Δεν χρειάζεται να τα δούμε όλα
Η υπόθεση της Ηλιούπολης δεν χρειάζεται άλλες πρόχειρες αναλύσεις, ούτε ανθρώπους που σπεύδουν να εξηγήσουν όσα δεν γνωρίζουν. Χρειάζεται ένα στοιχειώδες όριο. Γιατί υπάρχουν στιγμές που η ενημέρωση οφείλει να σταματά πριν γίνει αδιακρισία.
Υπάρχουν στιγμές που η ενημέρωση πρέπει να σταματά λίγο πριν γίνει εισβολή. Λίγο πριν περάσει τη γραμμή που χωρίζει το δημόσιο ενδιαφέρον από την αδιακρισία. Λίγο πριν μετατρέψει τον ανθρώπινο πόνο σε υλικό προς προβολή, σχολιασμό, αναπαραγωγή και κατανάλωση. Και η περίπτωση της Ηλιούπολης είναι μία από αυτές τις στιγμές.
Όχι γιατί δεν πρέπει να ενημερωθεί η κοινωνία. Όχι γιατί πρέπει να κρυφτούν τα δύσκολα κάτω από το χαλί. Αλλά γιατί άλλο πράγμα είναι η ενημέρωση και άλλο η δημόσια κατανάλωση του πόνου. Άλλο πράγμα είναι να γνωρίζει κανείς τι συνέβη και άλλο να απαιτεί να δει, να μάθει, να σχολιάσει, να αναλύσει και να εξηγήσει κάθε λεπτομέρεια.
Δύο ανήλικα κορίτσια βρέθηκαν στο κέντρο μιας τραγωδίας που ξεπερνά κάθε εύκολη φράση. Η μία δεν ζει πια, η άλλη δίνει μάχη. Πίσω τους υπάρχουν οικογένειες, φίλοι, συμμαθητές, εκπαιδευτικοί. Άνθρωποι που δεν παρακολουθούν ένα θέμα στην οθόνη τους. Το ζουν. Και γύρω από αυτούς, άρχισε σχεδόν αμέσως ο γνωστός θόρυβος.
Βίντεο, λεπτομέρειες, υποθέσεις,σημειώματα, ημερολόγια, αναλύσεις, αναρτήσεις, γνώμες από παντού. Άνθρωποι που δεν ξέρουν, αλλά μιλούν σαν να ξέρουν, άνθρωποι που δεν έχουν καμία σχέση με τα παιδιά, αλλά νιώθουν την ανάγκη να βγάλουν συμπέρασμα. Άνθρωποι που μέσα σε λίγες ώρες έγιναν ειδικοί στην εφηβεία, στην οικογένεια, στο σχολείο, στην ψυχική υγεία, στην κοινωνία.
Και κάπου εκεί είναι που χάνεται το μέτρο.
Δεν είναι όλα για δημόσια θέα, δεν είναι όλα για αναπαραγωγή, ούτε για τηλεοπτικό πάνελ, για τίτλο, για σχόλιο, για ανάρτηση. Και, κυρίως, δεν έχουμε πάντα δικαίωμα να ξέρουμε περισσότερα.
Αυτό είναι δύσκολο να το δεχθεί η εποχή μας. Έχουμε συνηθίσει να πιστεύουμε ότι κάθε γεγονός μάς ανήκει από τη στιγμή που εμφανίζεται στην οθόνη μας. Ότι αν κάτι έγινε δημόσια γνωστό, τότε έχουμε δικαίωμα να ζητήσουμε και το παρασκήνιο, και την εικόνα, και τη λεπτομέρεια, και την προσωπική ιστορία, και την τελευταία λέξη που ειπώθηκε. Ε, λοιπόν, δεν είναι έτσι.
Υπάρχουν ζωές που δεν μας ανήκουν, υπάρχουν οικογένειες που δεν μας οφείλουν καμία εξήγηση, υπάρχουν παιδιά που δεν πρέπει να γίνονται σύμβολα, παραδείγματα, αφορμές για κηρύγματα ή υλικό για να αποδείξει ο καθένας πόσο ευαίσθητος είναι.
Ακόμη και η ευαισθησία, όταν γίνεται δημόσια επίδειξη, μπορεί να καταντήσει άβολη. Μερικές φορές και βίαιη. Το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο ότι μεταδόθηκε υλικό που δεν έπρεπε να μεταδοθεί. Είναι η ευκολία με την οποία τέτοιο υλικό βρίσκει χώρο. Η ευκολία με την οποία περνά από οθόνη σε οθόνη. Η ευκολία με την οποία βαφτίζεται «ενημέρωση» κάτι που στην πραγματικότητα δεν προσθέτει τίποτα στην κατανόηση μιας υπόθεσης. Προσθέτει μόνο βάρος. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, κίνδυνο.
Γιατί όταν μιλάμε για ανήλικα παιδιά, για αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, για ανθρώπους σε ευάλωτη κατάσταση, οι λέξεις και οι εικόνες δεν είναι αθώες. Μπορούν να πληγώσουν ξανά. Μπορούν να επιβαρύνουν. Μπορούν να λειτουργήσουν σαν δεύτερος τραυματισμός για όσους ήδη υποφέρουν.
Η δημοσιογραφία δεν κρίνεται μόνο από το τι αποκαλύπτει. Κρίνεται και από το τι αποφασίζει να μη δείξει.
Αυτό το ξεχνάμε συχνά. Στον αγώνα για την ταχύτητα, για το αποκλειστικό, για την εικόνα που θα «παίξει», για τον τίτλο που θα τραβήξει, το όριο μοιάζει εμπόδιο. Κι όμως, το όριο είναι η διαφορά ανάμεσα στη δημοσιογραφία και στην απλή εκμετάλλευση.
Δεν χρειάζεται να δούμε το βίντεο για να καταλάβουμε ότι συνέβη κάτι τραγικό. Δεν χρειάζεται να διαβάσουμε προσωπικές λεπτομέρειες για να νιώσουμε το βάρος. Δεν χρειάζεται να ξέρουμε κάθε πιθανή αιτία, κάθε σκέψη, κάθε φράση, κάθε σημείωση, κάθε ψίθυρο γύρω από δύο παιδιά.
Χρειάζεται, ίσως, να κάνουμε κάτι πολύ πιο δύσκολο: να σταματήσουμε. Να σταματήσουμε να ζητάμε περισσότερα από όσα πρέπει, να σταματήσουμε να παριστάνουμε τους ειδικούς πάνω σε μια υπόθεση που ακόμη πονάει. Να σταματήσουμε να μπερδεύουμε την περιέργεια με το ενδιαφέρον και την αναπαραγωγή με την ευαισθησία.
Η συζήτηση για την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων είναι αναγκαία. Αλλά δεν μπορεί να γίνεται πάνω από το σώμα μιας τραγωδίας με όρους εντυπωσιασμού. Δεν μπορεί να γίνεται με βεβαιότητες του καναπέ. Δεν μπορεί να γίνεται από ανθρώπους που ανακαλύπτουν το θέμα μόνο όταν συμβαίνει κάτι ακραίο και μετά σπεύδουν να μοιράσουν ευθύνες, λύσεις και αποφθέγματα.
Αν θέλουμε πράγματι να μιλήσουμε σοβαρά, ας μιλήσουμε όταν δεν υπάρχει κάμερα πάνω από τον πόνο. Ας μιλήσουμε για τα σχολεία, για τις δομές, για την πρόσβαση σε ειδικούς, για τη στήριξη των οικογενειών, για την εκπαίδευση των ενηλίκων να ακούν πριν είναι αργά. Αλλά ας μην το κάνουμε με τρόπο που μετατρέπει δύο παιδιά σε υλικό δημόσιας χρήσης.
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή που, όταν ξεπεραστεί, δεν επιστρέφεις εύκολα πίσω. Και σε αυτή την υπόθεση η γραμμή αυτή δεν αφορά μόνο τα μέσα ενημέρωσης, αλλά όλους μας. Όσους βλέπουμε, όσους αναπαράγουμε, όσους σχολιάζουμε, όσους πατάμε πάνω σε μια τραγωδία για να πούμε κάτι που θα μπορούσαμε, ίσως, απλώς να μη γράψουμε.
Δεν είναι αδυναμία να σωπάσεις, δεν είναι αδιαφορία να μην αναπαράγεις. Δεν είναι έλλειψη άποψης να παραδεχθείς ότι δεν ξέρεις.
Καμιά φορά αυτό είναι το μόνο αξιοπρεπές που απομένει. Η Ηλιούπολη δεν χρειάζεται άλλους αυτόκλητους αναλυτές. Δεν χρειάζεται άλλες εικόνες. Δεν χρειάζεται άλλες λεπτομέρειες να γίνουν κοινό κτήμα. Χρειάζεται σεβασμό. Και ίσως μια δημόσια συζήτηση που να ξεκινά από μια απλή παραδοχή: Δεν χρειάζεται να τα δούμε όλα.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
