Μεταξύ πίστης και μεγάλης οθόνης: Οι ιστορικές ανακρίβειες και οι μεγάλες κινηματογραφικές συγκρούσεις
Οι σκηνοθέτες που επιχείρησαν να ξεφύγουν από την αυστηρή βιβλική πεπατημένη βρέθηκαν αντιμέτωποι με οργισμένες αντιδράσεις, αφορισμούς, ακόμη και απαγορεύσεις προβολών, ανοίγοντας μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια της τέχνης.
Ο κινηματογράφος, ως μέσο έκφρασης, συχνά δανείζεται στοιχεία από την ιστορία και τη θρησκεία για να δημιουργήσει δράμα, συναίσθημα και θέαμα. Ωστόσο, όταν το θέμα είναι το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, η απόσταση ανάμεσα στην «ποιητική αδεία» και την ιεροσυλία είναι εξαιρετικά μικρή.
Οι σκηνοθέτες που επιχείρησαν να ξεφύγουν από την αυστηρή βιβλική πεπατημένη βρέθηκαν αντιμέτωποι με οργισμένες αντιδράσεις, αφορισμούς, ακόμη και απαγορεύσεις προβολών, ανοίγοντας μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια της τέχνης.
Ιησούς Χριστός Superstar: Από την ευλάβεια του Τζεφιρέλι στην οργή του Γκίμπσον
Η «ανθρώπινη» πλευρά: Ο Τελευταίος Πειρασμός (1988)
Η ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγκρουσης μεταξύ τέχνης και θρησκευτικού κατεστημένου. Βασισμένη στο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη, η ταινία δεν είχε σκοπό να αποτελέσει ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά μια φιλοσοφική διερεύνηση της διττής φύσης του Χριστού.
Οι ανακρίβειες: Η ταινία παρουσιάζει έναν Ιησού που παλεύει με την αμφιβολία, τον φόβο και, κυρίως, με τον πειρασμό μιας κανονικής ζωής. Η περίφημη σκηνή του οράματος πάνω στον Σταυρό, όπου ο Ιησούς φαντάζεται τον εαυτό του παντρεμένο με τη Μαρία Μαγδαληνή να δημιουργεί οικογένεια, θεωρήθηκε από την Εκκλησία ως η μέγιστη ύβρις.
Οι αντιδράσεις: Στην Ελλάδα, οι προβολές συνοδεύτηκαν από επεισόδια έξω από τους κινηματογράφους, σχίσιμο γιγαντοαφισών και τελικά την απαγόρευση της ταινίας από τα δικαστήρια. Στο Παρίσι, μια χριστιανική φονταμενταλιστική ομάδα έβαλε φωτιά σε κινηματογράφο που πρόβαλλε την ταινία, προκαλώντας σοβαρούς τραυματισμούς.
Η βία και ο αντισημιτισμός: Τα Πάθη του Χριστού (2004)
Αν ο Σκορσέζε κατηγορήθηκε για θεολογική παρέκκλιση, ο Μελ Γκίμπσον κατηγορήθηκε για ιστορική υπερβολή και ιδεολογική μεροληψία.
Οι ανακρίβειες: Παρά την επιμονή του Γκίμπσον στην «απόλυτη πιστότητα» (χρήση αραμαϊκών και λατινικών), πολλοί ιστορικοί επεσήμαναν ότι η σκληρότητα της μαστίγωσης και η διαδικασία της Σταύρωσης, όπως παρουσιάστηκαν, ξεπερνούσαν τα όρια της ιστορικής πιθανότητας, αγγίζοντας τα όρια του “torture porn”. Επιπλέον, η απεικόνιση του Πόντιου Πιλάτου ως ενός διστακτικού και σχεδόν συμπονετικού ηγεμόνα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις ιστορικές πηγές (όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς), που τον περιγράφουν ως έναν σκληρό και αμείλικτο τύραννο.
Οι αντιδράσεις: Η ταινία δέχθηκε δριμεία κριτική από εβραϊκές οργανώσεις, οι οποίες υποστήριξαν ότι η ταινία αναζωπυρώνει το αντισημιτικό αφήγημα της «θεοκτονίας», παρουσιάζοντας το εβραϊκό ιερατείο ως τον μοναδικό υπαίτιο για τον θάνατο του Ιησού.
Η πολιτική διάσταση: Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (1964)
Ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι, ένας άθεος και μαρξιστής, δημιούργησε μια ταινία που θεωρείται από τις πιο πιστές στο κείμενο, αλλά «ανακριβής» ως προς την αισθητική της παράδοση.
Οι ανακρίβειες: Ο Παζολίνι απέρριψε τη δυτική εικονογραφία του «ξανθού, γαλανομάτη Ιησού». Ο δικός του Χριστός ήταν μελαχρινός, με έντονα μεσογειακά χαρακτηριστικά, και μιλούσε με την ορμή ενός κοινωνικού επαναστάτη. Η μουσική επένδυση περιλάμβανε από Μπαχ μέχρι μπλουζ και ρώσικα επαναστατικά τραγούδια, κάτι που ιστορικά ήταν αναχρονιστικό αλλά συμβολικά πανίσχυρο.
Οι αντιδράσεις: Αν και αρχικά υπήρξε καχυποψία λόγω του παρελθόντος του σκηνοθέτη, η ταινία τελικά αναγνωρίστηκε ακόμη και από το Βατικανό ως ένα αριστούργημα, καθώς κατάφερε να μεταφέρει το πνεύμα της κοινωνικής δικαιοσύνης των Ευαγγελίων χωρίς τα χολιγουντιανά στολίδια.
Η «λευκή» ωραιότητα του Hollywood: Ο Βασιλεύς των Βασιλέων (1961)
Για δεκαετίες, το Hollywood προώθησε μια εικόνα του Ιησού που εξυπηρετούσε τα αισθητικά πρότυπα της εποχής, αγνοώντας την ιστορική πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής.
Οι ανακρίβειες: Στην ταινία του Nicholas Ray, ο Jeffrey Hunter παρουσιάζεται ως ένας Ιησούς με άψογα ξυρισμένο πρόσωπο (στις περισσότερες σκηνές), καταγάλανα μάτια και μια αύρα star του σινεμά. Οι κριτικοί της εποχής αποκάλεσαν την ταινία «I Was a Teenage Jesus» λόγω της νεανικής και «αμερικανοποιημένης» εμφάνισης του πρωταγωνιστή, η οποία απείχε έτη φωτός από τα χαρακτηριστικά ενός Ιουδαίου του 1ου αιώνα.
Οι αντιδράσεις: Εδώ οι αντιδράσεις δεν ήταν τόσο θρησκευτικές όσο καλλιτεχνικές. Η ταινία θεωρήθηκε μια «ρηχή» μεταφορά που θυσίασε την πνευματικότητα στον βωμό της εμπορικότητας και της Technicolor αισθητικής.
Η σάτιρα ως «βλασφημία»: Ένας Προφήτης… μα τι Προφήτης! (Life of Brian, 1979)
Αν και η ταινία των Monty Python δεν αφορά τεχνικά τον Ιησού αλλά τον Μπράιαν (έναν γείτονα που τον μπερδεύουν με τον Μεσσία), οι αντιδράσεις ήταν από τις πιο σφοδρές στην ιστορία.
Οι ανακρίβειες: Η ταινία σατιρίζει τον θρησκευτικό φανατισμό και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις της εποχής. Ιστορικά, αποδίδει εξαιρετικά την ατμόσφαιρα της κατεχόμενης από τους Ρωμαίους Ιουδαίας, αλλά η χρήση της Σταύρωσης ως θέμα για κωμικό τραγούδι (“Always Look on the Bright Side of Life”) θεωρήθηκε αδιανόητη.
Οι αντιδράσεις: Η ταινία απαγορεύτηκε σε πολλές χώρες (όπως η Νορβηγία και η Ιρλανδία) και σε πολλές πόλεις της Μεγάλης Βρετανίας. Στην τηλεοπτική ιστορία έμεινε η αντιπαράθεση των Python με εκπροσώπους της Εκκλησίας, όπου οι τελευταίοι κατηγόρησαν την ταινία ως «φτηνή και βλάσφημη», χωρίς να αντιληφθούν ότι η σάτιρα στόχευε τους πιστούς και όχι τον ίδιο τον Ιησού.
Οι ιστορικές ανακρίβειες στον κινηματογράφο σπάνια είναι αποτέλεσμα άγνοιας. Τις περισσότερες φορές είναι συνειδητές επιλογές των δημιουργών για να εξυπηρετήσουν ένα συγκεκριμένο όραμα. Η ιστορία έχει δείξει ότι όσο περισσότερο μια ταινία προσπαθεί να «ανθρωποποιήσει» τον Ιησού ή να τον εντάξει σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό/κοινωνικό πλαίσιο, τόσο περισσότερο προκαλεί. Όμως, ίσως ακριβώς αυτές οι προκλητικές ταινίες είναι που κρατούν ζωντανή τη συζήτηση για το νόημα των Γραφών σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
