Γιώργος Χρονάς: «Οι λέξεις είναι δωρεάν, αλλά είναι και ακριβές» – Μια βραδιά στην Πάτρα για την αυτοβιογραφία και την ποίησή του
Ο συγγραφέας της «Γυναίκας της Πάτρας» επιστρέφει στην πόλη όπου άκουσε την Πανωραία να αφηγείται τη ζωή της, και «έκλεισε το κασετόφωνο» μετά από 16 ώρες λόγου. Την Τετάρτη 11 Μαρτίου, στο Θέατρο Αγορά, ο Γιώργος Χρονάς παρουσιάζει την αυτοβιογραφία του και δύο επανεκδόσεις, συνομιλεί με το κοινό και υπογράφει βιβλία.
Δεν είναι άνθρωπος των πολλών μετακινήσεων, ούτε της «λογοτεχνικής ζωής» όπως την εννοούν άλλοι. Το λέει πριν καν προλάβεις να το στρογγυλέψεις: «Δεν πάω πουθενά. Όποιος είπε ότι ήμουν χθες σπίτι του, θα λέει ψέματα. Οπότε, όταν θα έρθω στην Πάτρα, θα είναι και ένα αληθινό ψέμα, γιατί θα έρθω πραγματικά». Κι ύστερα γελάει με την ίδια του τη φράση, σαν να την πετάει απλώς στο τραπέζι, αλλά να τη μετράει κιόλας.
«Η Πάτρα για μένα είναι ιταλική πόλη»
Η Πάτρα, πάντως, δεν είναι για εκείνον μια “στάση”. Είναι πόλη-κλειδί. «Η Πάτρα θεωρείται για μένα μια ιταλική πόλη. Έχει μια ιταλική χρειά. Και στην ψυχολογία πιστεύω», λέει, και πίσω από τη φράση ακούς όλον εκείνον τον Πειραιά των δεκαετιών που “ταξίδευε” προς την Ιταλία «μέσα από τη μουσική της και μέσα από τα τραγούδια, τα ραδιόφωνα και τα πικ-απ και τα τζουκ-μποξ». Για εκείνον, οι πόλεις έχουν ήχο.
Και η Πάτρα έχει και μνήμη: «Ερχόμουν στην Πάτρα με το ΚΤΕΛ… γυρίζαμε τότε όλα τα βιβλιοπωλεία, ήταν πολλά… και σε ένα βιβλιοπωλείο απ’ όλα, ό,τι είχε μείνει το αγόραζε ο αγαπημένος τότε άνθρωπος. Και επέστρεφα με άδεια τσάντα». Τη λέει σαν σκηνή από άλλο κόσμο, μέχρι και το σώμα να θυμάται: «Μέχρι που έσπασε ο τένοντας μου στο δεξί χέρι, γιατί είμαι και δεξιόχειρας».
Ο ίδιος νιώθει την ανάγκη να τακτοποιηεί το ίχνος του. «Περνούν τα χρόνια και πρέπει να φροντίσουμε για όλα», λέει. «Όπως φροντίζω πού θα πάει η βιβλιοθήκη μου και έχουν φύγει από το σπίτι μου πολλά. Μερικά ήρθαν και στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, στη Φιλοσοφική».
Πανωραία: «Ήμουν ο πρώτος που δέχτηκα τον λόγο της»
Αλλά η πιο πατρινή του ιστορία, η ιστορία που έδεσε την πόλη με το όνομά του, είναι η Πανωραία ή αλλιώς «Η Γυναίκα της Πάτρας». Εκεί δεν χωράει εισαγωγή. «Ήμουν ο πρώτος που δέχτηκα τον λόγο της». Και το σημείο που τον σφράγισε είναι σωματικό: «Τελευταία μέρα που τελείωσε και έκλεισε το κασετόφωνο από 16 ώρες ομιλίας έκανα πυρετό. Εγώ δεν κάνω ποτέ πυρετό. Τότε έκανα. Γύρισα στο σπίτι του αδελφού που όπου έμενα, και έκανα πυρετό».
Κάπου εκεί γεννιέται η «Γυναίκα της Πάτρας». Αλλά ούτε κι αυτό το “για βιβλίο” είναι τόσο απλό. Ο ίδιος θυμάται το δίλημμα σαν να το έχει ακόμα μπροστά του: «Λέω, Θεέ μου τι να δημοσιεύσω από αυτό, να το βάλω σε συνέχεια στο περιοδικό ή να κάνω βιβλίο, ποιον ενδιαφέρει;». Τελικά το έβαλε σε συνέχεια. Και τότε ο κόσμος το πήρε πάνω του: «Με σταματάγαν στο δρόμο και μου λέγανε “ύμνος”. Περιμέναν με αγωνία τη συνέχεια». Κι έτσι «αναγκάστηκε να το κάνει βιβλίο». Η ιστορία επέμενε.
Μετά ήρθε εκείνη η φράση που τον ακολουθεί δεκαετίες: ο Χατζιδάκις να λέει ότι είναι το καλύτερο βιβλίο. Ο Γιώργος Χρονάς δεν το μοιράζεται αυτό με ύφος “νίκης”, το λέει σαν κάτι που ακόμη του φαίνεται απίθανο ως τόλμη: «Μόνο γενναίες δηλώσεις έκανε» λέει για τον Μάνο Χατζιδάκι.
«Οι λέξεις είναι δωρεάν… αλλά είναι και ακριβές»
Μιλάει για τις λέξεις σαν υλικό που μοιάζει δωρεάν, αλλά δεν είναι: «Οι λέξεις είναι δωρεάν, τσάμπα. Αλλά οι λέξεις είναι επίσης ακριβές». Και τις χειρίζεται με την αυστηρότητα ανθρώπου που ξέρει ότι η γλώσσα γράφει και πληγώνει. «Τις σέβομαι πάρα πολύ», λέει, και το πάει ακόμα παραπέρα, σχεδόν εργαστηριακά: «Όλα αυτά περάσανε μέσα στη διήλυση, όπως διηλύζουν οι χημικοί, έτσι κι εμείς διηλύζουμε τις λέξεις και κάνουμε βιβλία».
Η αυτοβιογραφία του δεν γράφτηκε για να κάνει “πορτρέτο” του εαυτού του. Όπως σημειώνει: «Στην ουσία περιγράφω τους ανθρώπους που συνάντησα, πιο πολύ μιλώ για τις συναντήσεις με τα πρόσωπα παρά για μένα». Κι εκεί κρύβεται και η αλήθεια της γενιάς του: οι άνθρωποι ήταν οι εποχές τους. «Δεν έχει μείνει τίποτα», λέει, απαριθμώντας εικόνες που χάθηκαν.
Η επιλογή του είναι συνειδητή: να κρατήσει την ανθρώπινη κλίμακα της μνήμης. Όχι την “επίσημη” Ιστορία, αλλά εκείνη τη λεπτή, προσωπική ιστορία που γράφεται από συναντήσεις, κουβέντες, βλέμματα, σκηνές. «Πιο πολύ μιλώ για τις συναντήσεις με τα πρόσωπα παρά για μένα», λέει.
Κι όταν τον ρωτάς αν, γράφοντας για όλους αυτούς, κινδύνευσε να παρασυρθεί από τη γοητεία του “να γίνεις κι εσύ κομμάτι της Ιστορίας”, απαντά κοφτά: «Όταν κάνεις παρέα με την ιστορία, παρασύρεσαι… Με γίνεις ιστορία. Και απέφυγα αυτό».
«Ήμουν ωραίος και τρελός. Και φτωχός»
Ο Γιώργος Χρονάς δεν περιγράφει τη διαδρομή του σαν «καριέρα» ούτε σαν ένα ευθύγραμμο ανέβασμα. Όταν τον ρωτάς πώς βρέθηκε να κινείται ανάμεσα σε ανθρώπους που τότε ήταν περιζήτητοι, δεν το αποδίδει σε δημόσιες σχέσεις ή σε “γνωριμίες”. Το λέει ωμά, σαν προσωπικό διαβατήριο μιας άλλης εποχής: «Εγώ είχα πάντα μία δύναμη, ήμουν ωραίος και τρελός. Και φτωχός».
Από εκεί, όπως το συνεχίζει, φαίνεται τι εννοεί: ότι αυτό το μείγμα, η “πλατωνική ωραιότητα”, το μυαλό, ό,τι πήρε «από το σχολείο και από τους γονείς μου», αλλά και η τέχνη και το ένστικτο, ήταν που τον πέρασε «μέσα στα σαλόνια», στα σπίτια και στα καφενεία της εποχής, εκεί όπου οι άνθρωποι δεν χάριζαν εύκολα χρόνο ή προσοχή.
Κάπως έτσι εξηγείται και η φύση της αυτοβιογραφίας του: δεν γράφει για να βάλει τον εαυτό του στο κέντρο, αλλά για να κρατήσει ζωντανές τις συναντήσεις και τους ανθρώπους.
Όταν η κουβέντα πάει στο “τι έμεινε έξω”, η απάντησή του είναι αποστομωτική: «Ό,τι δεν έχω γράψει είναι για να σωθώ από τους δικηγόρους και τις δίκες… έπρεπε να προστατευθώ». Η εποχή άλλαξε, λέει, και μαζί της άλλαξε και το τι “επιτρέπεται” να καταγραφεί.
Αυτοβιογραφία με «φωνή» και όριο: «Ακουμπώ και κόβω»
Και πώς κρατιέται το όριο σε μια αυτοβιογραφία, ειδικά όταν έχεις ζήσει “πολλά”; Με μια φωνή. Έτσι το περιγράφει: «Έχω μία φωνή που μου λέει τι να κάνω. Αυτήν ακολουθώ. Και όταν μου λένε γιατί αυτό, γιατί εκείνο, εγώ λέω: η φωνή έτσι μου είπε».
Τη φωνή αυτή την προσωποποιεί: «Γιώργος Χρονάς. Είναι ο άλλος μου εαυτός, ο σιωπηλός, ο αυστηρός». Και το κάνει εικόνα που σου καρφώνεται στο μυαλό: «Ακουμπώ και κόβω. Φτάνω ένα πορτοκάλι θα το κόψω, δεν φτάνω ένα μήλο δεν θα το φάω».
ΙΝΦΟ
Την Τετάρτη 11 Μαρτίου, στις 8 μ.μ., στο Θέατρο Αγορά, σε εκδήλωση που διοργανώνουν οι “Εκδόσεις Οδός Πανός” και το βιβλιοπωλείο “Nouveau”,
ο Γιώργος Χρονάς παρουσιάζει την αυτοβιογραφία του «Το όνομά μου είναι Γιώργος Χρονάς», καθώς και τα δύο ποιητικά βιβλία «Τα μαύρα τακούνια» και «Κίτρινη όχθη» που επανεκδόθηκαν πρόσφατα. Στην εκδήλωση θα μιλήσουν ο Θανάσης Νιάρχος, ο Κωνσταντίνος Βορβής και η Μαίρη Σιδηρά, που επιμελείται το αρχείο του στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Ο Χρονάς θα συνομιλήσει με το κοινό και θα υπογράψει βιβλία.
Παράλληλα, «στο χώρο της εκδήλωσης θα διατίθεται δωρεάν μαζί με κάθε αγορά βιβλίου» το νέο τεύχος της Οδού Πανός με αφιέρωμα στον Κ.Π. Καβάφη.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
