Τι είναι ο «Εμποδισμός Τύπου Ωμέγα» που φέρνει τον καύσωνα στην Ευρώπη – Πώς λειτουργεί η θερμική «φούσκα»

Το ακραίο κύμα καύσωνα που σαρώνει τη Δυτική Ευρώπη, έχοντας ήδη κοστίσει τη ζωή σε περισσότερους από 40 ανθρώπους στη Γαλλία, οφείλεται σε ένα συγκεκριμένο και στάσιμο μετεωρολογικό φαινόμενο. Πρόκειται για τον «Εμποδισμό Τύπου Ωμέγα» (Omega Block), ένα καιρικό μοτίβο που προκαλεί τον παρατεταμένο εγκλωβισμό υψηλών θερμοκρασιών πάνω από συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες.

Διαβάστε επίσης: Ευρώπη σε πύρινο κλοιό: «Κόκκινος συναγερμός» σε 58 νομούς της Γαλλίας με το θερμόμετρο στους 43 βαθμούς Κελσίου

Πώς δημιουργείται ο «Εμποδισμός Ωμέγα»

Το φαινόμενο οφείλει το όνομά του στο κεφαλαίο ελληνικό γράμμα (Ω), λόγω του σχήματος που αποτυπώνεται στους μετεωρολογικούς χάρτες. Κατά τη διάρκεια του φαινομένου, μια ισχυρή «φούσκα» θερμού αέρα (αντικυκλώνας / σύστημα υψηλής πίεσης) σταθεροποιείται ανάμεσα σε δύο συστήματα χαμηλής πίεσης (κυκλώνες) που βρίσκονται στα ανατολικά και τα δυτικά της.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο αεροχείμαρρος (jet stream) κινείται με τρόπο που ωθεί τα καιρικά συστήματα από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Στην περίπτωση του «Εμποδισμού Ωμέγα», η ροή αυτή διαταράσσεται και ανακόπτεται. Ως αποτέλεσμα, η θερμή αέρια μάζα ακινητοποιείται. Ο αντικυκλώνας εμποδίζει παράλληλα τον σχηματισμό νεφών, με συνέπεια ο καθαρός ουρανός να επιτρέπει την αδιάκοπη ηλιακή ακτινοβολία, η οποία «ψήνει» περιοχές όπως η Γαλλία και η Ισπανία με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 40°C.

Η διάρκεια αυτών των φαινομένων κυμαίνεται συνήθως από 3 έως 10 ημέρες, ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις όπου το σύστημα παραμένει στάσιμο για εβδομάδες.

Διπρόσωπος καιρός στην Ευρώπη

Λόγω της φύσης του συστήματος, οι περιοχές που επηρεάζονται από τις δύο πλαϊνές πλευρές του «Ω» (τα χαμηλά βαρομετρικά) βιώνουν αντίθετα φαινόμενα, με χαμηλές θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Βρετανίας, η οποία σύμφωνα με τη μετεωρολογική υπηρεσία Met Office βρίσκεται στο μεταίχμιο των δύο συστημάτων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα στα νότια και ανατολικά τμήματά της να επικρατεί έντονη ζέστη, ενώ στα βόρεια και δυτικά ο καιρός παραμένει ψυχρός και υγρός.

Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής

Αν και η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα για το αν η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα εμφάνισης των «Εμποδισμών», θεωρείται δεδομένο ότι εντείνει τις συνέπειές τους.

Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τη χρήση ορυκτών καυσίμων έχουν αυξήσει τη μέση θερμοκρασία του πλανήτη κατά περίπου 1,3°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Σύμφωνα με την Κλερ Μπαρνς, ερευνήτρια κλίματος στο Imperial College του Λονδίνου, οι καύσωνες στην Ευρώπη είναι πλέον κατά 2 έως 4 βαθμούς Κελσίου θερμότεροι εξαιτίας της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης. Κατά συνέπεια, όταν εκδηλώνονται φαινόμενα όπως ο «Εμποδισμός Ωμέγα», οι καταγραφόμενες θερμοκρασίες είναι αισθητά πιο ακραίες.