Μελέτες προειδοποιούν: Πώς τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζουν τη σκέψη και τη μνήμη
Ερευνες δείχνουν ότι η υπερβολική χρήση chatbots AI μπορεί να μειώνει τη μνήμη και την εγκεφαλική δραστηριότητα. Τι προειδοποιούν οι ειδικοί.
Αυξανόμενος είναι ο προβληματισμός στην επιστημονική κοινότητα σχετικά με την επίδραση των chatbots τεχνητής νοημοσύνης στις γνωστικές λειτουργίες του ανθρώπου, με πρόσφατες μελέτες να καταγράφουν ενδείξεις μείωσης της νοητικής δραστηριότητας και της μνήμης.
Η ερευνήτρια Ναταλία Κοσμίνα, με αντικείμενο την αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή, παρατήρησε αρχικά ότι οι αιτήσεις υποψηφίων για πρακτική άσκηση παρουσίαζαν έντονη ομοιομορφία, γεγονός που απέδωσε στη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης όπως το ChatGPT, το Google Gemini και το Claude. Παράλληλα, σε εκπαιδευτικό περιβάλλον, διαπίστωσε ότι φοιτητές εμφάνιζαν μειωμένη ικανότητα ανάκλησης πληροφοριών, σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια.
Οι παρατηρήσεις αυτές οδήγησαν στη διερεύνηση του φαινομένου της «γνωστικής εκφόρτωσης», δηλαδή της μεταφοράς νοητικών διεργασιών σε εξωτερικά εργαλεία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να επηρεάζει όχι μόνο τη γλώσσα, αλλά και βασικές γνωστικές δεξιότητες, όπως η μνήμη και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Ανάλογα φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και στο παρελθόν με τη χρήση του διαδικτύου, με το λεγόμενο «Google effect» να συνδέεται με μειωμένη απομνημόνευση πληροφοριών. Ωστόσο, οι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχία ότι οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να είναι εντονότερες, ιδίως στους νεότερους χρήστες.
Σε πειραματική μελέτη στο MIT Media Lab, 54 φοιτητές χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και κλήθηκαν να συγγράψουν δοκίμια: μία ομάδα χρησιμοποίησε chatbot, μία δεύτερη μηχανή αναζήτησης και μία τρίτη εργάστηκε χωρίς τεχνολογική υποστήριξη. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικά χαμηλότερη εγκεφαλική δραστηριότητα στην ομάδα που βασίστηκε αποκλειστικά στο chatbot, με μείωση που έφτασε έως και το 55%.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες αυτής της ομάδας παρουσίασαν δυσκολία στην ανάκληση των κειμένων τους, ενώ αρκετοί δεν ένιωθαν ότι είχαν ουσιαστική συμβολή στη συγγραφή. Άλλες μελέτες καταγράφουν φαινόμενα «γνωστικής παραίτησης», κατά τα οποία οι χρήστες αποδέχονται χωρίς κριτική επεξεργασία τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Ενδείξεις αντίστοιχων επιπτώσεων έχουν εντοπιστεί και σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. Σε έρευνα που αφορούσε γιατρούς, διαπιστώθηκε ότι μετά από παρατεταμένη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για διαγνωστικούς σκοπούς, η απόδοσή τους μειώθηκε όταν εργάστηκαν χωρίς τη βοήθεια αυτών των συστημάτων.
Αν και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, επαναληπτικές μετρήσεις δείχνουν πιθανή μείωση της νευρωνικής συνδεσιμότητας σε χρήστες που βασίζονται συστηματικά σε τέτοιες τεχνολογίες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, υπό την προϋπόθεση ότι δεν αντικαθιστούν τη νοητική προσπάθεια. Προτείνεται η υιοθέτηση μιας «υβριδικής» προσέγγισης, όπου η τεχνολογία χρησιμοποιείται για έλεγχο και ενίσχυση της σκέψης και όχι ως πηγή έτοιμων απαντήσεων.
Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη αποφυγής της υπερβολικής εξάρτησης από «νοητικές συντομεύσεις», καθώς η ενεργή χρήση του εγκεφάλου συνδέεται με τη διατήρηση της μνήμης, της δημιουργικότητας και της συνολικής γνωστικής λειτουργίας.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
