κ. Τασούλα στο αξίωμα, χωρίς να επιδιώξει οποιαδήποτε συναίνεση;

Ισχυρίζεται ο πρωθυπουργός ότι «η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της κυβέρνησης και των υφυπουργών επιβάλλει την αναθεώρηση, ώστε να ενισχυθούν τα εχέγγυα αμερόληπτης κρίσης».

Εδώ πράγματι η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά. Ερωτάται: Ποιος έχει εμποδίσει απροκάλυπτα και με κάθε τρόπο την απόδοση ποινικών ευθυνών σε μέλη της κυβέρνησης του για εξαιρετικά σοβαρές δικαστικές υποθέσεις όπως οι υποκλοπές, το έγκλημα των Τεμπών και το σκάνδαλο διαφθοράς του ΟΠΕΚΕΠΕ, και μάλιστα παρά τα στοιχεία που έθεσε υπόψη της Βουλής η ευρωπαϊκή Εισαγγελία;

Προτείνει ο πρωθυπουργός “την καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων”. Ερωτάται: Στο Σύνταγμα σήμερα προβλέπεται (άρθρο 103 παρ. 4 εδ. β’ Συντ.) ότι λόγους λύσης της σχέσης αποτελούν η συμπλήρωση ανώτατου ορίου ηλικίας, που μπορεί να συνδυάζεται με ορισμένο χρόνο υπηρεσίας, η παύση μετά από δικαστική απόφαση, η απόλυση λόγω κατάργησης της θέσης που κατείχε ο υπάλληλος και η απόλυση μετά από απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Τι περισσότερο από αυτά επιδιώκει η Κυβέρνηση να προβλεφθεί στο Σύνταγμα; Να απολύονται δημόσιοι υπάλληλοι επειδή δεν ανήκουν στους “ημετέρους”;

Θα μπορούσα να συνεχίσω τις ερωτήσεις. Όμως το κρίσιμο δεν είναι να αξιολογηθούν μία προς μία, αλλά να αναδειχτεί ότι θεμελιώνονται σε έναν προσχηματικό μεταρρυθμισμό και όχι σε πραγματική βούληση βελτίωσης του Συντάγματος.

*Ο Ξενοφών Κοντιάδης είναι συνταγματολόγος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου.