Trad wife: Η νέα βιτρίνα της παλιάς γυναικείας υποταγής
Πίσω από τα λουλουδάτα φορέματα, τις προσεγμένες κουζίνες και την εικόνα μιας ήρεμης, τακτοποιημένης ζωής, το φαινόμενο των trad wives δεν είναι ένα ακόμη αθώο trend του διαδικτύου. Είναι η επιστροφή ενός πολύ παλιού προτύπου γυναίκας, σερβιρισμένου αυτή τη φορά με φίλτρα, αισθητική και τη γλώσσα της «επιλογής».
Διαβάζοντας το “Trad Wife”, ένα βιβλίο τρόμου της Saratoga Schaefer, που χρησιμοποιεί ως αφετηρία την εικόνα της «τέλειας παραδοσιακής συζύγου», είναι δύσκολο να μη σκεφτεί κανείς ότι η πραγματική του δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στο μεταφυσικό στοιχείο, αλλά στο ότι πατά πάνω σε κάτι ήδη οικείο. Η trad wife δεν είναι μια καθαρά λογοτεχνική επινόηση. Το trad wife σύμπαν έχει ήδη εγκατασταθεί στα social media με εικόνες οικιακής ευτυχίας, απόλυτης θηλυκότητας και «επιστροφής στις αξίες». Μόνο που πίσω από αυτή την τέλεια εικόνα δεν κρύβεται απλώς ένα lifestyle. Κρύβεται μια βαθιά συντηρητική αφήγηση για το τι πρέπει να είναι μια γυναίκα, πού ανήκει και πώς οφείλει να υπάρχει.
Τα τελευταία χρόνια, όποιος κινείται έστω και λίγο στο TikTok, στο Instagram ή στο YouTube, δύσκολα δεν έχει πέσει πάνω σε αυτό το περιεχόμενο. Μια νέα γυναίκα σε μια φωτεινή κουζίνα ετοιμάζει ψωμί από την αρχή, στρώνει το τραπέζι, χαμογελά ήσυχα, τακτοποιεί το σπίτι, φροντίζει τα παιδιά, μιλά με γλυκιά φωνή για τον ρόλο της γυναίκας, για τη χαρά της οικιακής ζωής, για τη θηλυκότητα που -υποτίθεται- ξαναβρίσκει τον αληθινό της προορισμό. Γύρω από αυτή την εικόνα απλώνεται ένα αφήγημα «επιστροφής». Επιστροφή στο σπίτι, στην παράδοση, στους καθαρούς ρόλους, στη γυναικεία φύση, στην οικογένεια όπως «πρέπει» να είναι.
Η εικόνα είναι τόσο μελετημένη, τόσο ήρεμη και τόσο ελκυστική, που ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται να τη δει κανείς πιο προσεκτικά. Γιατί εδώ δεν έχουμε απλώς μια γυναίκα που επιλέγει να ζήσει όπως θέλει. Αυτό από μόνο του είναι αναφαίρετο δικαίωμά της. Το ζήτημα δεν είναι η ελευθερία μιας γυναίκας να αγαπά τη μητρότητα, τη φροντίδα ή μια πιο παραδοσιακή καθημερινότητα. Το ζήτημα αρχίζει όταν αυτή η εικόνα δεν παρουσιάζεται ως μία εκδοχή ζωής, αλλά ως η σωστή εκδοχή ζωής, όταν αρχίζει να πλασάρεται ως η πιο αγνή, η πιο φυσική, η πιο ηθική και τελικά η πιο επιθυμητή μορφή γυναικείας ύπαρξης.
Και κάπου εκεί, το trend παύει να είναι αθώο, γιατί παύει να μιλά απλώς για προτιμήσεις και αρχίζει να μιλά για ρόλους. Για πολύ παλιούς ρόλους. Ρόλους που γνωρίσαμε καλά ως κοινωνία, ρόλους που περιόρισαν γενιές γυναικών, ρόλους που όριζαν τη γυναίκα πρωτίστως μέσα από την υπηρεσία της προς τους άλλους. Προς τον άνδρα, προς τα παιδιά, προς το σπίτι, προς τη συνοχή μιας οικογενειακής εικόνας. Ρόλους που για δεκαετίες αμφισβητήθηκαν ακριβώς επειδή δεν άφηναν τη γυναίκα να υπάρχει ως πλήρες πρόσωπο, αλλά την ήθελαν κυρίως χρήσιμη, ήσυχη, διαθέσιμη και πειθαρχημένη.
Η νέα συσκευασία, βέβαια, είναι πολύ πιο έξυπνη από την παλιά. Το trad wife φαινόμενο δεν επιστρέφει με τη γλώσσα της απαγόρευσης ή της επιβολής. Δεν λέει ευθέως «η γυναίκα πρέπει να μείνει σπίτι». Δεν χρειάζεται. Το υποβάλλει αλλιώς. Μέσα από την αισθητική, μέσα από τη νοσταλγία, μέσα από τη γλώσσα της ισορροπίας, της γαλήνης, της «ουσίας». Το μήνυμα δεν έρχεται ως εντολή, αλλά ως υπόσχεση: αν επιστρέψεις σε αυτό το μοντέλο, θα ηρεμήσεις, θα ολοκληρωθείς, θα αποκτήσεις ταυτότητα, θα βρεις νόημα.
Αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό σημείο του φαινομένου. Δεν επενδύει μόνο στη συντήρηση αλλά στην κόπωση. Μιλά σε μια εποχή εξαντλημένη και γι’ αυτό ακριβώς βρίσκει ακροατήριο. Όταν οι γυναίκες έχουν κουραστεί να σηκώνουν τα πάντα -δουλειά, σπίτι, μητρότητα, κοινωνική εικόνα, συναισθηματική εργασία, επιβίωση- η υπόσχεση μιας πιο «καθαρής» ταυτότητας μπορεί να μοιάζει σχεδόν παρηγορητική. Όταν όλα γύρω γίνονται αβέβαια, η ιδέα μιας ζωής με σαφή όρια, σαφείς ρόλους και ξεκάθαρη αποστολή μπορεί να ακούγεται σαν καταφύγιο. Μόνο που αυτό που πλασάρεται ως καταφύγιο, συχνά δεν είναι τίποτε άλλο από μια ανακαινισμένη φυλακή.
Γιατί η αλήθεια είναι πολύ πιο σκληρή από τα βίντεο. Η γυναίκα που «επιστρέφει» στον παραδοσιακό ρόλο δεν επιστρέφει σε έναν ουδέτερο χώρο. Επιστρέφει σε μια ιεραρχία, σε μια κατανομή ισχύος, σε μια συνθήκη όπου η αξία της συνδέεται ξανά έντονα με το πόσο καλά φροντίζει, πόσο ήσυχα αντέχει, πόσο άψογα υπηρετεί, πόσο επιτυχημένα οργανώνει έναν κόσμο στον οποίο το κέντρο δεν είναι η ίδια, αλλά οι άλλοι. Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ανισότητα. Είναι και το ηθικό περίβλημα που της φοριέται: ότι αυτή η θυσία είναι αγάπη, ότι αυτή η σιωπή είναι ωριμότητα, ότι αυτή η εξαφάνιση του εαυτού είναι θηλυκότητα.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι όλο αυτό συμβαίνει μέσα από τις πιο σύγχρονες πλατφόρμες. Η «παραδοσιακή σύζυγος» του σήμερα δεν ζει έξω από τον δημόσιο χώρο, αλλά ζει απόλυτα μέσα σε αυτόν. Φωτογραφίζεται, κινηματογραφείται, ανεβάζει, απαντά, διαφημίζει, δημιουργεί κοινό, χτίζει brand. Η γυναίκα που προβάλλεται ως αφοσιωμένη αποκλειστικά στο σπίτι της, στην πραγματικότητα εκθέτει αδιάκοπα το σπίτι της, την οικογένειά της και τον εαυτό της στη δημόσια θέα. Αυτό από μόνο του είναι μια τεράστια αντίφαση. Το μοντέλο που εμφανίζεται ως αντι-μοντέρνο, είναι στην πραγματικότητα απόλυτα προσαρμοσμένο στη λογική του αλγορίθμου. Πουλά νοσταλγία με σύγχρονους όρους. Πουλά παράδοση σαν digital προϊόν.
Κάθε εποχή, άλλωστε, φτιάχνει τις δικές της βιτρίνες για να επαναφέρει παλιά σχήματα. Σήμερα, η βιτρίνα αυτή δεν είναι η ωμή ηθικολογία, αλλά το aesthetic content. Δεν είναι το «πρέπει», αλλά το «κοίτα πόσο όμορφο είναι». Δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η γοητεία. Και μέσα σε αυτή τη γοητεία χωράνε πολλά: αντιφεμινισμός χωρίς φωνές, συντήρηση χωρίς βαριά λόγια, υποταγή χωρίς τη λέξη «υποταγή». Αρκεί να μοιάζει εθελοντική. Αρκεί να μοιάζει όμορφη.
Εδώ βρίσκεται και η δυσκολία της συζήτησης. Γιατί κανείς δεν μπορεί να επιτεθεί στη φροντίδα, στη μητρότητα ή στην αγάπη για το σπίτι χωρίς να αδικεί πραγματικές γυναίκες και πραγματικές ζωές. Το θέμα δεν είναι να γίνει η οικιακή ζωή κάτι ύποπτο. Το θέμα είναι να μη μετατραπεί ξανά σε καθολικό γυναικείο πεπρωμένο. Να μη ντυθεί η παλιά ανισότητα με τη γλώσσα της προσωπικής ολοκλήρωσης. Να μη βαφτιστεί η εγκατάλειψη της ισότητας ως «επιστροφή στην ουσία».
Και υπάρχει ακόμη κάτι: το trad wife φαινόμενο δεν πουλά μόνο έναν ρόλο. Πουλά και μια ενοχή. Υπαινίσσεται ότι κάτι έχει πάει λάθος με τις γυναίκες που επέλεξαν άλλη διαδρομή. Ότι η κούραση, η επαγγελματική πίεση, η μοναξιά, η αδυναμία ισορροπίας ανάμεσα σε όλα όσα απαιτούνται σήμερα από μια γυναίκα, ίσως διορθώνονται όχι με περισσότερη κοινωνική ισότητα, αλλά με λιγότερη ελευθερία. Όχι με καλύτερες δομές, αλλά με επιστροφή σε ένα πλαίσιο όπου οι ρόλοι είναι προαποφασισμένοι. Αυτό είναι το βαθιά πολιτικό μήνυμα της τάσης, ακόμη κι όταν δεν δηλώνεται ανοιχτά.
Γι’ αυτό και το φαινόμενο πρέπει να διαβαστεί σοβαρά. Όχι υστερικά, όχι αμυντικά, όχι με εύκολη ειρωνεία, αλλά σοβαρά. Επειδή δείχνει κάτι ουσιαστικό για την εποχή μας. Δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να επιστρέφει το παλιό όταν φοράει καινούργιο περιτύλιγμα. Δείχνει πόσο βαθιά είναι η κοινωνική ανάγκη για τάξη και βεβαιότητα. Δείχνει επίσης πόσο εύκολα η εξάντληση μπορεί να γίνει έδαφος για την αποδοχή αφηγήσεων που αλλιώς θα φαίνονταν οπισθοδρομικές.
Ίσως γι’ αυτό το trad wife δεν είναι απλώς ένα ακόμη trend. Είναι σύμπτωμα. Είναι σημάδι μιας εποχής που δείχνει κουρασμένη από την πολυπλοκότητα και πρόθυμη να γοητευτεί από πιο απλά, πιο καθαρά, πιο έτοιμα σχήματα ζωής. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα σχήματα δεν είναι ποτέ ουδέτερα. Και πολύ συχνά, το κόστος τους το πληρώνουν πάλι οι ίδιες οι γυναίκες.
Στο τέλος της ημέρας, η μεγάλη ερώτηση δεν είναι αν κάποια γυναίκα έχει δικαίωμα να ζήσει έτσι. Το έχει. Η πραγματική ερώτηση είναι γιατί αυτή η εικόνα επανέρχεται σήμερα τόσο δυναμικά, γιατί προβάλλεται τόσο γοητευτικά και τι ακριβώς μας λέει για τις κοινωνίες μας. Και η απάντηση ίσως να είναι πιο ανησυχητική απ’ όσο δείχνουν τα λουλούδια στο βάζο, το ψωμί στον πάγκο και το χαμόγελο στην κάμερα
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
