Το «junk light» της εποχής μας: Πώς το τεχνητό φως επηρεάζει το σώμα και τον ύπνο

Πελοπόννησος Newsroom

Το τεχνητό φως είναι πλέον παντού, όμως οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και περισσότερο όχι μόνο πόσο φως δεχόμαστε, αλλά και τι είδους φως και ποια ώρα της ημέρας.

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα LED, τα οποία έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τις παλαιότερες μορφές φωτισμού. Είναι οικονομικά και ενεργειακά αποδοτικά, όμως το φάσμα τους διαφέρει από εκείνο του φυσικού ηλιακού φωτός. Ο Martin Moore-Ede, πρώην καθηγητής του Harvard Medical School και ερευνητής της κιρκάδιας βιολογίας, χρησιμοποιεί για ορισμένες σύγχρονες μορφές φωτισμού τον όρο «junk light» – «φως-σκουπίδι».

Δεν είναι μόνο θέμα όρασης

Το φως αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σήματα που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για να ρυθμίσει το εσωτερικό του ρολόι. Μέσω των ματιών, η πληροφορία για την παρουσία ή την απουσία φωτός φτάνει στον υπερχιασματικό πυρήνα του εγκεφάλου, ο οποίος συντονίζει τον κιρκάδιο ρυθμό.

Έτσι επηρεάζονται η μελατονίνη και η κορτιζόλη, η θερμοκρασία του σώματος, η εγρήγορση, η πέψη και ο μεταβολισμός.

Το πρόβλημα δημιουργείται κυρίως όταν το σώμα δέχεται έντονο φως σε ώρες κατά τις οποίες θα έπρεπε να βρίσκεται στο σκοτάδι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το μπλε τμήμα του φάσματος, καθώς μπορεί να καταστείλει την παραγωγή μελατονίνης και να καθυστερήσει την προετοιμασία του οργανισμού για ύπνο.

Τι έδειξε νέα μελέτη

Νέα έρευνα των Edward M. Barrett και Glen Jeffery από το University College London, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, εξέτασε την επίδραση φωτισμού ευρύτερου φάσματος στη λειτουργία της όρασης.

Οι συμμετέχοντες εκτέθηκαν για δύο εβδομάδες σε φωτισμό που συμπλήρωνε τον συμβατικό LED φωτισμό και έφθανε σε μήκη κύματος έως και περίπου 1.500 nm. Μετά την περίοδο αυτή καταγράφηκε βελτίωση στη χρωματική αντίθεση, με μέρος της επίδρασης να παραμένει για περίπου δύο μήνες.

Οι ερευνητές εξετάζουν ως πιθανό μηχανισμό τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, όμως τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι οι LED προκαλούν μεταβολικές ασθένειες. Πρόκειται για έναν ερευνητικό τομέα που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Από τον ύπνο στον μεταβολισμό

Η χρόνια διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού έχει συνδεθεί ερευνητικά με μεταβολές στη ρύθμιση της γλυκόζης, την ευαισθησία στην ινσουλίνη, την όρεξη και την αρτηριακή πίεση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα φωτιστικό LED προκαλεί από μόνο του διαβήτη ή παχυσαρκία. Η μεταβολική υγεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος και η γενετική.

Η χρονική στιγμή της έκθεσης στο φως φαίνεται, ωστόσο, να έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η νύχτα χρειάζεται σκοτάδι

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νυχτερινή έκθεση σε τεχνητό φως. Μελέτες έχουν συσχετίσει τη διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού με δυσμενείς μεταβολικές και καρδιαγγειακές επιδράσεις.

Παράλληλα, η νυχτερινή εργασία που διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό έχει χαρακτηριστεί από τη Διεθνή Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο ως «πιθανώς καρκινογόνος». Αυτό αφορά τη νυχτερινή εργασία και τη συνολική διαταραχή του κιρκάδιου συστήματος και δεν σημαίνει ότι τα LED ή το μπλε φως από μόνα τους προκαλούν καρκίνο.

Το πρωινό φως είναι σύμμαχος

Οι ειδικοί δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο φυσικό φως το πρωί. Περίπου 30 λεπτά έκθεσης μετά το ξύπνημα μπορούν να προσφέρουν ένα ισχυρό σήμα στον οργανισμό ότι ξεκινά η ημέρα και να βοηθήσουν στη σταθεροποίηση του βιολογικού ρολογιού.

Το βράδυ, αντίθετα, η καλύτερη προσέγγιση είναι ο περιορισμός του έντονου φωτισμού. Προτιμάται χαμηλότερο και θερμότερο φως, ενώ καλό είναι να περιορίζεται η χρήση κινητών, tablet και υπολογιστών πριν από τον ύπνο.

Το υπνοδωμάτιο, όσο είναι πρακτικά δυνατό, πρέπει να είναι σκοτεινό. Ακόμη και μικρές πηγές φωτός από τηλεοράσεις, συσκευές σε αναμονή ή φωτιστικά μπορούν να αυξήσουν τη νυχτερινή έκθεση.

Δεν χρειάζεται να πετάξουμε τις LED

Τα νέα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι οι LED είναι συνολικά επιβλαβείς ούτε ότι πρέπει να επιστρέψουμε στις ενεργοβόρες παλιές λάμπες.

Το πραγματικό ερώτημα για τον φωτισμό του μέλλοντος είναι διαφορετικό: να σχεδιάζεται όχι μόνο με βάση το πόσο καλά φωτίζει έναν χώρο και πόση ενέργεια καταναλώνει, αλλά και με βάση το πώς επηρεάζει το ανθρώπινο βιολογικό ρολόι.

Ο πρακτικός κανόνας είναι απλός:

☀️ Πολύ φυσικό φως την ημέρα
💡 Πιο χαμηλό και θερμό φως το βράδυ
🌙 Όσο περισσότερο σκοτάδι γίνεται κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Και κυρίως: δεν είναι μόνο το φως που έχει σημασία, αλλά και η ώρα που το δεχόμαστε.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News