Η «ταμπέλα» που βάζουμε λάθος στις σχέσεις μας – Γιατί ο τρόπος που αγαπάμε μπορεί να αλλάξει

Πελοπόννησος Newsroom

Οι όροι «αγχώδης», «αποφευκτικός» και «ασφαλής» έχουν περάσει από τα ψυχολογικά εγχειρίδια στο TikTok, στα podcasts και στις εφαρμογές γνωριμιών. Χρησιμοποιούνται πλέον ως μία γρήγορη εξήγηση για το γιατί κάποιος αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση, φοβάται την εγκατάλειψη ή απομακρύνεται μόλις μία σχέση αποκτήσει μεγαλύτερη οικειότητα.

Σύμφωνα, όμως, με τον ψυχίατρο Αμίρ Λεβίν (Amir Levine), ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στην εκλαΐκευση της θεωρίας του συναισθηματικού δεσμού στους ενηλίκους, μεγάλο μέρος αυτής της συζήτησης δεν αποδίδει σωστά τα επιστημονικά δεδομένα.

Οι τύποι δεσμού δεν είναι χαρακτηριστικά προσωπικότητας ούτε αμετάβλητες «ταυτότητες». Πρόκειται για πρότυπα συμπεριφοράς, τα οποία μπορούν να διαφέρουν από τη μία σχέση στην άλλη και να εξελίσσονται μαζί με τις εμπειρίες μας.

«Αλλάζουν και μεταμορφώνονται ανάλογα με τις εμπειρίες της ζωής μας και τους ανθρώπους που έχουμε δίπλα μας», εξηγεί ο Λεβίν στην Washington Post.

Ο χωρισμός που τον οδήγησε στη θεωρία των ενηλίκων

Ο Αμίρ Λεβίν, σήμερα αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Columbia, άρχισε να μελετά συστηματικά το θέμα μέσα από μία προσωπική εμπειρία.

Λίγο πριν από τα 40 και ενώ ολοκλήρωνε την ειδικότητά του στην Ψυχιατρική, η ερωτική του σχέση έληξε απροσδόκητα. Εκείνη την περίοδο εργαζόταν σε μονάδα όπου μητέρες με τραυματικές εμπειρίες μάθαιναν να δημιουργούν ασφαλέστερους δεσμούς με τα παιδιά τους.

Ένα βράδυ, μελετώντας την επιστημονική βιβλιογραφία, εντόπισε τις έρευνες για τους τύπους συναισθηματικού δεσμού των ενηλίκων. Σε αυτές περιγράφονται τέσσερα βασικά πρότυπα με τα οποία οι άνθρωποι προσεγγίζουν την εγγύτητα και τις σχέσεις:

• Ασφαλής δεσμός: Το άτομο εμπιστεύεται τους άλλους και νιώθει άνετα τόσο με την οικειότητα όσο και με την αυτονομία
• Αμφιθυμικός – αγχώδης δεσμός: Αναζητά έντονα την εγγύτητα, αλλά φοβάται την απόρριψη ή την εγκατάλειψη
• Αποφευκτικός δεσμός: Δίνει προτεραιότητα στην ανεξαρτησία και διατηρεί συναισθηματική απόσταση, ακόμη και από ανθρώπους που αγαπά
• Αποδιοργανωμένος δεσμός: Ταλαντεύεται ανάμεσα στην ανάγκη για σύνδεση και στην απομάκρυνση, αντιμετωπίζοντας τις σχέσεις άλλοτε ως πηγή ασφάλειας και άλλοτε ως πιθανό κίνδυνο

Το συστατικό που κρατά μία σχέση όρθια

Έρευνες γύρω από τον συναισθηματικό δεσμό δείχνουν ότι καθοριστικό στοιχείο για την εξέλιξη μιας σχέσης είναι η αίσθηση ασφάλειας.

Η εμπιστοσύνη, η συναισθηματική σταθερότητα και η βεβαιότητα ότι κάποιος μπορεί να βασιστεί στον σύντροφό του δημιουργούν το έδαφος για πιο ειλικρινή επικοινωνία, βαθύτερη οικειότητα και μακροχρόνια δέσμευση.

Για τον Λεβίν, η κατανόηση αυτών των διαφορετικών αναγκών άλλαξε και τη δική του οπτική: «Οι άνθρωποι αγαπούν με διαφορετικούς τρόπους και έχουν διαφορετικές ανάγκες ως προς την εγγύτητα. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό».

Το πρόβλημα άρχισε όταν η θεωρία πέρασε στη μαζική κουλτούρα και οι βασικές έννοιές της μετατράπηκαν σε εύκολες διαγνώσεις. Αντί να περιγράφουν συμπεριφορές μέσα σε συγκεκριμένες σχέσεις, οι όροι άρχισαν να χρησιμοποιούνται ως μόνιμες ετικέτες για τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου.

Δεν τα καθορίζουν όλα οι γονείς

Μία από τις πιο διαδεδομένες αντιλήψεις είναι ότι η σχέση με τους γονείς ή τους βασικούς φροντιστές κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής καθορίζει οριστικά τον τρόπο με τον οποίο κάποιος θα αναζητά αγάπη, εγγύτητα και προστασία ως ενήλικος.

Νεότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν μία πιο σύνθετη εικόνα. Μελέτη της Κίλι Ντούγκαν (Keely Dugan), επίκουρης καθηγήτριας Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι, εξέτασε τον ρόλο τόσο των γονεϊκών σχέσεων όσο και των παιδικών φιλιών.

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Personality and Social Psychology, παρακολούθησε 705 άτομα και τις οικογένειές τους από τη δεκαετία του 1990.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι πρώιμες σχέσεις με τη μητέρα επηρεάζουν περισσότερο τη γενική στάση απέναντι στις στενές σχέσεις κατά την ενήλικη ζωή. Οι φιλίες της παιδικής ηλικίας, από την άλλη πλευρά, συνδέονται ιδιαίτερα με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσεγγίζουν αργότερα τις φιλικές και τις ερωτικές τους σχέσεις.

Οι τύποι δεσμού, πάντως, δεν διαμορφώνονται αποκλειστικά κατά την παιδική ηλικία. Οι εμπειρίες της ενήλικης ζωής μπορούν επίσης να ενισχύσουν ή να περιορίσουν την ανασφάλεια.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Ψυχολογίας R. Chris Fraley, αρκετοί άνθρωποι αισθάνονται ανασφάλεια στις ενήλικες σχέσεις τους παρότι μεγάλωσαν με υποστηρικτικούς φροντιστές. Αντίστροφα, άνθρωποι που δεν είχαν ιδανικές παιδικές εμπειρίες μπορούν να δημιουργήσουν σταθερούς και ασφαλείς δεσμούς αργότερα στη ζωή τους.

Οι μικρές στιγμές που «εκπαιδεύουν» τον εγκέφαλο

Στην ψυχοθεραπεία, η συζήτηση στρέφεται συχνά στα δύσκολα παιδικά βιώματα ή στα μεγάλα τραυματικά γεγονότα. Ο Λεβίν δεν αμφισβητεί τη σημασία τους, αλλά υποστηρίζει ότι αντίστοιχη προσοχή πρέπει να δίνεται και στις μικρές, καθημερινές αλληλεπιδράσεις.

Ο ίδιος περιγράφει τον εγκέφαλο ως ένα «σύστημα κοινωνικής επανεκτίμησης», το οποίο αναζητά διαρκώς ενδείξεις αποδοχής ή απόρριψης και προσαρμόζει ανάλογα την αίσθηση ασφάλειας.

Ακόμη και μία φαινομενικά μικρή στιγμή απόρριψης προστίθεται στις εμπειρίες βάσει των οποίων ο εγκέφαλος αξιολογεί εάν το άτομο ανήκει σε μία ομάδα, εάν προστατεύεται και εάν μπορεί να εμπιστευτεί τους γύρω του.

Η πλαστικότητα του εγκεφάλου διατηρείται και κατά την ενήλικη ζωή. Επαναλαμβανόμενες εμπειρίες σταθερότητας και αποδοχής μπορούν, σύμφωνα με τον Λεβίν, να επηρεάσουν τα νευρωνικά κυκλώματα που σχετίζονται με τον φόβο, την εμπιστοσύνη και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Με την πάροδο του χρόνου, μία κατάσταση που κάποτε προκαλούσε αίσθημα απειλής μπορεί να αρχίσει να βιώνεται ως οικεία και ασφαλής. «Αν δημιουργήσουμε πιο ασφαλείς σχέσεις, μπορεί να αλλάξει ακόμη και η δομή του εγκεφάλου μας», καταλήγει ο Λεβίν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Σχέση χωρίς σεξ: Μπορεί να είναι ευτυχισμένη;
• Αυτός είναι ο ήχος που μπορείτε να βάλετε για να σας πάρει ο ύπνος πιο εύκολα
• Η συνήθεια των ανθρώπων που παίρνουν καλύτερες αποφάσεις – Οι 3 ερωτήσεις πριν πουν «ναι»
• Ροχαλητό: Τα 6 σημάδια ότι μπορεί να κρύβει υπνική άπνοια
• Τρως καυτερά; Τι δείχνουν οι έρευνες για όσους τα βάζουν συχνά στο πιάτο τους

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News