Η πρόωρη ενεργοποίηση της ελιάς ως προσαρμοστική απόκριση στις ήπιες χειμερινές συνθήκες στη Δυτική Ελλάδα.
Ο Expert στη Βιωσιμότητα της Ελαιοκομίας Αναστάσιος Κατσαΐτης γράφει για τα μυστικά της ελιάς
Όλα όσα πρέπει να ξέρετε για την πρόωρη ενεργοποίηση των διαδικασιών στην ελιά(φυσιολογική ερμηνεία, επιπτώσεις και κατευθυντήριες γραμμές διαχείρισης).Η αλήθεια σβήνει τους φόβους και προτρέπει τους δια βίου (μαθητές-αγρότες) να ασκήσουν την εργασία τους με δυναμική.
Η ελιά αποτελεί χαρακτηριστικό μεσογειακό, αειθαλές είδος, του οποίου ο ετήσιος βιολογικός κύκλος ρυθμίζεται κυρίως από τη θερμοκρασία και τη φωτοπερίοδο. Κατά τη χειμερινή περίοδο, το δέντρο εισέρχεται σε κατάσταση ληθάργου, η οποία είναι απαραίτητη για την ομαλή διαφοροποίηση των οφθαλμών και τη μετέπειτα επιτυχή άνθηση. Τα τελευταία έτη, στη Δυτική Αχαΐα, παρατηρείται με αυξανόμενη συχνότητα το φαινόμενο της πρόωρης εξόδου της ελιάς από τον λήθαργο, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τις ήπιες χειμερινές θερμοκρασίες και τη μείωση των ωρών ψύχους.
Φυσιολογικά, η ελιά απαιτεί την κάλυψη ενός ελάχιστου αριθμού ωρών ψύχους για τη διακοπή του ενδογενούς ληθάργου των οφθαλμών. Όταν η απαίτηση αυτή δεν ικανοποιείται πλήρως, η μετάβαση από τον ενδογενή στον οικολογικό λήθαργο πραγματοποιείται ατελώς και ανομοιόμορφα. Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και μέτριες αυξήσεις της θερμοκρασίας επαρκούν για την ενεργοποίηση μεταβολικών διεργασιών, οδηγώντας σε πρώιμη βλαστική δραστηριότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε πρόωρη διαφοροποίηση οφθαλμών. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από μεταβολές στη φυτοορμονική ισορροπία, με σχετική επικράτηση των γιββερελλινών και των κυτοκινινών έναντι του αμπσισικού οξέος, το οποίο φυσιολογικά διατηρεί τον λήθαργο.
Στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της Δυτικής Ελλάδας το φαινόμενο ενισχύεται περαιτέρω από τον ήπιο χειμώνα, την αυξημένη εδαφική υγρασία και την εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που ευνοούν τη βλαστική ανάπτυξη, όπως η υψηλή διαθεσιμότητα αζώτου ή το έντονο κλάδεμα την προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο. Οι παράγοντες αυτοί λειτουργούν συνεργιστικά, επιταχύνοντας την ενεργοποίηση των οφθαλμών και αυξάνοντας την πιθανότητα φυσιολογικών ανισορροπιών.
Ωστόσο, η πρόωρη ενεργοποίηση της ελιάς δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αρνητικό ή ανησυχητικό φαινόμενο. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μπορεί να έχει και θετικές επιδράσεις στη φυσιολογία του δέντρου. Η πρώιμη επανεκκίνηση του μεταβολισμού ευνοεί την έγκαιρη ενεργοποίηση του ριζικού συστήματος, την ταχύτερη αποκατάσταση της φωτοσυνθετικής ικανότητας και την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της χειμερινής εδαφικής υγρασίας. Σε καλλιεργητικά συστήματα με καλή θρεπτική ισορροπία και απουσία όψιμων ψυχρών επεισοδίων, η ομαλή και πρώιμη διαφοροποίηση των οφθαλμών μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη συγχρονία άνθησης και σε σταθερότερη καρπόδεση, συμβάλλοντας ενδεχομένως στον περιορισμό της παρενιαυτοφορίας. Συνεπώς, το φαινόμενο δεν είναι εγγενώς επιζήμιο, αλλά η τελική του επίδραση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες και τη διαχείριση του ελαιώνα.
Παρά τα παραπάνω, η πρόωρη ενεργοποίηση ενέχει και σημαντικούς κινδύνους. Η πρώιμη κατανάλωση των αποθεματικών υδατανθράκων, οι οποίοι είναι κρίσιμοι για την άνθηση και την καρπόδεση, μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη ποιότητα ανθοφορίας και αυξημένο ποσοστό ατελών ή στείρων ανθέων. Επιπλέον, η τρυφερή βλάστηση εμφανίζει αυξημένη ευαισθησία σε όψιμους παγετούς, καθώς και σε παθογόνα, όπως το κυκλοκόνιο και η βακτηριακή καρκίνωση,ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένης υγρασίας.
Η διαχείριση του φαινομένου θα πρέπει να βασίζεται σε προσεκτική παρακολούθηση και όχι σε βιαστικές παρεμβάσεις. Το κλάδεμα συνιστάται να είναι ήπιο και, όπου είναι δυνατόν, να καθυστερεί μέχρι να μειωθεί ο κίνδυνος χαμηλών θερμοκρασιών. Η θρέψη πρέπει να είναι συντηρητική κατά τη χειμερινή περίοδο, με αποφυγή αζωτούχων εφαρμογών που διεγείρουν περαιτέρω τη βλάστηση, ενώ η φυτοπροστασία οφείλει να προσαρμόζεται στις πραγματικές συνθήκες κινδύνου και όχι να εφαρμόζεται προληπτικά χωρίς τεκμηρίωση.
Συμπερασματικά, η πρόωρη ενεργοποίηση της ελιάς στη Δυτική Αχαΐα αποτελεί έκφραση της μεταβαλλόμενης κλιματικής πραγματικότητας και όχι ένα παροδικό ή μεμονωμένο φαινόμενο. Η κατανόηση των φυσιολογικών μηχανισμών που τη διέπουν και η υιοθέτηση προσαρμοσμένων, ισορροπημένων καλλιεργητικών πρακτικών αποτελούν βασική προϋπόθεση ώστε οι δυνητικές θετικές επιδράσεις να αξιοποιηθούν και οι κίνδυνοι να περιοριστούν, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα της παραγωγής και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των ελαιώνων.
Αναστάσιος Κατσαϊτης
Γευσιγνώστης Ελαιολάδου – Συγγραφέας
Expert στη Βιωσιμότητα της Ελαιοκομίας
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
