Πριν από τον Άρμστρονγκ, το σινεμά είχε ήδη πάει στη Σελήνη

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Το 1902, ένας πύραυλος καρφώθηκε στο μάτι της Σελήνης. Το 1929, μια κινηματογραφική αποστολή άρχισε να μετρά αντίστροφα μέχρι το μηδέν. Το 1968, ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ έστειλε έναν επιβάτη με τακτική πτήση σε μια σεληνιακή βάση. Όλα αυτά συνέβησαν προτού ο Νιλ Άρμστρονγκ αφήσει το πρώτο ανθρώπινο αποτύπωμα στη σεληνιακή σκόνη.

Το σινεμά είχε φτάσει στη Σελήνη δεκαετίες πριν από το Apollo 11, το οποίο πάτησε σεληνιακή γη σαν σήμερα, στις 20 Ιουλίου του 1969. Στην αρχή την αντιμετώπισε ως παραμύθι, στη συνέχεια ως τεχνική πρόκληση και λίγο αργότερα ως έναν απολύτως πειστικό προορισμό. Όταν οι πραγματικές εικόνες μεταδόθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο, οι κινηματογραφιστές χρειάστηκε να την ανακαλύψουν από την αρχή.

Το φεγγάρι αποκτά πρόσωπο

Στο «Ταξίδι στη Σελήνη» του Ζορζ Μελιές, το 1902, το φεγγάρι έχει ανθρώπινο πρόσωπο. Μια ομάδα αστρονόμων εκτοξεύεται μέσα σε μια κάψουλα, η οποία προσγειώνεται θεαματικά στο μάτι του. Στη σεληνιακή επιφάνεια υπάρχουν σπήλαια, παράξενα φυτά και Σεληνίτες που εξαφανίζονται μέσα σε σύννεφα καπνού.

Διαβάστε επίσης: «Μαγική Πόλη»: Το κρυφό μήνυμα, η χαμένη Αθήνα και ο άγνωστος ακόμη Θανάσης Βέγγος

Ο Μελιές δεν ενδιαφερόταν για την επιστημονική ακρίβεια. Ως μάγος, θεατράνθρωπος και πρωτοπόρος των κινηματογραφικών εφέ, αντιμετώπισε τη Σελήνη σαν μια τεράστια σκηνή όπου μπορούσαν να καταργηθούν οι φυσικοί νόμοι.

Η εικόνα του πυραύλου μέσα στο μάτι του φεγγαριού έγινε ένα από τα πρώτα πραγματικά εμβληματικά στιγμιότυπα του κινηματογράφου. Μέσα σε λίγα λεπτά, η Σελήνη έπαψε να είναι απλώς ένα φωτεινό σώμα στον νυχτερινό ουρανό και μετατράπηκε σε τόπο όπου μπορούσε να φτάσει η ανθρώπινη φαντασία.

Η αντίστροφη μέτρηση αρχίζει

Είκοσι επτά χρόνια αργότερα, ο Φριτς Λανγκ έδωσε στο ταξίδι πιο σοβαρές διαστάσεις. Στη «Γυναίκα στη Σελήνη» («Frau im Mond», 1929), η διαστημική αποστολή οργανώνεται με σχέδια, υπολογισμούς, ειδικό εξοπλισμό και έναν πύραυλο πολλαπλών σταδίων.

Η ταινία χρησιμοποίησε μία από τις πρώτες κινηματογραφικές αντίστροφες μετρήσεις πριν από την εκτόξευση. Το μέτρημα προς το μηδέν δημιουργούσε αγωνία και ταυτόχρονα διαμόρφωνε μια τελετουργία που παραμένει μέχρι σήμερα συνδεδεμένη με κάθε διαστημικό ταξίδι.

Στον Μελιές, η κάψουλα εκτοξευόταν από ένα τεράστιο κανόνι. Στον Λανγκ, το ταξίδι αποκτούσε πλέον μηχανική λογική. Ο κινηματογράφος έπαψε να κοιτά απλώς το φεγγάρι και άρχισε να σχεδιάζει τη διαδρομή προς αυτό.

Ο Κιούμπρικ φτάνει πρώτος στο μέλλον

Τον Απρίλιο του 1968, περισσότερο από έναν χρόνο πριν από την προσελήνωση του Apollo 11, κυκλοφόρησε το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος». Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ και ο Άρθουρ Κλαρκ παρουσίασαν ένα μέλλον στο οποίο το ταξίδι προς τη Σελήνη είχε αποκτήσει σχεδόν τη ρουτίνα μιας αεροπορικής πτήσης.

Ο επιστήμονας Χέιγουντ Φλόιντ ταξιδεύει μέσα σε ένα κομψό διαστημόπλοιο, περνά από έναν περιστρεφόμενο σταθμό και φτάνει σε μια υπόγεια σεληνιακή εγκατάσταση. Τα σκάφη κινούνται στον ρυθμό του «Γαλάζιου Δούναβη», οι αεροσυνοδοί περπατούν με ειδικά παπούτσια και η απουσία βαρύτητας παρουσιάζεται ως κομμάτι μιας νέας καθημερινότητας.

Ο Κιούμπρικ δεν έδειξε το διάστημα σαν ένα χαοτικό πεδίο περιπέτειας. Το μετέτρεψε σε έναν κόσμο αργών κινήσεων, αυστηρής γεωμετρίας και σχεδόν απόλυτης σιωπής. Η μεγάλη του πρόβλεψη βρισκόταν σε αυτή την αίσθηση κανονικότητας: το αδιανόητο είχε ήδη μπει στο πρόγραμμα.

Ύστερα ήρθαν οι εικόνες του Apollo 11. Μονόχρωμες, ασταθείς και γεμάτες ηλεκτρονικό θόρυβο, δεν είχαν την καθαρότητα του Κιούμπρικ. Είχαν, όμως, τη δύναμη του πραγματικού. Μια μικρή ανθρώπινη φιγούρα κατέβαινε από τη σεληνάκατο και πατούσε σε ένα τοπίο χωρίς αέρα, βλάστηση ή οποιοδήποτε οικείο σημείο αναφοράς.

Η Σελήνη απέκτησε συγκεκριμένη επιφάνεια, σκόνη, σκιές και κίνηση. Η φαντασία είχε πλέον απέναντί της ένα αυθεντικό κινηματογραφικό υλικό με το οποίο έπρεπε να συνομιλήσει.

Από την κατάκτηση στην ανθρώπινη δοκιμασία

Οι ταινίες που ακολούθησαν μετακίνησαν το ενδιαφέρον από το «αν μπορούμε να φτάσουμε» στο «τι συμβαίνει όταν βρεθούμε εκεί».

Στο «Apollo 13», η Σελήνη παραμένει ορατή αλλά απρόσιτη. Το δράμα δεν προέρχεται από εξωγήινα πλάσματα ή φανταστικές απειλές, αλλά από μια τεχνική βλάβη και την αγωνιώδη προσπάθεια να επιστρέψει το πλήρωμα ζωντανό στη Γη. Το διάστημα γίνεται ένας χώρος όπου ακόμη και το μικρότερο λάθος μπορεί να αποδειχθεί μοιραίο.

Στο «Moon» του Ντάνκαν Τζόουνς, η σεληνιακή βάση έχει μετατραπεί σε χώρο εργασίας. Ο μοναδικός υπάλληλός της αντιμετωπίζει την απομόνωση, την επανάληψη και μια ανακάλυψη που διαλύει την αντίληψή του για τον ίδιο του τον εαυτό. Η Σελήνη λειτουργεί πλέον ως ο πιο απόμακρος καθρέφτης του ανθρώπου.

Το «First Man» του Ντάμιεν Σαζέλ αφαιρεί από την αποστολή τη λάμψη ενός ανέφελου θριάμβου. Το ταξίδι παρουσιάζεται μέσα από στενά πιλοτήρια, μεταλλικούς κραδασμούς, επικίνδυνες δοκιμές και απώλειες. Όταν ο Άρμστρονγκ φτάνει στην επιφάνεια, η στιγμή αποκτά μια ιδιωτική, σχεδόν σιωπηλή διάσταση. Στη Σελήνη δεν μεταφέρει μόνο τη φιλοδοξία μιας ολόκληρης χώρας αλλά και το προσωπικό του πένθος.

Η Σελήνη που αλλάζει μαζί μας

Ο Μελιές είδε στη Σελήνη ένα όνειρο. Ο Λανγκ ένα τεχνικό στοίχημα. Ο Κιούμπρικ έναν μελλοντικό σταθμό της ανθρώπινης διαδρομής. Οι νεότεροι σκηνοθέτες ανακάλυψαν σε αυτήν τη μοναξιά, τον φόβο, τη μνήμη και το κόστος της ανθρώπινης φιλοδοξίας.

Το πραγματικό ταξίδι δεν εξάντλησε τη φαντασία. Της έδωσε ένα νέο σημείο εκκίνησης. Από τη στιγμή που μάθαμε πώς μοιάζει η Σελήνη, το σινεμά άρχισε να αναρωτιέται τι μπορεί να σημαίνει για εμάς.

Ο Άρμστρονγκ έδειξε στον κόσμο πώς είναι η Σελήνη. Το σινεμά εξακολουθεί να αναρωτιέται τι σημαίνει να βρεθούμε εκεί.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News