Το κλήμα που βρήκε ο Παυσανίας ψάχνοντας ψάρια που τραγουδούν, υπάρχει ακόμη και είναι στην Αχαΐα
Κοντά στα Καλάβρυτα υπάρχει ένα κλήμα που μπορεί να είναι 3.000 ετών και που ο ιστορικός Παυσανίας το συνάντησε τυχαία, τον 2ο αιώνα μ.Χ., ενώ έψαχνε να επαληθεύσει μια εντελώς διαφορετική φήμη: ότι τα ψάρια του ποταμού τραγουδούν. Σήμερα, το ίδιο κλήμα κινδυνεύει να χαθεί, και το ελληνικό κράτος μόλις ξεκίνησε επίσημη μελέτη για να το σώσει.
Σε έναν μικρό οικισμό κοντά στα Καλάβρυτα, στα σύνορα Αχαΐας και Αρκαδίας, υπάρχει ένα φυτό που η επιστημονική κοινότητα θεωρεί από τα αρχαιότερα κλήματα στον κόσμο, με ηλικία που, σύμφωνα με εκτιμήσεις, μπορεί να φτάνει τα 3.000 χρόνια. Το ασυνήθιστο δεν είναι μόνο η ηλικία του. Είναι ότι η πρώτη γραπτή μαρτυρία για την ύπαρξή του προέρχεται από έναν άνθρωπο που δεν έψαχνε καθόλου κλήματα.
Την άνοιξη του 172 μ.Χ., ο περιηγητής και ιστορικός Παυσανίας έφτασε στις όχθες του ποταμού Αροάνειου, κάπου ανάμεσα σε Ορχομενό Μαντίνειας και την περιοχή της σημερινής Αροανίας. Δεν πήγε εκεί για κάποιο κλήμα. Πήγε για να ελέγξει μια φήμη που είχε ακούσει: ότι οι πέστροφες του ποταμού τραγουδούσαν, σαν πουλιά. Κάθισε στην όχθη μέχρι τη δύση του ήλιου —την ώρα που, σύμφωνα με τη φήμη, τα ψάρια έπρεπε να «κελαηδούν» πιο έντονα— και δεν άκουσε απολύτως τίποτα. Ο ίδιος καταγράφει με σχεδόν χιουμοριστική απογοήτευση ότι κάθισε εκεί ώσπου έπεσε η νύχτα, χωρίς αποτέλεσμα. Η εξήγηση που έδωσαν αργότερα οι ντόπιοι, όπως καταγράφεται, ήταν ότι κάποιος καλοφαγάς είχε διαδώσει τη φήμη επειδή οι πέστροφες ήταν τόσο νόστιμες που «κελαηδούσαν» από τη γεύση τους — μια εξήγηση που μοιάζει περισσότερο με αστείο της εποχής παρά με σοβαρή λαογραφική παράδοση.
Απογοητευμένος από τα ψάρια, ο Παυσανίας αναζήτησε σκιά για να ξεκουραστεί. Εκεί συνάντησε κάτι που πραγματικά τον εντυπωσίασε: ένα αγριόκλημα ασυνήθιστου μεγέθους, ήδη τότε αρκετά τεράστιο ώστε να ξεχωρίζει. Το κατέγραψε στο έργο του ως «αξιοπερίεργο φαινόμενο» και, σύμφωνα με την παράδοση, συνέστησε στους κατοίκους της περιοχής να το προσέχουν και να το περιποιούνται — μια σύσταση που, με κάποιον τρόπο, ακολουθείται ακόμη, σχεδόν 1.900 χρόνια μετά.
Διαβάστε επίσης: Η λίμνη-τάφος της Αχαΐας: Βουνό, χωριά και 11 κάτοικοι που έμειναν πίσω
Ένα φυτό-σύνολο, όχι ένα απλό κλήμα
Το «Κλήμα του Παυσανία» βρίσκεται σήμερα στον οικισμό Σελλά Παγκρατίου, στην αυλή της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου, στα σύνορα των νομών Αχαΐας και Αρκαδίας. Ανήκει βοτανικά στο είδος Vitis Vinifera Silvestris, άγρια άμπελος, από το οποίο εξελίχθηκε αργότερα το υποείδος που καλλιεργείται σήμερα παγκοσμίως για παραγωγή κρασιού. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο φυτό με έναν κορμό, αλλά για ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα: εκτείνεται σε μήκος περίπου 100 μέτρων, αποτελούμενο από εννέα διαφορετικούς κορμούς που έχουν αναπτυχθεί συμφυρμένοι με ομάδα πουρνάρων, χρησιμοποιώντας τα δέντρα ως φυσικό στήριγμα για να απλωθεί.
Η ηλικία του παραμένει αντικείμενο εκτίμησης παρά ακριβούς μέτρησης, όπως συμβαίνει με κάθε τόσο παλιό φυτικό οργανισμό, αλλά οι επιστημονικές και τοπικές εκτιμήσεις συγκλίνουν σε κάτι μεταξύ 2.200 και 3.000 ετών. Το σίγουρο, τεκμηριωμένο όριο είναι ότι υπήρχε ήδη, και μάλιστα σε εντυπωσιακό μέγεθος, όταν το συνάντησε ο Παυσανίας τον 2ο αιώνα μ.Χ., άρα η πραγματική του ηλικία είναι σχεδόν σίγουρα μεγαλύτερη από την ίδια τη γραπτή ιστορία της ελληνικής γλώσσας όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
Ο μύθος του Ηρακλή και γιατί δεν είναι ιστορία
Η τοπική παράδοση έχει συνδέσει το κλήμα και με κάτι πολύ πιο μυθικό: τον άθλο του Ηρακλή με την κερυνίτιδα έλαφο. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Ηρακλής, κυνηγώντας τη χρυσόκερη έλαφο, έφτασε μέχρι το κλήμα, στο οποίο μπερδεύτηκαν τα μακριά κέρατα ή μαλλιά του ζώου, επιτρέποντάς του να το συλλάβει και από αυτό το επεισόδιο προέκυψε, λέει η παράδοση, το όνομα της ευρύτερης θέσης, «Κυνηγάρι». Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί ότι αυτή η σύνδεση δεν τεκμηριώνεται από καμία αρχαία πηγή, ούτε καν από τον ίδιο τον Παυσανία, είναι λαϊκή παράδοση που προστέθηκε αργότερα, πιθανότατα ακριβώς επειδή το κλήμα ήταν ήδη τόσο ασυνήθιστο που χρειαζόταν, στη συλλογική φαντασία, μια ηρωική προέλευση. Η μόνη ιστορικά τεκμηριωμένη σύνδεση παραμένει αυτή με τον Παυσανία και την περιγραφή του.
Προστασία από το 1976 και κίνδυνος σήμερα
Το 1976, με απόφαση του τότε Υπουργού Γεωργίας, το κλήμα ανακηρύχθηκε επίσημα Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, ύστερα από ενέργειες του Συλλόγου Παγκρατιωτών Καλαβρυτινών. Η αναγνώριση αυτή δεν ήταν συμβολική μόνο: το κλήμα έχει περάσει δύσκολες στιγμές. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής, υπέστη ζημιά ακόμη και κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, όταν φέρεται να κόπηκαν παραβλαστήματά του. Σήμερα ανθίζει κάθε Μάιο, αλλά έχει χάσει πλέον την ικανότητα να παράγει καρπούς ζει, αλλά δεν αναπαράγεται με τον φυσικό του τρόπο, παρά μόνο μέσα από νέους βλαστούς που αναπτύσσονται από το ίδιο το ριζικό του σύστημα.
Η κατάσταση αυτή έχει ανησυχήσει τις αρμόδιες αρχές αρκετά ώστε, μέσω του Δασαρχείου Καλαβρύτων, να ανατεθεί στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ειδική μελέτη για την προστασία, συντήρηση και αποκατάστασή του — μελέτη που περιλαμβάνει περιγραφή και ανάλυση των περιβαλλοντικών συνθηκών της θέσης, προτάσεις διαχείρισης της βλάστησης γύρω του, και πλήρη φωτογραφική τεκμηρίωση, με προϋπολογισμό 15.000 ευρώ και προθεσμία ολοκλήρωσης δώδεκα μηνών. Είναι, με άλλα λόγια, ένα φυτό που επιβίωσε σχεδόν τρεις χιλιετίες χωρίς ανθρώπινη βοήθεια, αλλά που η σύγχρονη εποχή κρίνει πλέον αναγκαίο να το στηρίξει επίσημα, με μελέτη και κρατική χρηματοδότηση, για να μη χαθεί.
Λίγα πράγματα στην Ελλάδα προσφέρουν τόσο κυριολεκτική σύνδεση ανάμεσα σε γραπτή αρχαία μαρτυρία και σύγχρονη, ζωντανή πραγματικότητα όσο αυτό το κλήμα. Δεν είναι ερείπιο, δεν είναι αντικείμενο σε βιτρίνα μουσείου, είναι οργανισμός που ανθίζει ακόμη κάθε άνοιξη, στο ίδιο σημείο όπου κάποτε στάθηκε να ξεκουραστεί ένας άνθρωπος που έψαχνε για ψάρια που τραγουδούν, δεν τα βρήκε, αλλά βρήκε κάτι πολύ πιο σπάνιο. Το γεγονός ότι αυτό το ίδιο φυτό σήμερα κινδυνεύει, και ότι το κράτος μόλις ξεκίνησε επίσημη προσπάθεια να το σώσει, προσθέτει μια αίσθηση επείγοντος σε μια ιστορία που, μέχρι πρόσφατα, έμοιαζε να αντέχει αυτόματα στον χρόνο.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
